આતશ

23 નવેમ્બર - 1978 

        રાતના અગીયાર વાગ્યા હતા. હું અમારા નવા બનતા પાવરસ્ટેશનના સ્વીચગીયર ફ્લોર ઉપર માથે હાથ દઈને; થાકથી લોથપોથ થઈ બેઠો હતો. આખો દીવસ માત્ર મોંકાણના જ સમાચાર મારો સ્ટાફ લાવતો રહ્યો હતો.

      હું  ઈલેક્ટ્રીકલ વીભાગના ચાર્જમાં હતો. મારી સાથે અઢાર અલગ અલગ ટીમો કામ કરી રહી હતી. બીજા દીવસે તો અમારી કમ્પનીના 110 મે.વો. ના પહેલા અને નવા યુનીટનું, કોલસાથી ચાલતું બોઈલર પહેલી જ વાર ચાલુ કરવાનું હતું. આખા પાવર હાઉસને ચાલુ કરવાની જટીલ પ્રક્રીયાનું આ પહેલું સોપાન હતું ; આ પહેલો અને બહુજ અગત્યનો માઈલ-સ્ટોન હતો. કેટલાય મહીનાના સતત કામના પરીપાક જેવો આ અવસર હતો. કમ્પનીના મેનેજીંગ ડીરેક્ટર ખુદ અમારો ઉત્સાહ વધારવા પધારવાના હતા; અને તેમના હસ્તે ચાંપ દબાવી પહેલવહેલી વખત ઓઈલ ફાયરીંગ કરવાનો કાર્યક્રમ હતો.

      અને અહીં અમારી ઈલેક્ટ્રીકલ મશીનરીના ટ્રાયલ રનમાં બધ્ધે અમને સરીયામ નીશ્ફળતા જ મળી રહી હતી. ક્યાંક કોઈ પંખો ચાલુ થતો ન હતો. ક્યાંક સ્વીચગીયરની કોઈલ બળી ગઈ હતી. ક્યાંક પાવર સપ્લાય જ આવતો ન હતો. ક્યાંક કંટ્રોલ રુમમાંથી ઓઈલ પમ્પ ચાલુ કરવામાં તકલીફ હતી. એર કોમ્પ્રેસર ચાલુ થવામાં ધાંધીયાં કરતું હતું. ક્યાંક કંટ્રોલ સરકીટનો ફ્યુઝ ટકતો જ ન હતો. ક્યાંક લાઈટો ચાલુ થતી  ન હતી અને સાવ અંધારું હતું.

         મારા લીસ્ટ પ્રમાણે અમારી સીસ્ટમમાં એ ક્ષણે 26 ફોલ્ટ હતા. આ બધા અવરોધો ક્યારે દુર થાય અને ક્યારે અમે ઘેર જઈને આરામ કરીએ ? અને બીજા દીવસની સવારના આઠ વાગે તો બધી સીસ્ટમો ચેક કરીને ઓપરેટીંગ સ્ટાફને સફળ રીતે બતાવવાની હતી; જેથી દસ વાગ્યે મોટા સાહેબ આવે ત્યારે, સમય બગાડ્યા વીના માત્ર નાળીયેર વધેરી, ઓઈલ ફાયરીંગ ચાલુ કરી શકાય.

      હવે મારી ધીરજનો અંત આવી ગયો. મેં મારી આજુબાજુએ બેઠેલા મારા મદદનીશ ઓફીસરોને કહ્યું,” બધાં કામ બંધ કરી દો.  બધાને કાલે સવારે સાત વાગે આવવાનું કહો. તાજા થઈને આવીશું એટલે બધા ઉકેલ મળી જશે.”

      મારા મુખ્ય મદદનીશ ચન્દ્રકાંતે મને કહ્યું,” સાહેબ! આટલા બધા ફોલ્ટ શી રીતે એક જ કલાકમાં દુર થશે? “

      મેં કહ્યું,” નહીં થાય તો હું જાહેર કરીશ કે બોઈલર લાઈટ અપ નહીં થઈ શકે.”

      મારા બધા મદદનીશો સાવ નીરાશ વદને મારી સામે જોઈ રહ્યા. બધાને મારા માટે બહુ જ પ્રેમ અને આદર હતાં. મારે નીચાજોણું થાય તે વીચાર માત્રથી તે સૌ દુખી દુખી થઈ રહ્યા હતા. તેમના મોં પરના હાવભાવ આ વેદનાની, આ બીરાદરીની સાક્ષી પુરતા હતા. હું તેમની યાતના સમજી શક્યો. મને પણ તે સૌ માટે એટલો જ પ્રેમ હતો. એ બધા એમની તાકાતનો છેલ્લો ટુકડો વાપરી રહ્યા હતા, અને છતાં નસીબ અમને યારી આપતું ન હતું. બધા જાણે એક અણકથ્યા, અનોખા સંબંધના તાંતણે બંધાયેલા હતા.

       મેં કહ્યું, “ તમે ચીંતા ન કરો. સવારની મીટીંગમાં હું પહોંચી વળીશ.“

       હું ઉભો થઈ ગયો. બધાએ કામ બંધ કર્યું. જે ટીમો દુર કામ કરતી હતી, તે બધાનેય પાટીયાં પાડવાની આલબેલ અપાઈ ગઈ. બધા મ્લાન વદને ઘર ભણી રવાના થયા.

        હું મારી આદત પ્રમાણે ઘેર જતાં પહેલાં, બે માળ ઉપર આવેલા કન્ટ્રોલ રુમ તરફ ગયો. ત્યાંનો રાતનો ઓપરેટીંગ સ્ટાફ પણ મારી વેદના સાથે સમદુખીયો બની, મારી સામે મ્લાન વદને નીહાળી રહ્યો હતો. ત્યાંથી હું બોઈલરના ફાયરીંગ ફ્લોરનો આંટો મારી, રોજના ક્રમ પ્રમાણે સીડી વાટે નીચે ઉતરવા ગયો.

         અને ત્યાં જ મને એક લોકલ કન્ટ્રોલ પેનલની પાછળના ભાગના બારણાંની તરડમાંથી લાઈટ આવતી દેખાઈ. હું તે તરફ વળ્યો. બારણું ખોલીને જોયું તો એ સાવ નાનકડી જગ્યામાં ટુંટીયું વાળીને યતીન વાયરોનું ટેસ્ટીંગ કરી રહ્યો હતો. તે જ્યાં કામ કરતો હતો તે તો ખુલ્લી જગા હતી. એક બાજુએ 12 મીટર નીચે અમારી સરહદની બીજી બાજુએ સાબરમતી નદી હતી. બીજી બાજુએ, બીજી ટીમોના ટેસ્ટીંગ કામ માટે કુલીંગ ટાવર અને તેને આનુશંગીક એક મોટો પમ્પ ચાલુ હતાં. બન્ને બાજુથી સુસવાટા મારતો ઠંડો પવન ફુંકાઈ રહ્યો હતો. આ બન્ને ઠંડાગાર પવનથી રક્ષણ મેળવવા તે પેનલ બંધ કરી, અંદર ભરાઈ, કામ કરી રહ્યો હતો.

      મારી આંખો તેની આ કર્તવ્ય પરાયણતા જોઈને આર્દ્ર થઈ ગઈ. મેં યતીનને કામ બંધ કરવા કહ્યું. સવારે સાત વાગ્યે આવી કામ ફરી શરુ કરવાનો આદેશ આપ્યો. તે પણ નીરાશ વદને ઘર ભણી રવાના થયો.

      હું ઘેર ગયો. પણ કલાક સુધી ઉંઘ ન આવી. કાલે મીટીંગમાં કેવા ફીયાસ્કાનો મારે સામનો કરવાનો છે; તેનો ખયાલ મનમાં સતત ઘુમરાયા કરતો હતો. પણ શરીરના થાકે મનની વ્યથા ઉપર વીજય મેળવ્યો અને હું ઘસઘસાટ ઉંઘી ગયો. સવારે ચા પીને બરાબર સાત વાગે મારા થડા પર હું હાજર થઈ ગયો! બધા સાથીદારો પણ આવી ગયા હતા. રાત દરમીયાન મળી ગયેલા આરામના પ્રતાપે બધાના મોં પર નવી તાજગી અને નવી આશા દેખાતાં હતાં. સૌ સૌના કામે વળગી ગયા.

       અને નહીં ધારેલી ઘટનાઓ બનવા માંડી. એક પછી એક સારા સમાચાર મળવા માંડ્યા. જે તકલીફો ગઈકાલે કલાકો સુધી સુલઝતી ન હતી, તે એક એક કરીને મીનીટોમાં ઉકલવા માંડી. નવ વાગ્યા અને એક બે સીવાય બધા પ્રશ્નો ઉકલી ગયા હતા.

       મેં મીટીંગ માટે કન્ટ્રોલ રુમ તરફ પ્રયાણ કર્યું. મારા ઉપરીઓ, પાવર સ્ટેશન સુપ્રીન્ટેન્ડન્ટ શ્રી. બાસુ અને તેમના ડેપ્યુટી શ્રી. હર્ષવાલને  મારી તકલીફોની ખબર હતી. તેમણે આતુરતાથી મને પુછ્યુ,” શું જાની! સીંહ કે શીયાળ? “

        અને મારા મોંમાંથી અનાયાસે જ શબ્દો સરી પડ્યા,” સાહેબ, ભગવાનની ક્રુપાથી આપણે આજે બોઈલર લાઈટ અપ કરીશું જ. “

        બાજુમાં બેઠેલા બીજા ખાતાના અધીકારીઓ પણ અમારા ઈલેક્ટ્રીકલ વીભાગની ગઈકાલની વ્યથાઓથી માહીતગાર હતા. બધાએ આકસ્મીક જ એક સાથે તાળીઓ પાડી, મારા વક્તવ્યને વધાવી લીધું. ત્યાં જ ઓપરેશનના ઈન ચાર્જ અધીકારીએ મારું ધ્યાન બહાર ઉભેલા યતીન તરફ દોર્યું. તે મને કાંઈક કહેવા માંગતો હતો. મેં તેને અંદર બોલાવ્યો. તેણે મને કાનમાં ખુશખબરી આપી. તે જે ઈગ્નીશન સરકીટ પર કામ કરી રહ્યો હતો, તે દુરસ્ત થઈ ગઈ હતી. છેલ્લો અવરોધ પણ દુર થઈ ગયો હતો. મેં આ માહીતી મારા ઉપરીઓને આપી. સુપ્રીન્ટેન્ડન્ટ સાહેબે અને મેનેજીંગ ડીરેક્ટરે તેને અભીનંદન આપ્યા. હમણાં જ ઓફીસર તરીકે કાયમી થયેલા યતીનને માટે તો આટલા મોટા સાહેબોની દાદ મળે એ સુવર્ણચન્દ્રક જેવું બહુમાન હતું.

         અને દસ વાગે મોટા સાહેબના વરદ હસ્તે, પહેલી વાર અમારા બોઈલરમાં આતશ પ્રગટ્યો.

         અમારા અંતરમાં પ્રગટેલી આશા, આનંદ, આત્મવીશ્વાસ અને સ્વમાનની જ્યોતનું અને મહેનત અને સ્વાર્પણની ભાવનાનું આનાથી વધારે સારું શું પ્રતીક હોઇ શકે?