સ્ટ્રીટલાઈટનો થાંભલો – એક અવલોકન

      તે દીવસે હું પાર્કમાં મારા દોહીત્ર સાથે ગયો હતો. અમારી વચ્ચે વાતચીતના વીશયો જાતજાતના ને ભાતભાતના હોય. તે દીવસે અમે જુદી જુદી વસ્તુઓની લંબાઈ કે ઉંચાઈ કેટલી હોય તેનો અડસટ્ટો કાઢવા પર ચઢી ગયા. નાની નાની વસ્તુઓનાં માપનો અંદાજ લગાવવાનું હું તેને પુછું, અને તે મને જવાબ આપે. અને મારો બેટો ચાલાક એટલો કે, તેના જવાબ લગભગ સાચા હોય. મને તેની અંદાજશક્તી માટે માન થયું.

     હવે હું તેને થોડાં કપરાં ચઢાણ તરફ દોરી ગયો. મેં તેને પુછ્યું,” ચાલ, આ સ્ટ્રીટલાઈટની ઉંચાઈ કેટલી હશે? “

    એમાં એ ભાઇ ગોથાં ખાવા માંડ્યા. અલબત્ત આઠ જ વરસની તેની ઉમ્મર માટે આ અઘરો સવાલ હતો. તેણે મને સામો સવાલ પુછ્યો ,” તો તમે જ કહો ને, કેટલો ઉંચો હશે?”

   મેં જવાબ આપ્યો ,” મને અંદાજે તે વીસ ફુટ ઉંચો લાગે છે. પણ તને ખબર છે, તે કઈ રીતે મપાય? “

   તેણે કહ્યું,” કેમ વળી મોટી સીડી લઈ તેની ઉપર ચઢીને જ તો.”

   મેં તેને કહ્યું,” પણ આપણી પાસે એટલી મોટી સીડી ક્યાં છે? મારે તો માત્ર માપપટ્ટી ( મેઝર ટેપ ) વડે જ માપવું છે. “

   તે કહે,” ગપ્પા ન મારો. સીડી વગર તો શી રીતે મપાય?”

   પછી મેં  તેને સરુપ ત્રીકોણોનો સીધ્ધાંત સમજાવ્યો અને કહ્યું,” તારી ઉંચાઈ, તારા પડછાયાની લંબાઈ અને આ થાંભલાના પડછાયાની લંબાઈ, આ ત્રણ માપીએ એટલે આપણે થાંભલાની ઉંચાઈ ગણી શકીએ. “

   અને તમે નહીં માનો. એ નાના અમથા લેંડોળીયાના મગજમાં આ વાત ચપોચપ ઉતરી ગઈ.

   હવે ભાયું ને બેન્યું, આ વાત અહીં એટલા માટે કરી કે, ગણીતના સીધ્ધાંતોની મદદથી આવાં ઘણાંયે મુશ્કેલ પ્રશ્નો તો ઉકેલી શકાય છે.

    પણ ….

    આપણે જેટલા ઉંચા એટલો આપણો પડછાયો લાંબો. સાવ તણખલા જેવાનો તો પડછાયોય તરત નજરે ન ચઢે. અને તાડનો પડછાયો પણ તાડના પ્રમાણમાં જ હોય ને? આપણાં ખયાલોનો અંદાજ આપણાં કાર્યો આપી દેતાં હોય છે. આપણે એવાં કામ કરીએ કે જેના લીસોટા કે પડછાયા આપણે ન હોઈએ તો પણ રહી જાય.

   तृणानि नोन्मूलयति प्रभंजनो,
मृदूनि नीचैः प्रणतानि सर्वशः
   समुछ्रीतान्नैव तरून् प्रबाधते,
महान् महस्त्वैव करोति विक्रमम् ।

( વાવાઝોડું નીચે નમી ગયેલા તરણાંઓને ઉખેડી નાંખતું નથી.
તે તો ઉન્મત્ત થઈ ઝુલતા મોટાં વ્રુક્ષોને જ ઉખાડી નાંખે છે.
જે મહાન છે , તે મહાન કાર્યો જ કરે છે.)

खंडहर दीखा रहे है कि, ईमारत कीतनी बुलंद रही होगी.

     લ્યો , થાંભલાની ઉંચાઈ માપતાં માપતાં ક્યાંના ક્યાં પહોંચી ગયા? !