બની આઝાદ -1

બની આઝાદ જ્યારે માનવી નિજ ખ્યાલ બદલે છે,
સમય જેવો સમય આધીન થઇને ચાલ બદલે છે.

- રજની ‘પાલનપુરી’

મને બહુ જ ગમતો આ શેર છે. સમય આગળ આપણું કશું ચાલતું નથી ; સમય સમય બલવાન હૈ, નહીં પુરુષ બલવાન  – આવા ઘણાં બધાં વીધાનોના મારાથી આપણને બંદીવાન બનાવી દેવામાં આવ્યા છે. આપણી ઉડવા માટેની પાંખો કાપી નાખવામાં આવી છે.

પણ જો આપણે આપણા ખયાલ, આપણા પ્રતીભાવ, આપણું સંજોગો પ્રત્યેનું વલણ બદલી શકીએ, તો એક નવી આઝાદી આપણે પ્રાપ્ત કરવા સક્ષમ છીએ. માનવીનું મન અને વીચાર કરવાની શક્તી, એ એને મળેલી સૌથી મોટી મુડી છે. આવી આઝાદી જો મળે તો સમય આપણને આધીન થયો જ સમજો. જ્યારે ‘અંતરની વાણી’ આપણે સાંભળવા લાગીએ છીએ; ત્યારે આ નવી આઝાદી આપણને હાથવગી થઇ શકે છે.

પણ આ લખવામાં જેટલું સરળ છે તેટલું આચરણમાં મુકવું સરળ નથી -  તે આપણી સૌથી મોટી મનોવેદના છે. જે આવું કરી શક્યા છે; તેમના અનુયાયીઓએ આ કામ સરળ કરી આપવા એટલા બધા રસ્તા બનાવી આપ્યા છે કે,  કયો રસ્તો લેવો તેની બીજી શીરોવેદનામાં આપણે પાછા ફસાઇએ છીએ.

અને એ રસ્તાઓના મતમતાંતર , અને ઝગડા અને લોહીયાળ યુધ્ધો, નવા બંધનો, નવી વ્યથાઓ અને નવી કેદો….

અહીં આપણો પ્રયત્ન એ અંતરની વાણીને ઉજાગર કરવાનો છે. આ કામ આપણે જાતે જ કરવાનું છે. કોઇ તેમાં મદદ ન કરી શકે. આપણે જ પહેલું કદમ ઊઠાવવાનું છે અને સતત એ દીશામાં ચાલતા રહેવાનું છે.

આઝાદ બની ઊડવું હોય તો પાંખો તો ફફડાવવી જ પડે ને ?

આપણે એમ માનવા લાગીએ કે ‘આઝાદ બનીએ એટલે આપણે બહુ સુખી થઇ જઇએ કે, આપણા બધા સાથે સંબંધો સુધરી જાય. આપણી ભૌતીક સમૃધ્ધી વધવા માંડે.’

આમ થાય કે ન પણ થાય. આમ થાય તો તે એક આડપેદાશ જ થઇ ગણાય.  અત્યારે તો સુખ અને દુખ બન્ને આપણને બંધનકર્તા  છે. મુખ્ય વાત તો એ છે કે, પછી આપણે સુખ અને દુખ બન્નેના બંધનોથી પર થઇ શકીએ.

અભીગમ બદલાય એટલે બધું હતું તેમનું તેમ રહેવા છતાં, બધું જુદી જ રીતે દેખાવા લાગે.  અને જ્યારે આમ થાય ત્યારે વસ્તુ અને ઘટનાના બીજાં પાસાં પણ આપણને દેખાવા લાગે. નવા વીકલ્પો જડવા લાગે. પ્રતીક્રીયા ન કરો એટલે, નવી ક્રીયાઓ સુઝે – નવી શક્તીઓ પ્રગટે – નવા  રસ્તા દેખાવા માંડે.  સમય આપણને આડખીલીરુપ નહીં , પણ સહાયક લાગવા માંડે.

સમયના આધીન આપણે નહીં, સમય આપણને આધીન થઇ જાય.

—————————-

ભાગ -2 :ભાગ -3 :ભાગ -4 : ભાગ -5 :ભાગ -6 :