સૂરસાધના

ગુજરાતી લેખિનીમાં સ્વૈરવિહાર

વાંસળીના સુર – સુનીલ શાહ

      વાત છે….૧૯૮૪–૮૫ની સાલની. બી.એડ.ની તાલીમ દરમ્યાન ૨૫ જેટલા છોકરાઓ સાથે એક વર્ષ હોસ્ટેલમાં રહેવાનું બન્યું. હોસ્ટેલનું જીવન જીંદગીના ઘણાં પાઠ શીખવી જાય છે, ઘણાં સંસ્મરણો મુકી જાય છે.

       આખો દીવસ કોલેજમાં પસાર કર્યા પછી સાંજના ભોજન અને રાત્રે વાંચનનો કાર્યક્રમ એ સ્વાભાવીક ક્રીયા. પણ જુદા જુદા વાતાવરણમાંથી, પોતાના ઘરથી દુર, હોસ્ટેલમાં રહેતા તાલીમાર્થીઓ એકબીજાથી પરીચય– આત્મીયતા કેળવવા પ્રયાસ કરતા રહે. તેમાંય મારા જેવા ટીખળીને નીર્દોષ ટીખળ કરીને વાતાવરણ હળવું બનાવવાનું સારું આવડે.

      મને બરાબર યાદ છે કે, મનોજ ભટ્ટ નામનો મારો સહાધ્યાયી અભ્યાસમાં મારી સાથે તંદુરસ્ત સ્પર્ધા કરે. હું થોડોક આગળ નીકળી જાઉં, તો મને પછાડવા ગંભીરતાથી વાંચનકાર્યમાં લાગી જાય. અલબત્ત અભ્યાસને લગતી મુશ્કેલીઓ એકબીજા સાથે ચર્ચીએ, અન્ય વીદ્યાર્થીઓને જરુર પડે ત્યાં સંયુક્ત માર્ગદર્શન પણ આપીએ તેવી નીકટતા–નીખાલસતા પણ ખરી. મનોજ એકલો પડે ત્યારે હોસ્ટેલના એકાદ ખુણે બેસી વાંસળીના મધુર સુર રેલાવતો.  જાણે વાતાવરણમાં સુવાસ ભરી દેતો.

        ખબર નહીં, એક દીવસ અન્ય બે–ત્રણ મીત્રોની સાથે મળીને મનોજને ચીડવવાનો વીચાર આવ્યો. ત્રણેક મીત્રો એક કોયડા પર ચર્ચા કરતા હતા. ત્યાં કો‘ક બાજુના રુમમાંથી મનોજને બોલાવી લાવ્યું. મનોજને ચેલેન્જ ઉપાડવામાં મઝા આવે. કહે, ‘બોલ શી મુંઝવણ છે?’ મેં કોયડો કહ્યોઃ  “ત્રણ કીડી એક જ દીશામાં એકની પાછળ એક એમ એક જ હારમાં જતી હતી. પહેલી કીડી કહે, મારી પાછળ બે કીડી છે. બીજી કહે, મારી પાછળ પણ બે કીડી છે આ કેવી રીતે શક્ય બને?”

         મનોજે જાતજાતના તર્ક અમારી સમક્ષ રજુ કર્યા. હું દર વખતે કહેતો, ” આ જવાબ સાચો નથી, આનો જવાબ શોધવા તો મગજ કસવું પડે. બાકી જવાબ તો બહુ જ સરળ છે.” મનોજે બીજે દીવસે જવાબ આપવાનું કહી પોતાના રુમ તરફ ચાલતી પકડી. આ કોયડાનો જવાબ મેં અન્ય મીત્રોને પણ ન કહ્યો;  રખેને કોઈ તેને કહી દે !

          મનોજ જેનું નામ.  હાથમાં કાગળ–પેન લઈ કીડીને જુદીજુદી રીતે સીધી લીટીમાં ગોઠવી જોવાનો પ્રયાસ કરવા લાગ્યો. હું તેના રુમમાં ગયો. કહ્યું;  ‘બરાબર છે, પ્રયત્ન ચાલુ રાખ. તું જવાબની નજીક છે.’ રાત્રે સાડાબાર સુધી બીચારાએ ઘણા પ્રયત્નો કર્યા, જાતજાતની આકૃતીઓ દોરી જોઈ. પણ વ્યર્થ. હું દુરથી આ બધું જોઈ મનોમન હસતો રહ્યો. 

         બીજે દીવસે સવારે થાકી હારીને તે મારા રુમમાં આવ્યો. કહે :  ‘ સુનીલ, મને તો જવાબ ન મળ્યો. તું જ કહી દે કે, સાચો જવાબ શો છે?’ આ ક્ષણે તેના ચહેરાની નીરાશા જોવા જેવી હતી.

        મેં કહ્યું : ‘બસ હારી ગયો?’  બીચારો મૌન. મેં ફરી કહ્યું; ‘ સાવ સામાન્ય જવાબ છે. એમાં શું ? બીજી કીડી જુઠ્ઠું બોલી!’

       મારો જવાબ સાંભળતા જ પળવારમાં પોતે ઉલ્લુ બન્યાની ખબર પડી ગઈ. તેના ચહેરાની રેખાઓ તંગ બની ગઈ. ગુસ્સામાં તે મને મારવા દોડયો. આખી હોસ્ટેલમાં હું તેનાથી બચવા દોડતો રહ્યો, બીજા મીત્રો તેને ચીડવતા રહ્યા.. તેણે મારી તરફ એક પથ્થર ફેંક્યો. હું બચી ગયો. છેવટે મેં તેની માફી માંગી. તે પણ ઉદાર દીલનો, વાતને સહજ રીતે લઈ હસી પડયો. બસ તેને અફસોસ એક જ વાતનો થયો કે, રાત્રે બે ત્રણ કલાક નકામા બગાડયા. જો કે પછી મને પણ આવું ક્રુર ટીખળ કરવાનો અફસોસ થયો.

        આજે એ દશ્ય યાદ આવે છે ત્યારે હસવું રોકી શકાતું નથી પણ, સાથે સાથે મનોજની મીત્રતા અને  ઉદારતા તેની વાંસળીના સુર કરતાં પણ મીઠાં હતાં એ વાત યાદ આવતાં આંખો ભીની થઈ જાય છે. મનોજ પછી તો શીક્ષક બનવાને બદલે કોઈ બેન્કમાં જોડાયાનું સાભળ્યું હતું. બસ, પછી તેના સમાચાર નથી.

——————————–

સુનીલભાઈની આ વાત વાંચી મને ‘મેરા નામ જોકર’  ફીલ્મ યાદ આવી ગઈ.

तीतरके दो आगे तीतर, तीतरके दो पीछे तीतर,
आगे तीतर, पीछे तीतर, बोलो कीतने तीतर?

Advertisements

3 responses to “વાંસળીના સુર – સુનીલ શાહ

  1. Chirag Patel સપ્ટેમ્બર 17, 2007 પર 8:36 એ એમ (am)

    ઘણાં સંભારણાં એવાં હોય છે કે તેની ધુન જીવનભર ગુંજતી રહે છે.

  2. Kashmira સપ્ટેમ્બર 18, 2007 પર 10:20 પી એમ(pm)

    Sunilbhai, I remember him and his flute….I remember he was playing kishor kumar’s mere naina savan bhado…” I was a child at that time and I thought one day I will learn to play flute..I remember the depth he had when playing. You took me to those good old days when there were no worries and total freedom….I miss it so much.
    Keep writing your GBTC experiences.
    Kashmira

  3. Suhas સપ્ટેમ્બર 20, 2007 પર 3:37 પી એમ(pm)

    तीतरके दो आगे तीतर, तीतरके दो पीछे तीतर,
    आगे तीतर, पीछे तीतर, बोलो कीतने तीतर? – Is from “Shree 420″…

    Very good experience…Thanks…!

તમારા વિચારો જણાવશો?

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

%d bloggers like this: