સૂરસાધના

ગુજરાતી લેખિનીમાં સ્વૈરવિહાર

કાનખજુરા કોલોની – અમેરીકા

     આવું નામ કદી સાંભળ્યું છે? મેં પણ આજ દી નહોતું સાંભળ્યું. પણ તે દીવસે તે કોલોની જોઈ અને એને માટે આ નામ તરત સ્ફુરી આવ્યું. ભુલ્યો. આ તો અનુવાદ છે. મુળ સ્ફુરેલું નામ છે. ‘કેટરપીલર કોલોની’.

    પાર્કના ટ્રેલ પર ચાલતાં, હાઈવે આવ્યો તેની થોડાં જ પહેલાં, એક ઝાડ પર એ દેખાયું. અનેક કાનખજુરાઓએ એ ઝાડનાં પાંદડાં ખાઈ ખાઈને સરસ, લીસ્સા રેશમ જેવા, તાર ઓક્યા હતા! આ બધા તાર મળીને બે ત્રણ ખોબા જેટલો મોટો એક તંબુ બન્યો હતો. આ હતી એમની પોતે બનાવેલી કોલોની. એમાં એ બધા નીર્વીઘ્ને ફરતાં હરતાં હતાં. પોતાના રહેઠાણ અને રક્ષણ માટે એમણે પોતાની આગવી પ,ધ્ધતી, પેઢી દર પેઢી વીકસાવી હતી.,

     કીડીના દર, ઉધાઈના રાફડા, મધમાખીના મધપુડા કે કરોળીયાનાં જાળાંથી તો અમે માહીતગાર હતા; પણ આ નવતર રચના તો પહેલી વખત જ જોઈ. એ તાર આંગળી ઉપર લઈ જોયા. એ સરસ રેશમ જેવા પાતળા અને ચીકાશવાળા હતા. પક્ષી એમાં ચાંચ નાંખીને કાનખજુરાનો શીકાર કરવા જાય તો તેની ચાંચ આ રેસાથી ભરાઈ જ જાય. આમ ઓલ્યા કાનખજુરા મોજથી પોતાના આ કીલ્લામાં મહાલી શકે. અનેક ઈંડાં અને એમાંથી તાજેતરમાં જ બહાર આવેલા સાવ નાના લાર્વા પણ દેખાતા હતા. અમુક કાનખજુરા બહુ જ મોટા હતા, અને સાવ નીષ્ક્રીય થઈને પડ્યા હતા. કદાચ ઉડતા કીડા થવા પહેલાંની સુષુપ્તાવસ્થામાં એ હતા. પણ ક્યાંય મુળ કીડા દેખાતા ન હતા. કદાચ એ તો ઉડી ગયા હશે. એમને અહીં અસંખ્ય ઈંડાં મુક્યા હશે અને એમાંથી પ્રગટેલા કામખજુરાઓએ પુર્ણ વીકાસ પામ્યા પહેલાં આ વસાહત વસાવી હશે.

      પણ આ બધો તો મારો કલ્પનાનો સ્વૈરવીહાર હતો. અમારી વાનરસેના માટે તો આ એક મહાન અને નવતર કુતુહલનો વીષય હતો. જયને આ કાનખજુરા પાળવાનું મન થયું; અને મારી આગળ એમાંના થોડા પકડી આપવાની માંગણી મુકી. આ અગાઉ આવા બે ત્રણ પ્રાણીઓ પાળવાના પ્રયોગો થઈ ચુક્યા હતા!

     અને એ બધામાં મેનેજર તો આ દાદા જ હોય. એ ભાઈ તો પાક્કા શેઠ.

     એટલે હું કાનખજુરા પકડવાની પ્રવૃત્તીમાં જોડાયો. ઝાડની એક પાતળી અને નાની ડાળી લઈ, જ્યાં કાનખજુરાઓનો મોટો સમુહ આરામ ફરમાવી રહ્યો હતો; ત્યાંથી મેં એ અબુધ શીકારને પકડ્યો. એક સાથે આઠ દસ કાનખજુરા પકડાયા હતા. થોડે દુર એક ટ્રેશ કેન હતું, તેમાંથી ફંફોળીને પાણીની એક પ્લાસ્ટીક બોટલ શોધી કાઢી. ડાળી પરની સંપદા બેળે બેળે આ શીશીમાં ઠાલવી. જોડે પાંચ છ લીલાં પાંદડાં પણ અમારા આ પાલતુઓ માટે શીશીમાં ઉમેર્યા; અને અમે ઘર ભણી પ્રયાણ કર્યું.

    પાડોશીઓનાં બે છોકરાઓને બીજે દીવસે અમારી આ નવી શોધ અને સંપદા જોવા બોલાવાયા. બધાં ઈર્ષ્યાની નજરે જય તરફ અહોભાવથી જોઈ રહ્યા. એ હવે એક નવી જ જાતના પાલતુ જીવડાનો માલીક બન્યો હતો. મારી આગળ આવા કીડા સપ્લાય કરવાના ત્રણ ઓર્ડર પણ નોંધાઈ ગયા!

    હવે આ તો બાળસહજ વાત થઈ. પણ મારા પ્રશ્નનો કોણ ઉકેલ આપે?

   મને સતત એમ થયા કરતું હતું કે, આ કીડાની જાત શું? એનું પુખ્ત જંતુ કેવું હશે? એનું નામ શું? એમની જીવનચર્યા શું? આવા અનેક પ્રશ્નો મને ઘેરી વળ્યા.

     અને ‘રામ એક હી તેરા સહારા.’ – જેવા ગુગલ મહારાજનું મેં શરણ લીધું. કેટરપીલર લખતાં, મને ખબર હતી તેવા પાન ખાતાં ફુદાં (Moth) ની પહેલાંની અવસ્થાના કાનખજુરાની માહીતી તો તરત મળી, પણ કોણ આવી કોલોની બનાવતા હશે એનો અણસાર સુધ્ધાં ન મળ્યો. પણ એક વેબ સાઈટ ગુગલજીએ બતાવી; જ્યાં તમે સવાલ પુછી શકો અને સ્વયંસેવક તજજ્ઞો એના જવાબ આપે. કક્કાવાર હજારો વીભાગોમાં આ સવલત પથરાયેલી હતી. અને દરેક માટે અનેક તજજ્ઞોના નામની લીન્ક આપેલી હતી. મારે કોઈ એક તજજ્ઞને શોધી એને મારો સવાલ પુછવાનો હતો. ‘ત્રણ જ દીવસમાં જવાબ મળશે અને તેય સાવ મફત!‘ એની ગેરન્ટી પણ હતી.

આ ચિત્ર પર 'ક્લિક' કરો... અને સવાલ પુછી લો.

આ ચિત્ર પર ‘ક્લિક’ કરો…
અને સવાલ પુછી લો.

      મને ‘કેટરપીલર’ જેવો ખાસ વીભાગ તો ન મળ્યો. આથી ‘ઝુઓલોજી’ વીભાગના એક તજજ્ઞને મેં ‘ક્લીક’ કર્યા. તરત એમને સવાલ પુછવાનું ખોખું ( ડાયલોગ બોક્સ? ) આવી ગયું. જોડે મારી જોડણીની ભુલ સુધારવાની સવલત પણ હાજર હતી. જોડે છબી ચીપકાવવાની ( એટેચ કરવાની? ) સવલત પણ ખરી જ. મારી પાસે એવું તો કાંઈ હતું નહીં, એટલે મેં મને આવડ્યું એવું, આ કાનખજુરાની જમાતનું વર્ણન લખી દીધું. સાથે મારું નામ અને ઈમેલ સરનામું પણ ખરું.

     મારા સવાલનું સબમીશન ( શરણ-કરણ? ) પતી ગયું. ત્યાર બાદ મારા જીમેલ એકાઉન્ટનું ઈન બોક્સ જોયું તો એમાં મારો સવાલ રજીસ્ટર થયાના શુભ સમાચાર હતા; અને ત્રણ દીવસમાં જવાબ ન મળે તો ખબર આપવાનું ઈજન પણ હતું. ભારતીય પ્રથાના માહેર એવા મને તો ખાતરી જ હતી કે, ‘ બધા થોડા મારા જેવા નવરા ધુપ હોય? અને તે ય આવા તજજ્ઞ?’

      અને મારા આશ્ચર્ય વચ્ચે રવીવારની સવારે મને જવાબ મળી ગયો. એ મહાનુભાવે એમના કીમતી શનીવારમાંથી થોડો સમય મારે માટે ફાળવ્યો હતો અને જવાબ આપ્યો હતો કે,‘ એ કદાચ ટેન્ટ કેટરપીલર હોય. પણ જો તેમને હું પીક્ચર મોકલાવું તો તે મને આધારભુત માહીતી આપશે. ’

      મારે માટે આટલી માહીતી પુરતી હતી. મેં ફરી ગુગલ મહારાજને પુછ્યું અને તરત અઢળક માહીતી હાથવગી બની ગઈ. થોડાક જ અભ્યાસમાં મને ખબર પડી ગઈ કે, અમે જે કાનખજુરા પાળ્યા છે તે,

‘Forest Tent Caterpillar‘   છે. 

   મેં એ ભાઈનો માહીતી મોકલવા માટે આભાર માન્યો. અને વાત પતી.

    પણ મીત્રો …

   જેમને આપણે લક્ષ્મીપુજકો, મુડીવાદી, ભોગવાદી એવા શીષ્ઠ અપશબ્દોથી નવાજીએ છીએ, એ બીનભારતીય, યુરોપીયન કે અમેરીકન લોકો, સરસ્વતીના સાચા પુજકો નથી શું? પશ્ચીમના દેશોની સમૃધ્ધીની પાછળ એમનો વીસ્તારવાદ, ધન અને સત્તાલાલસા જરુર છે; પણ આ જ્ઞાનપીપાસા, સંશોધનવૃત્તી અને અનેક ક્ષેત્રોમાં જીજ્ઞાસા પણ છે જ.

    અને માહીતીના આવા આદાન પ્રદાનની વૃત્તી અને વ્યવસ્થા આપણી દાદ નથી માંગી લેતાં?

    આવી હકારાતમક જીવનપધ્ધતી અને આવી ચુસ્તી આપણા સમાજમાં ક્યારે આવશે?

Advertisements

11 responses to “કાનખજુરા કોલોની – અમેરીકા

  1. pragnaju સપ્ટેમ્બર 24, 2008 પર 8:05 એ એમ (am)

    ખૂબ સુંદર માહિતી…
    મારું મન વિચારે ચઢ્યુ
    ૧ એને કાનખજુરો કેમ કહેતા હશે?
    ૨ કોઈએ એને કાનમા ભરાતા જોયો છે?
    ૩ તેની માહિતી માટે શોધ કરી તો
    Sense-sational Facts
    Babies can get earaches because of milk backing up in the Eustachian tube, which causes bacteria to grow and may cause hearing problems later in life.
    When you go up to high elevations, the change in pressure causes your ears to pop.
    Children have more sensitive ears than adults. They can recognize a wider variety of noises.
    Dolphins have the best sense of hearing among animals. They are able to hear 14 times better than humans.
    Animals hear more sounds than humans.
    An earache is caused by too much fluid putting pressure on your eardrum. Earaches are often the result of an infection, allergies or a virus.
    આવુ આવ્યું
    અને
    બૂમ પડી આજે બાર વાગે કાગવાસ નાંખવાનો છે તે …..?
    અસ્તુ

  2. Chirag Patel સપ્ટેમ્બર 24, 2008 પર 8:20 એ એમ (am)

    વાહ દાદા, મઝાનું ઈયળશાસ્ત્ર. આમને તો મેં પણ ભાળ્યાં છે, નામ નહોતી ખબર (કે જાણવાની તસ્દી પણ નથી લીધી).

  3. chandra. સપ્ટેમ્બર 24, 2008 પર 8:47 એ એમ (am)

    Aaj na pratav ma kan-khajura wishe wanchyu
    kahrekhar jan-wa malyu.. Aabhar,
    Comment by Chandra.

  4. Viren Shah સપ્ટેમ્બર 24, 2008 પર 9:27 એ એમ (am)

    Kankhajuro is not a gujarati translation of Caterpillar. Caterpillar means Iyal, other words for it are Larva or worm or maggot.

    The one that we refer to Kankhajuro is a dangerous insect and if you try to put in bottle, very likely to bite and mostly poisonous. English word for Kankhajuro is Centiped.

  5. ગાંડાભાઈ વલ્લભ સપ્ટેમ્બર 25, 2008 પર 4:43 એ એમ (am)

    વીરેનભાઈની સાથે હું સંમત થાઉં છું. સુરેશભાઈ, આપ ઈયળની વાત કરો છો, કાનખજુરાની નહીં.

    રસપ્રદ માહીતી. ખાસ કરીને answers.com ની માહીતી માટે હાર્દીક આભાર.

  6. Dr. Chandravadan Mistry સપ્ટેમ્બર 25, 2008 પર 6:45 એ એમ (am)

    Caterpillar is a larval stage of a Butterfly & I agree with Virenbhai…..So Kankhajuro is a wrong Gujarati word. But the message of the desire for knowledge expansion is very much alive in the West as illusrated by your Website experience !

  7. Pingback: સૈડકાગાંઠ – એક અવલોકન « ગદ્યસુર

  8. hirals ઓગસ્ટ 2, 2013 પર 8:38 એ એમ (am)

    very good post and ofcourse last couple of lines.
    our people are still busy in dividing nation. (by state, by cast, by creed , by color, by money, what not?)

તમારા વિચારો જણાવશો?

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

%d bloggers like this: