સૂરસાધના

ગુજરાતી લેખિનીમાં સ્વૈરવિહાર

ગુજરાતી જોડણી વ્યવસ્થા – રામજીભાઈ પટેલ

ગુજરાત વિદ્યાપીઠ પ્રકાશિત 

‘ સાર્થ જોડણીકોશ’

મુજબની જોડણીમાં

————————————————————————————————– 

તા. ૨૦ ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૯ને શુક્રવારના સંદેશમાં પ્રકાશીત થયેલ શ્રી. રામજીભાઈ પટેલનો લેખ..‘સંદેશ’ દૈનીકના સ્નેહથી સાભાર..

અક્ષરાંકન – ઉત્તમ ગજ્જર સુરત..
સમ્પર્ક – uttamgajjar@hotmail.com

      કવિ અચલ અમરેલિયા કહે છે કે, પત્રો લખવાનું ટાળું છું, કેમ કે જોડણીભૂલો-ભાષાભૂલો રહી જાય છે જેની ટીકા સાંભળવી પડે છે ને વિચાર બાજુ પર રહી જાય છે. આથી લઘુતાગ્રંથિ-અપરાધભાવ અનુભવાય છે.

     પરિણામે લેખનકાર્ય પ્રત્યે એક પ્રકારનો અણગમો થઈ ગયો છે. અમરેલિયા જેવા બીજાયે ઘણા મિત્રો પણ લખતી વેળા સતત મૂંઝવણ અનુભવે છે. ક્યાંક ભૂલ રહી જાય તો ! કંઈક કહેવાનું, અભિવ્યક્ત કરવાનું તો છે, પણ લખવા બેસવાનો ઉત્સાહ નથી થતો. ગુજરાતી લખવાની પ્રક્રિયા એમને સહુ આનંદપ્રદ પ્રવૃત્તિ બનતી નથી.માન્ય જોડણી વ્યવસ્થા એમનો ઉત્સાહ વધારતી નથી.

     વડનગરના સેવાભાવી દાક્તર વસંત પરીખ (૧૯૨૯-૨૦૦૭) લખે છે, “કબરમાં એક પગ લટકે છે મારો તોય જોડણી મારી લૂલી. હજી તો બે માસ પહેલાં મારા મિત્ર પૂછે છે : વસંતભાઈ ! ‘પ્રવિણ’માં હ્રસ્વ કેમ કરો છો ? મને થયું : ‘હોસ્પિટલ’માં દીર્ઘ કેમ નહીં ? ‘સારથી’ નહીં ને ‘સારથિ’ કેમ ? ‘બહેન’ જ જોઈએ ‘બેન’ ન ચાલે ! ભારે મૂંઝવણો, જાતને સૂંઠને ગાંગડે ગાંધીમાં ખપાવનારો હું લેખક તરીકે ‘ઓલવાઈ’ ‘હવાઈ’ ગયો.

      અમારા વિજ્ઞાનના ૩-૫ કિલો વજનનાં પુસ્તકો રસથી વાંચું. ક્યાંય જોડણીની ભૂલ નહીં. હજારો દવાઓનાં નામ અંગ્રેજીમાં સડસડાટ, આજે પણ ચૂક વિના લખું- ને ગુજરાતીમાં જાત થોથવાય કાં ? મારી જોડણી ચોખ્ખી કેમ નથી ? દૈનિક છાપાં તો રોજ નનામી કાઢે છે- જોડણીની. ગુજરાતી ભાષાનું શ્રાદ્ધ નિત ઊજવે છે. છે કોઈ ટોકનારું ? રોકનારું ?પડકારનારું ?

     અમરેલિયા ને પરીખની જેમ આપણે સૌએ ગુજરાતી લખાણ સારુ કાયમ મૂંઝવણો અનુભવ્યા કરવાની ? ગુજરાતી જોડાણી વ્યવસ્થા શું અફર છે ? આ પ્રશ્નોનો જવાબ ‘હા’હોય તો આપણે કંઈ કરવાનું રહેતું નથી. ગુજરાતી લેખનની જે કંઈ સ્થિતિ છે તે બરાબર છે એમ ગણી સહી લેવાનું રહે છે. ભાષાશુદ્ધિ કે ભાષા સ્વાસ્થ્ય સારુ કોઈ અપેક્ષા રાખવાની નથી. કહો કે, માયકાંગલું શરીર હોય તેમ માયકાંગલી ભાષા પણ હોય.

      પરંતુ પ્રશ્નોનો જવાબ જો ‘ના’ હોય તો ? માયકાંગલા શરીરવાળા પણ બેઠા થઈ શકે છે તેમ માયકાંગલી ભાષા પણ ભાષારોગો ઘટાડીને સ્વસ્થ ભાષા બની શકે છે.આ સારુ કેટલાક સભાન પ્રયત્નો કરવા પડે. સ્થિતિ પલટવા જાગૃત પ્રયત્નો કરાય તો સમય પાક્યે ફળ મળે જ. બધા ભાષારોગો નહીં,પરંતુ ભાષારોગનો ઇલાજ અખિલ ગુજરાત જોડણી પરિષદે શોધી બતાવ્યો છે.

      ૯-૧૦ જાન્યુઆરી, ૧૯૯૯ના ઊંઝામાં ભરાયેલી આ બેનમૂન પરિષદનો મુખ્ય ઠરાવ આ પ્રમાણે છે : ‘ગુજરાતીમાં ઈ-ઉની જોડણીના વિદ્યાપીઠના કોશના નીયમો અતાર્કીક અને ઘણી અસંગતીઓથી ભરેલા છે, તેમ જ ગુજજાતી ભાષામાં ઈ-ઉનું હ્રષ્વત્વ-દીર્ઘત્વ અર્થભેદક ન હોઈને એ અવાસ્તવિક પણ છે. તેથી એ નીયમો હવે પછી છોડી દેવા અને લેખનમાં સર્વત્ર એક ‘ઈ’ અને એક ‘ઉ’ યોજવા ‘ઈ માટે દીર્ઘ (ી)નું ચિહ્ન અને ‘ઉ’ માટે હ્રસ્વ ( ુ )નું ચિહ્ન રાખવું.”

      ઊંઝા ઠરાવની વાત તદ્દન નવી નથી. ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી, પ્રબોધ પંડિતથી માંડીને ઘણા બધાએ એક ઈ-ઉની હિમાયત વખતોવખત કરેલી, પણ પછી એ વાત હાંસિયામાં ધકેલાઈ જતી. દયાશંદર શેલત, યોગેન્દ્ર વ્યાસ, ઊર્િમ દેસાઈ, પિંકી શાહ, કનુભાઈ જાની, અરવિંદ ભંડારી, સોમાભાઈ પટેલ, જયંત કોઠારી વગેરે ભાષાવિજ્ઞાનીઓની હાજરી ને માર્ગદર્શન હેઠળ ઊંઝા-ઠરાવનું ઘડતર થયું ને તા. ૧૦-૦૧-૧૯૯૯થી તેનો અમલ પણ શરૃ થયો.

  •  અત્યાર સુધીમાં ૮૦ જેટલા લેખકોનાં ૧૨૦ જેટલાં પુસ્તકો આ નવી જોડણી વ્યવસ્થામાં બહાર પડી ગયાં છે. 
  • (૪૨ પુસ્તકો આપનાર ડો. વસંત પરીખનાં ૨ આંશિક ને ૯ પૂરેપૂરાં પુસ્તકો ઊંઝા જોડણીમાં બહાર પડયાં છે. 
  • બે ગીત ગઝલ સંગ્રહ જૂની જોડણીમાં આપનાર કવિ અમરેલિયા ત્રીજો સંગ્રહ નવી જોડણીમાં આપનાર છે. 
  • ઊંઝા જોડણીમાં વીસેક સામયિકો પણ બહાર પડે છે. 
  • ‘નયા માર્ગ’ પાક્ષિકે દસ વર્ષથી યાને ઊંઝા પરિષદ પછી તરતથી તેનો અમલ શરૃ કર્યો છે.
  • એપ્રિલ, ૨૦૦૯થી શરૃ થનાર રાજકોટનું ‘વિજ્ઞાનજાથા’ પ્રથમ અંકથી જ ઊંઝા જોડણી અપનાવનાર છે. 
  • હરુભાઈ મહેતા ને જયંત કોઠારીએ પોતાના લેટરહેડમાં જ ઊંઝા ઠરાવ હાંસિયાની જગ્યાએ છપાવેલો.

      લગ્નની કંકોતરીઓ-નિમંત્રણપત્રો, જાહેરાતો વગેરેમાં પણ એક જ ઈ-ઉવાળી ઊંઝા જોડાણી પ્રચલિત બની રહી છે. વળી દાયકા અગાઉનો ઊંઝા ઠરાવ ધીમી ગતિએ પણ લોકમાન્યતા પામતો જાય છે. એક જ ઈ-ઉના વપરાશને કારણે કોઈ અર્થભ્રમ થતો નથી. સરળતા સધાય છે ને ૭૦% જોડણીભૂલો ઘટી જાય છે.

      ડો. વસંત પરીખે મને કહેલું કે, આ ઇલાજથી વિચારને અવરોધ થતો નથી. વિચાર સડસડાટ ચાલ્યા આવે છે ને લેખન નિવિઘ્ને આગળ ચાલે છે. અગાઉ વારંવાર જોડણીકોશ જોવો પડતો ને તેથી અભિવ્યક્તિને મુશ્કેલી આવતી. આવો અનુભવ અન્ય લેખકોનો પણ છે. ઙ, ઞ જેવા કેટલાક વર્ણો આપણા કક્કામાં છે છતાં તેનો વપરાશ ભાગ્યે જ થાય છે એ જ રીતે ઈ, ઊ કક્કામાં ભલે હોય, આપણે તેની જગ્યાએ ઇ અને ઉ વાપરવા લાગી, સિસ્ટમ સુધારીએ તો અનુભવ કહે છે કે, ભાષા સુધારથી પણ ભાષાશુદ્ધિ વધી શકે છે.

11 responses to “ગુજરાતી જોડણી વ્યવસ્થા – રામજીભાઈ પટેલ

  1. Rekha Sindhal ફેબ્રુવારી 28, 2009 પર 9:42 એ એમ (am)

    આ જોડણી બાબતની નિંદાઓ અટકે તો અભિવ્યક્તિ સરળ રહે પણ મને લાગે છે કે જેની જોડણી સિદ્ધ પણ અભિવ્યક્તિ મંદ છે તેવા લોકો ઉચ્ચ અભિવ્યક્તિ અને નબળી જોડણીવાળાની નબળાઈને આગળ કરી પોતાનો અવ્વલ નંબર જાળવવા માટેની કોશીષમાં પોતાની મંદ અભિવ્યક્તિની નબળાઈઓ હરીફની જોડણીની ભૂલોથી ઢાંકવા મથતા હોય છે. બાકી ભાવની અભિવ્યક્તિ માટે ભાષા એ માધ્યમ છે અને મૌન તો વળી એથી ય ઉત્તમ માધ્યમ છે એટલે જોડણી ભૂલોને કારણે બહાને પણ જો પ્રસિદ્ધિનો મોહ દૂર થતો હોય તો અંતે તો હરકોઈ બહાને અન્યની લીટી નાની કરવાનો પ્રયત્ન કરનારની જ હાર છે.

  2. Suresh Jani ફેબ્રુવારી 28, 2009 પર 10:43 એ એમ (am)

    અહીં હું એક સ્પષ્ટતા કરવા માંગું છું .
    હું સાર્થ જોડણી કોશની જોડણીનો વીરોધી નથી જ.

    સાવ ઢંગ ધડા વીનાની અંગ્રેજી ભાષાની જોડણી હું સાચી લખવા પ્રયત્ન કરતો રહ્યો છું; અને આપણી આટલી સુંદર માતૃભાષામાં ગમે તેમ લખતો આવ્યો છું , તે ખમાયું નહીં , તે કારણે આ સાવ સીધો સાદો સુધારો મેં અપનાવ્યો છે. ખોટું લખવા કરતાં આ ગુનો કરવો મને વધુ ઉચીત લાગ્યો છે.
    સમાજની સ્વીકૃતી કરતાં અંતરનો અવાજ વધુ વ્હાલો લાગ્યો છે.

    મને ગર્વ છે કે, ગુજરાતીમાં આ સુધારો શક્ય છે. અંગ્રેજીની એ ગુંજાઈશ જ નથી.

  3. Chirag Patel ફેબ્રુવારી 28, 2009 પર 12:05 પી એમ(pm)

    અંગ્રેજીમાં પણ અમેરીકન અંગ્રેજી બ્રીટીશ કરતાં નોખું અને કંઈક અંશે સરળતાને અનુસરનારું છે. center <- centre, color <- colour etc. I did my own change: in place of “because”, I write “b’coz”! Many learned people use “different than” instead of “different from”. There are numerous examples.

  4. Bharat Pandya. ફેબ્રુવારી 28, 2009 પર 11:07 પી એમ(pm)

    Like Bad democracy is better that good autocracy-
    Wrong JodaNi of sarth kosh is better than correct Unjha !
    but it depends on personal choice.

  5. Dr N N Dhruv માર્ચ 1, 2009 પર 11:42 એ એમ (am)

    Let us get it right. Sarth Kosh was formed with the purpose of creating a semblance of a system in written Gujarati. However, it has been unable to serve this purpose. Modern Linguistics has thrown light on the structure of our language. According to that, shortness or longness of a vowel doesn’t affect the meaning of words in Gujarati language. As such, there is only one i & one u existing as individual phonemes. The only practical application is to keep only one i & u in our spellings. It has the sanction of science, simplicity & sensibility. It is inapt to bring in similes about democracy & autocracy etc. It is not a question of Sarth jodani being incorrect and yet better – it is a question of keeping our Dictionary-system alive to ground realities.

  6. ડૉ ભરત શાં. શાહ, ન્યુ યૉર્ક માર્ચ 1, 2009 પર 6:35 પી એમ(pm)

    જોડણી એ ભાષાનું સૌથી મહત્ત્વનું અંગ નથી, ખાસ તો જ્યારે ભાષા મરવા પડી હોય ત્યારે. સાચી જોડણી ઇચ્છનીય છે. શબ્દકોશની જોડણી ક્ષતિહીન નથી જ. ઉંઝા જોડણી પણ કંઇ જોડણીના પ્રશ્નનો ઉપાય તો નથી જ, પણ એક જાતની તડજોડ છે. જોડણી તદ્દન અતાર્કિક છે. તેના નિયમો પણ, “અા ભાઇ અામ તો સારા છે, સિવાય કે જ્યારે બગડ્યા હોય” જેવા છે. મને પોતાને અંગ્રેજી કે ગુજરાતી એકે ય જોડણી ઉપર પ્રેમ ઉભરાતો નથી, અને પૂ. બાપૂની સલાહ માનીને, અનિચ્છાપૂર્વક અાડેધડ જોડણી કર્યે જાઉં છું. જોડણી ચકાસવા માટે કમ્પ્યૂટર પ્રોગ્રામ મળતા થયા છે તે અાવકાર્ય છે.
    વળી, ત્રણ સ,ષ.શ; દસ કે અિગયાર “ર”, અનુસ્વારનો ઉપયોગ, ગુજરાતીમાં વપરાતા અંગ્રેજી શબ્દોની જોડણી, ઇત્યાદિની ઠંડા કલેજે વિચારણા કરવાની જરુર છે. નિયમો લોકોને મદદ કરવા માટે હોવા જોઇએ, માત્ર ભાષાનું કોઇ કાલ્પનિક માળખું જાળવી રાખવા માટે તો નહીં જ.

  7. Prakash Chavda માર્ચ 1, 2009 પર 8:04 પી એમ(pm)

    Sureshbhai ,

    I read your dakor padyara and I remembered my pasyatra to Ambaji.I went 3 time to Ambaji By walking from Visnagar like 100 kms and when I gone 1st time I have same condition like you.

  8. Suresh Jani માર્ચ 1, 2009 પર 11:52 પી એમ(pm)

    ડો નિશીથ ધ્રુવે નીચે મુજબનો પ્રતીભાવ ઈમેલથી મોકલ્યો છે.

    જોડણી માત્ર ઉચ્ચરીત ભાષાને લેખનસ્થ કરવાની એક વ્યવસ્થા છે. એ વ્યવસ્થા જેટલી વાક્-પ્રતીબીમ્બક હોય એટલી વધુ લોકોને સુગ્રાહ્ય થાય. સદ્ભાગ્યે આપણી પાસે લીપીવ્યવસ્થા જ વાક્-પ્રતીબીમ્બક હોવાથી કોઈ મોટી સમસ્યા ન હોવી જોઈએ. સાર્થ કોશ રચાયો તે વખતે ગુજરાતી ભાષાના ધ્વનીશાસ્ત્ર અંગે જે કંઈક જાણમાં હતું એને આધારે તે વખતના માન્ય સાક્ષરોમાં પ્રવર્તમાન જોડણીને વધારે હચમચાવ્યા વગર એક કામચલાઉ વ્યવસ્થા ઉભી કરવામાં આવી. હવે 60 વર્ષો પછી ગુજરાતી ભાષાતન્ત્ર અંગે આધુનીક ધ્વનીશાસ્ત્રે વધુ પ્રકાશ વેર્યો છે. એ મુજબ ગુજરાતી ભાષામાં સ્વરોનું કાલમાન અર્થભેદ કરવામાં સાધક-બાધક થતું નથી. પરીણામે એક જ ઇ અને એક જ ઉ આપણી ભાષામાં સ્વતન્ત્ર વર્ણ કે ધ્વનીઘટક તરીકે તારવી શકાય. એ હ્રસ્વ છે કે દીર્ઘ એમ કંઈ કહી શકાય નહી. એ કેવળ ઇ કે ઉ છે. હવે જોડણીમાં પણ એ વ્યવસ્થા ઝીલવી હોય તો આમાંનાં બે સ્વરુપોમાંથી કોની વરણી કરવી? હ્રસ્વ-ઈની અજ્જુ ઉચ્ચરીત વર્ણાનુક્રમને અનુસરતી નથી – અને દીર્ધ-ઊનું વરડુ અનુગામી વર્ણના સ્થાન પર અતીક્રમણ કરે છે માટે દીર્ઘ-ઈની અજ્જુ અને હ્રસ્વ-ઉનું વરડુ પસન્દ કરીને ઉંઝા જોડણીમાં વપરાય છે – એનો અર્થ એવો લગીરે નથી ગુજરાતી ભાષામાં માત્ર દીર્ઘ-ઈ અને હ્રસ્વ-ઉ ઉચ્ચારાય છે. (ઉંઝા સમર્થકોમાં પણ ક્યારેક આ ભ્રમણા દેખાય છે.) આમાં કોઈ તડજોડ નથી, તર્કપુત વીચારનું કાર્યાન્વયન છે.
    નીશીથ

  9. Gandabhai Vallabh માર્ચ 2, 2009 પર 2:31 એ એમ (am)

    ડો. ધ્રુવની ભાષા મને થોડી મુશ્કેલ લાગી. અજ્જુ અને વરડુ બે નવા શબ્દો જાણવા મળ્યા. કાર્યાન્વયન શબ્દ મુ. રતિલાલભાઈના ગુજરાતી લેક્ષીકોન કે ગુજરાત વિદ્યાપીઠના ગુજરાતી-અંગ્રેજી કોશમાં પણ ન મળ્યો.

    જેટલું સમજાયું તેના આધારે બહુ જ તાર્કીક, મહત્ત્વપુર્ણ અને ઉપયોગી પ્રતીભાવ.

    આપના પર આવેલ આ ઈમેઈલ બધાની જાણ માટે અહીં મુકવા બદલ સુરેશભાઈનો હાર્દીક આભાર.

  10. Suresh Jani માર્ચ 2, 2009 પર 9:12 એ એમ (am)

    એક સમાજ સેવકના આ બાબત વીચારો –
    Gujarati bachav va ni chinta karvi pade tevu kem thau te paan aapne sahu e vicharvu rahue. Madyam tarike Gujarati aap navi paan English no aandhalo virodh kari ne cheela 50 varas thi english na jaanti ne laghuta anubhavti pedhi taiyaar kari ne have rova thi shu vale!
    Aam paan sadharan manas ne jivva ni jetali chinta che wetali bhasha ni naaj hoy ne aa sawal to Marathi, hindi sahu ne thhay che.
    Jya sudhi samanya manas ni chinta nahi thaay ne eni samaj nahi vichariea. aa to aaranya rudan che…

    – શ્રી વિજય જાની

    તેમને મારો જવાબ

    પ્રીય વીજયભાઈ
    ઘણા વખતે તમારા વીચાર વ્યક્ત કર્યા !
    મારા મનની વાત તમે કરી.
    આ પ્રશ્ન કોઈ સાહીત્યકાર, ભાષા પ્રેમી કે ભાષાશાસ્ત્રીનો નથી.આ સામાજીક પ્રશ્ન છે.તમારી વાત સાવ સાચી લાગી. .
    સ્વાનુભવે લખું છું …
    એક આખી પેઢી ‘મગન માધ્યમ’ને કારણે દેશના જ્ઞાન વીજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં સાવ છેલ્લા સ્થાને ધકેલાઈ ગઈ. મોટા ભાગની કમ્પનીઓમાં, સરકારમાં – અરે ખુદ ગુજરાતની અંદર પણ બીન ગુજરાતી લોકોનો પ્રભાવ કેમ રહ્યો છે? સ્વતંત્રતા પહેલાં દેશના દરેક ક્ષેત્રમાં ગુજરાતીઓ આગળ પડતું સ્થાન ધરાવતા હતા. એ વહેણ કેમ સુકાઈ ગયું?
    સરેરાશ કરતાં મારું અંગ્રેજી વાંચન સારું હોવા છતાં, લખવામાં અને બોલવામાં નોકરીમાં ત્રણ વર્ષ પાછળ પડતો હતો. મારા જેવા અનેકોનો આ અનુભવ છે. અમે ઘણા આગળ જઈ શક્યા હોત – જો અંગ્રેજી સારું હોત તો.
    હવે જ્યારે દેશમાં વૈશ્વીક સ્થાન મેળવવાનો ધસમસતો જુવાળ આવ્યો છે, ત્યારે અંગ્રેજીની બોલબોલા વધે એ સાવ નૈસર્ગીક પ્રક્રીયા છે. માત્ર ગુજરાતમાં જ નહીં – આખા ભારતમાં. એ જુવાળને પાછો વાળવો લગભગ અશક્ય છે.
    સામાન્ય માણસ શું, કોઈ પણ માણસ – મોટે ભાગે સ્વલક્ષી જ હોય છે – રહેવાનો છે. આથી તે તો પોતાની ઉન્નતી શેમાં છે, એ જ જોશે.
    બહુ જ નજીકના ભવીષ્યમાં એમ બને કે, માત્ર મ્યુનીસીપલ શાળાઓ અને ગ્રામ વીસ્તારની શાળાઓમાં જ ગુજરાતી માધ્યમ જીવે. અને એ શાળાઓમાં શીક્ષણનું સ્તરકેવું છે , તે બધા જાણે છે. ટ્યુશનીયા શીક્ષકો પાસે ગુણવત્તા વાળું શીક્ષણ રાખીએ એ બાલીશ વાત છે.આપણા જમાનાના કર્મનીષ્ઠ શીક્ષકોની પરંપરા પાછી આવશે ખરી? જવાબ સાવ સરળ છે.
    મુખ્ય પ્રશ્નો આવા બધા છે.
    જોડ્ણી સુધાર એ શીક્ષણને, અભીવ્યક્તીને, સામાન્ય વ્યવહારમાં ગુજરાતી લખાણને સરળ બનાવવાનો વ્યવહારુ અને નાનકડો ઉપાય છે. એ સ્વીકારાય તો નાનકડું પણ નક્કર કામ આ દીશામાં થશે.

  11. ભાગ્યેશ ભંડકિયા માર્ચ 2, 2009 પર 1:23 પી એમ(pm)

    ગમે તેમ કહો ઉંઝા-જોડણી માત્ર તડજોડ જ છે. ગણ્ગ્ણ્યાં ગાંઠ્યા નવરાઓ સિવાય લોકોને એમાં લગીરે રસ નથી. ગદ્યસૂર પર બહુ માર્કેટિંગ પામેલી ગુજરાતી બચાવો ઝુંબેશનું શું થયું? એકદમ સુરરુરિયું. ૧૦૦-૨૦૦ માણસ માંડ એકઠું થયું. બધા ઉંઝાઓ ગૂજરાત વિદ્યાપીઠમ્માં ટ્રેસપાસ કરવા ગયા હતાં પણ એમને બહાર ઝાંપેથી જ વળાવી દીધા. વળી પધારેલા મોટા મહાનુભાવોએ એમના પ્રવચનમાં ગુજરાતી બચાવવાની વાત પર જ ભાર મુઊક્તયો હતો- ઉંઝા જોડણીને કંઈ મહત્વ આપ્યું નહોતું.

તમારા વિચારો જણાવશો?

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s

%d bloggers like this: