સૂરસાધના

ગુજરાતી લેખિનીમાં સ્વૈરવિહાર

લક્ષ્મણરેખા- એક અવલોકન

પહેરવાનાં કપડાં વેચતા, એક રુઆબદાર સ્ટોરના પ્રવેશદ્વારને અડીને મુકેલા બાંકડા પર હું બેઠો છું. મારાથી સહેજ દુર રસ્તો છે; અને તેની સામેની બાજુ પાર્કીંગ લોટ છે. સ્ટોરને તોતીંગ કદના  બે પ્રવેશદ્વાર છે.

એ બેની વચ્ચે રસ્તા પર સફેદ રંગના, ત્રાંસા પાટા ચીતરેલા છે. એની ઉપર પગપાળા ચાલનાર જણ બીન રોકટોક, બીન્ધાસ્ત ચાલી શકે છે. રસ્તાની બન્ને બાજુની પાળીઓ (કર્બ) લાલ રંગથી રંગાયેલી છે. ત્યાં કોઈને પાર્કીંગ કરવાની છુટ નથી. ત્યાં માત્ર સામાજીક  સુરક્ષા માટેના વાહનો જ પાર્ક કરવાની છુટ છે; જેવાંકે, લાયબંબો, પોલીસકાર કે એમ્બ્યુલન્સ વાન.

પાર્કીન્ગ લોટમાં થોડા થોડા અંતરે સફેદ રંગના પાટા ચીતરેલા છે.  વાહનો સુગઠીત રીતે પાર્ક કરવામાં આવે તે માટેનું એમાં આયોજન છે. કોઈક આવા સ્લોટ પર હેન્ડીકેપ  માટેનું ચીહ્ન આલેખેલું છે. એ જગ્યા થોડીક પહોળી છે – અપંગ વાહનચાલકોની સવલત માટે. એમને ગાડી પાર્ક કરી, બહાર નીકળતાં  સુવીધા  રહે, તેવા શુભ હેતુથી એ નીર્માયેલા છે.

બહાર દુર મુખ્ય રસ્તા પર જાતજાતના સફેદ કે પીળા; આખી, તુટક, કે બેવડી લીટીઓવાળા પાટાઓ ચીતરેલા જોવા મળે છે. રસ્તા પરનો ટ્રાફીક શીસ્તબધ્ધ રીતે દોડતો રહે; એ માટે એ પાટાઓ માટેનાં નીયમો નક્કી કરેલા છે.

બધી લક્ષ્મણરેખાઓ..

જાતજાતની અને ભાતભાતની, આધુનીક લક્ષ્મણરેખાઓ. દરેક માટેના નીયમો અલગ અલગ. પણ એ રાખવા પાછળ સંરક્ષણની, શીસ્તની, કુશળ સંચાલનની ભાવના  સામાન્ય.

એમની મર્યાદા જાળવવી પડે. એનું ઉલ્લંઘન થાય તો ભયજનક પરીસ્થીતી ઉભી થઈ શકે. જાનહાની થઈ શકે. માલ મીલ્કતને નુકશાન થઈ  શકે.

અમુક લક્ષ્મણરેખાઓ ભૌતીક રીતે દોરેલી  નથી હોતી. એમને માટેની  સભાનતા વૈચારીક રીતે કેળવવી પડે છે. તે વધારે પુખ્ત, માનસીક શીસ્ત માંગી લેતી હોય છે.

જમાનાજુની લક્ષ્મણ રેખાઓ. રામચન્દ્રજીના જમાનાથી ચાલી આવતી સુરક્ષા માટેની પ્રણાલીકાઓ.

લક્ષ્મણરેખાનો અનાદર, ઉલ્લંઘન … અને ઝળુમ્બી રહેલા ભયને ત્રાટકવા માટે આમંત્રણ.

————-

એ તો સાચું પણ..

જે સાહસીક છે, સાગરખેડુ છે, દુર્ગમ પ્રદેશોનો પ્રવાસી છે; જે વૈજ્ઞાનીક, સંશોધક કે સત્યશોધક છે; જે નવી કેડી પાડનાર છે; જે યુગપરીવર્તક છે…

તેને આ લક્ષ્મણરેખાઓ નડતી નથી- એ તો એને માટે એક પડકાર છે.

તે પોતાની લક્ષ્મણરેખાઓ નક્કી કરવા અને તેનો આદર કરવા પોતે જ સક્ષમ છે.

Advertisements

16 responses to “લક્ષ્મણરેખા- એક અવલોકન

  1. Pradeep H. Desai નવેમ્બર 17, 2009 પર 9:13 એ એમ (am)

    The meaning of Laxman Rekha according to me is self discipline , determination and common sense. If you want to grow internally and externally, break the boundaries and take responsibility and be accountable for your action. Those who are coward and followers of some body all the time, never try to find out on their own, it is just simple to follow and become deciple of some body.

    Pradeep H. Desai

  2. pragnaju નવેમ્બર 17, 2009 પર 12:19 પી એમ(pm)

    ‘તેને આ લક્ષ્મણરેખાઓ નડતી નથી- એ તો એને માટે એક પડકાર છે.તે પોતાની લક્ષ્મણરેખાઓ નક્કી કરવા અને તેનો આદર કરવા પોતે જ સક્ષમ છે.’સાચું છે સાડા ત્રણસો વર્ષમાં અમેરિકી ઈતિહાસમાં પહેલીવાર કોઈ અશ્વેત ઓબામા વધુ બહેતર સાબિત થયો છે. આ અવસર અબ્રાહમ લિંકન અથવા ર્માિટન લ્યૂથર કિંગનાં સ્વપ્નોને પૂરાં કરવાની સાથે એ વાતને પણ પ્રમાણિત કરે છે કે અમેરિકાની લોકશાહી એટલી પરિપક્વ બની ચૂકી છે કે જાતિ, ભાષા, વર્ણ અથવા વર્ગની લક્ષ્મણરેખાઓ તેના માર્ગમાં અડચણરૃપ બનતી નથી. ઓબામાને માત્ર અશ્વેત લોકોએ નહીં, પરંતુ શ્વેત લોકોએ પણ પસંદ કર્યા છે અને તેમણે
    ભારતિયોને રાજનીતિમાં સ્થાન આપ્યું છે તેમા તેમને લક્ષ્મણરેખાઓ નડી નથી.

  3. Ullas Oza નવેમ્બર 17, 2009 પર 12:22 પી એમ(pm)

    લક્ષ્મણે જ્યારે સીતાજી માટે મર્યાદાની રેખા બનાવી તેને ઍક કાયદાકીય સીમા લેખાવી શકાય. કાયદાનુ ઉલ્લંઘન તકલીફમા મુકી શકે. લક્ષ્મણરેખા ઓળંગવાથી સીતાજીને પણ સહન કરવુ પડ્યુ હતુ.
    જીવનમાં કેટલીક મર્યાદાઓ માણસે પોતે નક્કી કરવાની હોય છે જ્યારે બીજી ઘણી સીમાઓ આપણે જ્યાં રહેતા હોઇઍ ત્યાની સરકાર કાયદા બનાવી ને કરતી હોય છે. દરેકે તેનો સમજી વિચારીને અમલ કરવાનો હોય છે. આ બધી આજની લક્ષ્મણરેખાઓ છે.
    તેને તોડવાથી પોલીસ કોઈ ટીકીટ આપે કે ના આપે, માણસને પોતાને તો અંદરથી દુઃખ થવુ જોઇઍ.
    બધા આવી શિસ્ત પાળે તો સમાજનો ઉદ્ધાર થઈ જાય.

  4. Ramesh Patel નવેમ્બર 17, 2009 પર 1:08 પી એમ(pm)

    અમુક લક્ષ્મણરેખાઓ ભૌતીક રીતે દોરેલી નથી હોતી. એમને માટેની સભાનતા વૈચારીક રીતે કેળવવી પડે છે. તે વધારે પુખ્ત, માનસીક શીસ્ત માંગી લેતી હોય છે.

    જમાનાજુની લક્ષ્મણ રેખાઓ. રામચન્દ્રજીના જમાનાથી ચાલી આવતી સુરક્ષા માટેની પ્રણાલીકાઓ.

    લક્ષ્મણરેખાનો અનાદર, ઉલ્લંઘન … અને ઝળુમ્બી રહેલા ભયને ત્રાટકવા માટે આમંત્રણ.

    ————-
    જે સાહસીક છે, સાગરખેડુ છે, દુર્ગમ પ્રદેશોનો પ્રવાસી છે; જે વૈજ્ઞાનીક, સંશોધક કે સત્યશોધક છે; જે નવી કેડી પાડનાર છે; જે યુગપરીવર્તક છે…

    તેને આ લક્ષ્મણરેખાઓ નડતી નથી- એ તો એને માટે એક પડકાર છે.

    તે પોતાની લક્ષ્મણરેખાઓ નક્કી કરવા અને તેનો આદર કરવા પોતે જ સક્ષમ છે.

    Two sides of Laxaman Rekha or be’ પરિપક્વ ‘

    Ramesh Patel(aakashdeep)

  5. Vinoo Sachania નવેમ્બર 17, 2009 પર 4:02 પી એમ(pm)

    ””’એ તો સાચું પણ..

    જે સાહસીક છે, સાગરખેડુ છે, દુર્ગમ પ્રદેશોનો પ્રવાસી છે; જે વૈજ્ઞાનીક, સંશોધક કે સત્યશોધક છે; જે નવી કેડી પાડનાર છે; જે યુગપરીવર્તક છે…

    તેને આ લક્ષ્મણરેખાઓ નડતી નથી- એ તો એને માટે એક પડકાર છે.

    તે પોતાની લક્ષ્મણરેખાઓ નક્કી કરવા અને તેનો આદર કરવા પોતે જ સક્ષમ છે.””””

    મને તો મોજ પડી ગઈ આ લક્ષ્મણ રેખાના અવલોકનથી. તમે જે કહ્યુ બસ ખુબજ જ કહ્યુ !!! મોટાભાગના લોકોને આ સમજવા માટે પણ લક્ષ્મણ રેખા ઓળગવી પડશે…

  6. Nikhil નવેમ્બર 17, 2009 પર 4:59 પી એમ(pm)

    Just a thought…
    Sita Mata Crossed Lakshman Rekha because she was Pure and beyond any Laxman Rekha. Also she was capable of protecting herself and knew very well that no one can fool her against her own will!
    If Sita Mata Did not cross the Laxman Rekha may be Ravan wouldn’t have been Killed and we probably did not have Great Epic of Ramayan!

  7. સુરેશ જાની નવેમ્બર 17, 2009 પર 5:47 પી એમ(pm)

    બહુ જ સરસ ચર્ચા ચાલી.
    આ જ તો ઉદ્દેશ છે- અવલોકનોનો …
    એક એવા સમાજની રચના જેમાં ..
    બહુમતી લોકો ..

    … પોતાની લક્ષ્મણરેખાઓ નક્કી કરવા અને તેનો આદર કરવા પોતે જ સક્ષમ છે.

    આપણે સૌ ભણેલા, ગણેલા – બુધ્ધિજીવી નહીં પણ બૌધ્ધીકો (Intelligents NOT intelligentsia) માટે aઆ પડકાર છે
    આવા સમાજને સ્વપ્ન નહીં .. પણ સક્રીય બનાવવો.

  8. Vipin નવેમ્બર 17, 2009 પર 8:54 પી એમ(pm)

    Maharshi Valmiki conceived Laxman Rekha to project ultimate limit not to be crossed over. Otherwise there would be a catastrophe. We are using it cheaply on many occassions.
    Rules and regulations are generally made for the common good. But at times , they are biased or are having some unjust motive/s. Nonviolent Satyagraha is appropriate in such situations. Baharvatiyas of 19th/20th centuries had some valid points in their activities as exposed by Shri Jhaverchand Meghani.
    We Indians know how rules and regulations are observed by all of us (Authorities and public) and where we stand. Hope we change for the better.

  9. Rekha Sindhal નવેમ્બર 17, 2009 પર 9:10 પી એમ(pm)

    મોટાભાગના લોકો બચાવ વૃતિથી જ જીવતા હોય છે અને લક્ષ્મણ રેખાઓ ઓળંગવાનો વિચાર પણ ખોટો ગણતા હોય છે એટલુ જ નહી પણ એને ગુનો ગણતા હોય છે. સીતાજીના આ ગુનાએ તેમને સદાને માટે રામથી અલગ કર્યા પરંતુ રાવણનો નાશ પણ કર્યો. આમ કોઈ પણ પ્રથા તૂટે છે ત્યારે પોતાની મર્યાદાઓ પોતે જ નક્કી કરવાની રહે છે. સુંદર અવલોકન અને દ્રષ્ટાંત !

  10. Maheshchandra Naik નવેમ્બર 18, 2009 પર 12:54 એ એમ (am)

    LAXMANREKHA MEANS self discipline with integrity. Good Discussion and very minute observation by Shri Sureshbhai. Thanks……

  11. Bharat Pandya નવેમ્બર 18, 2009 પર 1:07 એ એમ (am)

    મને અમેરિકાનો ઝાઝો અનુભવ નથી પણ અમે ભારતમાતો લક્શ્મણ રેખા ભાળી નથી ને તોડી નથી !!. મારો એક સગો અમેરિકમાછે તેણે મને ભારત અને અમેરિકાનો તફાવત સમજાવતા કહ્યું હતું કે “ભારતમા કાયદા ઘડાય છે તે પહેલા તેની છટકબારીઑ શોધી કઢવામા આવે છે.” સામાન્ય રીતે મનાય છે કે લક્શ્મણ રેખાઓ જનતાને હેરાન કરવા માટે બનાવવામ, આવે છે જ્યારે અમેરિકન માને છે કે કાયદાઑ ( જેમકે ટ્રાફિક રુલ્સ) તેમની સલામતી માટે છે.તેને ભુલથી પણ તોડતા તે શરમાશે જ્યારે અહીં નીયમ તોડવો તે બહાદુરીનુ કામ ગણાય છે.

  12. Girish Panchal નવેમ્બર 18, 2009 પર 4:10 એ એમ (am)

    In India a stick ( like chalk stick) known as “Laxman Rekha” is being marketed. A line is to be drawn using the stick. It prevents Cocroach from crossing the line.

  13. dhavalrajgeera નવેમ્બર 18, 2009 પર 6:43 એ એમ (am)

    Dear Bhai Suresh,

    It is nice to know…
    “Sanskrit: लक्ष्मण रेखा), in Hindu mythology, is a line drawn by Lakshmana around their abode, to protect Sita, while he is away searching for Rama. As explained in the epic Ramayana, Rama goes chasing a golden deer, which is actually the demon Maricha in disguise, and does not return for long.

    When Sita coerces Lakshmana to leave in search of his brother, Lakshmana who cannot bear to see Sita cry in grief, decides to go and search for Rama, subject to his condition that Sita should not cross the line he draws, so that she would be protected in his absence. Anybody attempting to harm Sita across the line would be singed by flames erupting from the line.

    Once Lakshmana leaves in search of Rama, the Rakshasa king Ravana comes in the form of a sage and asks Sita for alms. Not expecting a trick, she unsuspectingly crosses the Lakshman Rekha to provide alms to him and Ravana kidnaps her in his Pushpaka Vimana.

    Shri Ramacharitamanas, the popular rendering of story of Shri Rama does not feature the Lakshmana Rekha in the Aranya Kanda. However in Lanka Kanda Mandodari rebukes Ravan on his boisterous claims of valour by hinting that his claim of strength and valour is shallow for he could not even cross a small line drawn by Shri Rama’s younger brother Lakshmana.

    Radhey Shyam Ramayan mentions that the crossing of Lakshaman Rekha by Sita was done absent-mindedly by an anxious Sita only to honour the great Indian tradition of “अतिथि देवो भवः” (Atithi Devo Bhava): the guest is embodiment of a Deva (God). Sita crosses the boundary line only to give alms to Ravana once he insists that alms cannot be accepted across a barrier as having a boundary in between was against the principle of free will of the donor.

    AT THIS PLACE, The younger brother of Lord Shri Rama had drawn rekha called LAXMAN REKHA
    Wikipedia article: http://en.wikipedia.org/wiki/Laxman_Rekha
    Category: rekha laxman

    Permalink to this place

  14. Narendra Jagtap નવેમ્બર 18, 2009 પર 11:43 એ એમ (am)

    ખુબ સરસ અવલોકન …જેવી સ્રુષ્ટિ તેવી દ્રષ્ટી… પણ ક્યાક લક્ષમણરેખા ઓળંગવામા ખતરા પણ સંભવે.. પરંતુ ક્યાક ક્રાંતીકારી કદમ પણ ભરવું પડે… એકંદરે અવલોકન સરસ

  15. Patel Popatbhai નવેમ્બર 18, 2009 પર 11:31 પી એમ(pm)

    Sri Jani Shaheb

    Saras Lekh, Sree Vipinbhai and others comment are all very good.

    The most I like Sree Dhavalrajbhai comment ,with ‘wikipedia’.

  16. nilesh નવેમ્બર 19, 2009 પર 11:10 પી એમ(pm)

    laxman rekha mujab vartavu apani faraj che.laxman rekhane olangi ne j o agal vadhya che teoe ek alag laxman rekha banavi che. jo e rekha ne anusarva samuh male to a lag thi laxmanrekha banve che.
    akelo jane re. laxman rekhane olangi ne navo rasto banavava jeva kathin karyo ne ajam apvanu karyaવૈજ્ઞાનીક, સંશોધક કે સત્યશોધક છે.

તમારા વિચારો જણાવશો?

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

%d bloggers like this: