સૂરસાધના

ગુજરાતી લેખિનીમાં સ્વૈરવિહાર

સી.એમ. ચતુરભાઈ – એક કલ્પના

‘ ગાંધીવાદી ચતુરભાઈ ‘ ની સત્યકથા આધારીત વાતને મળેલ પ્રતીસાદ જોઈ, બહુમતી વાચકોની લાગણીને વાચા આપતી, આ કલ્પના રજુ કરું છું.

આશા રાખું કે ભારતની જનતાને આવા અનેક સી.એમ. ( કોમન મેન ચીફ મીનીસ્ટર ) મળે.

અમુક વાચકોએ , તે સત્યકથા આધારીત વાર્તાના કાલ્પનીક પાત્ર શ્રી. ચતુરભાઈ કોણ હોઈ શકે, તે અંગે જે કલ્પના કરી હતી; તે સાચી નથી.
આટલી સ્પષ્ટતા આ તબક્કે કરવી જરુરી છે.
કોઈને આ અંગે કશો મત ન બાંધી લેવા કે, બીનજરુરી કલ્પના ન કરવા નમ્ર વીનંતી છે.
આશય છે, વાચકો અને જનતામાં એવી જાગૃતી લાવવાનો કે જેથી , આવા સી.એમ . વધારે ને વધારે મળતા રહે; અને ભારતને વીશ્વનો નમુનારુપ દેશ બનાવવાનું સ્વપ્ન સાકાર કરવાની નેતાગીરી લે.
અલબત્ત, માનનીય શ્રી. રશ્મીકાન્ત ભાઈએ યોગ્ય જ કહ્યું છે તેમ; ‘ પ્રજાને તેને યોગ્ય નેતા જ મળતો હોય છે.’

—- 1953 —–

આઝાદી મળ્યા બાદ, ચતુરભાઈનાં નસીબ ખુલી ગયાં. એ જમાનામાં ચુસ્ત ગાંધીવાદી અને આદર્શવાદી નેતાઓની  બોલબોલા હતી. ચતુરભાઈ તો રાજ્યના મુખ્ય પ્રધાન બની ગયા. અને દલપતભાઈ નીવૃતીને આરે.

દેશી રજવાડામાં ડોકટર તરીકે જોડાતાં પહેલાં એમણે ઘણાં વર્ષો ખાનગી પ્રેક્ટીસ કરેલી. આથી પુરું પેન્શન મેળવવા માટે એમને નોકરીની લંબાઈની ગણતરીમાં બે વરસ ખુટતાં હતાં. કાયદા પ્રમાણે કોઈ પ્રધાન આ ગાળો કોન્ડોન ( ગુજરાતી શબ્દ?) કરી આપે તો તેમને પુરું પેન્શન મળે.

કમળાબેને કહ્યું,” તમે રાજની આટલી પ્રમાણીકતાથી નોકરી કરી છે; અને ચતુરભાઈને  આપણે મોતના મોંમાંથી પાછા આણ્યા હતા. તો તેમની આગળ રાવ કરો તો? ચતુરભાઈ તમારું માન જરુર રાખશે.”

આશા સાથે દલપતભાઈ સી.એમ. પાસે  ગયા. વાત સમજાવી.

——-

ચતુરભાઈ કેવળ ચુસ્ત ગાંધીવાદી ન હતા.

તેમણે ઉંડો શ્વાસ લઈ  કહ્યું , “એમ કરો ને, દલપતભાઈ! તમે એક અઠવાડીયા પછી મને મળો ને?”

દલપતભાઈએ વીદાય લીધા બાદ, ચતુરભાઈએ ચીફ સેક્રેટરીને પોતાની ચેમ્બરમાં બોલાવ્યા, અને દલપતભાઈની વીનંતી સમજાવી.

તેમણે ઉમેર્યું ,”  આ બાબત સરકારી નીયમાનુસાર શું થઈ શકે? “

સેક્રેટરીએ કહ્યું , “તમારી સત્તા છે. એમની સેવાઓને ધ્યાનમાં રાખી, તમે એમની નોકરીની લંબાઈના નીયમની ઉપરવટ જઈ, આવી છુટ આપી શકો. પણ પછી , આવા ઘણા બધા કીસ્સા આવશે; અને તેમાં તમારી પર અને તમારી પછી આવનાર સી.એમ. પર જાતજાતના દબાણો  પણ આવશે જ. “

સી.એમ. ” પેન્શન મેળવવા પાત્ર થવા  માટે એમની નોકરીમાં કેટલો સમય ખુટે છે? “

સેક્રેટરીએ કહ્યું ,” હું રેકર્ડમાં તપાસ કરીને કહું.”

એક કલાક રહીને સેક્રેટરીએ ખબર આપી, ” બે વર્ષ ખુટે છે.”

ઘેર જઈ ચતુરભાઈ વીચારે ચઢ્યા, ” આમાંથી કાંઈક રસ્તો મળે તો સારું.”

બીજા દીવસની વહેલી સવારે એમના આત્માના અવાજે આવો રસ્તો ખોળી આપ્યો.

અઠવાડીયા પછી ચતુરભાઈની ચેમ્બરમાં દલપતભાઈ આવી ગયા.

ચતુરભાઈએ એમનું સ્વાગત કર્યું અને ચીફ સેક્રેટરીની હાજરીમાં એક કાગળ  એમના હાથમાં ધર્યો.

કાગળમાં લખ્યું હતું :

આદરણીય દલપતભાઈ,

અંગ્રેજી રાજ્ય દરમીયાન, તમે કરેલાં ઉમદા કામોને નજરમાં રાખતાં, તમારા નીવૃત્ત થયા બાદ, તમારા બહોળા અનુભવનો લાભ સરકારને મળતો રહે – તે આશયથી,  ત્રણ વર્ષના ગાળા માટે ‘ ખાસ સલાહકાર ‘ તરીકે તમારી નીમણુંક કરવામાં આવે છે. તમે ચીફ સેક્રેટરીને રીપોર્ટ કરશો. તમારે સરકારી ખાતાંઓમાં તબીબી સેવા માટે શું સુધારાને અવકાશ છે; અને તે અંગે સરકારે શાં પગલાં લેવાં જોઈએ, તેની સરકારને સલાહ આપતો શ્વેત પત્ર તૈયાર કરવાનો રહેશે.

આ માટે જરુરી સ્ટાફ તમને આપવામાં આવશે અને આ સમયનો ગાળો તમારી નોકરીની લંબાઈમાં ઉમેરવામાં આવશે. “

– ચીફ સેક્રેટરી ….

સી.એમ.ની હાજરીમાં ચીફ સેક્રેટરીએ આ કાગળ પર સહી કરી અને કાગળ દલપતભાઈને સુપ્રત કર્યો.

શું એ કહેવાની જરુર છે ? કે,

‘ ત્રણ વર્ષ પછી, દલપતભાઈને પુરું પેન્શન  મળવા ઉપરાંત,  સરકારની તબીબી નીતીઓમાં આવેલું આમુલ પરીવર્તન એનાથી અનેકગણું વધારે મુલ્યવાન હતું. ‘

Advertisements

24 responses to “સી.એમ. ચતુરભાઈ – એક કલ્પના

  1. Pradeep H. Desai ફેબ્રુવારી 2, 2010 પર 8:01 એ એમ (am)

    It is a good solution of a complicated problem. It made both party happy.

  2. PH Bharadia ફેબ્રુવારી 2, 2010 પર 8:19 એ એમ (am)

    Briliant,what a ‘O’Henry style’ end of this unusual short storey,I can say you have imaginaton as our Oldie Goldie DHUMKETU and CHUNILAL MADIA!!!
    Keep it up SURESH BHAI.

  3. Markand Dave ફેબ્રુવારી 2, 2010 પર 8:45 એ એમ (am)

    આદરણીય શ્રીજાનીસાહેબ,
    Briliant,

    મઝા આવી ગઈ.
    માર્કંડ દવે.

  4. અક્ષયપાત્ર ફેબ્રુવારી 2, 2010 પર 8:48 એ એમ (am)

    ઉત્તમ વચલો રસ્તો ! આપણે અંતિમવાદી થતા મટીએ તો વચલા રસ્તા સૂઝે ને ?

  5. BharatPandya ફેબ્રુવારી 2, 2010 પર 12:01 પી એમ(pm)

    સાપ મરે નહી ને લાકડી ભાંગે નહી તેવા સોલ્યુશન શોધી કાઢે તે ‘ચતુર’ કેહવાય. નીયમનો ભંગ થાય નહી અને છતાં યોગ્ય વ્યક્તી ને નુક્સાન ન થાય એવા મર્ગ શોધનાર સાચો વ્યવસ્થાપક.મને અમારી બેંક ના મેનેજર યાદ આવે છે.એક્વાર એક બેન બેંક મા આવ્યા અને કહ્યું મારા પતી મરી ગયા છે તો મને તેમના ખાતામાથી પૈસા ઉપાડવા દો.મારા સતાનો નાના છે અને સાસરીયાના સગા સ્વાર્થી છે જો તેમને આ ખાતાની ખબર પડી તો મારે હાથ એકે પૈસો નહી આવે ને મારા છોકરા રખડી પડશે. તપાસ કરતાં ખબર પડી કે ખાતામા અવસાન પામેલ ભાઈ શીવાય કોઇને નામ ન હતું. ઍટલે આવેલ બેન ખાતામાથી પૈસા ઉપાદી શકે તેમ ન હતા.વાતવાતમા તે બેને કહ્યું કે મારી પાસે એમની સહી કરોલો સહી કરોલો એક કોરો ચેક છે.એટલે મેનેજરસાહેબે કહ્યું કે જુઓ ભૈ અમને ખબર નથી કે ખાતેદાર અવસાન પામ્યા છે, તમે એમના ખાતા મા ૧૦૦૦ રુપીયા રાખીને બાકીના ૪૯૦૦૦ હઝાર તમે ઉપાડી લો લઈ જાવ.પૈસા કોઇ તમને વેશ્વાસ હોય તેવાને સમ્ભળવા દઈ દેજો, ચેક્બુક અને પાસબૂકનો નાશ કરી નાખજો કોઈને ખાતાની ખબર ન પડે. મેં તેમને ખ્યું “સાહેબ, આ કાયદાની દ્રશ્ટી એ બરાબર નથી તો કહે “કાયદા આપણે બનાવ્યા છે અને તેનો ભંગ જો આપણે નીસ્વાર્થ પણે કરીએ તો એમા કાંઈ ખોટુ નથી, કયદ આપણા ફાયદા માટે છે તે બંધન કરતા નથી”

  6. Narendra Jagtap ફેબ્રુવારી 2, 2010 પર 12:27 પી એમ(pm)

    ખુબ સરસ અભિવ્યક્તી… અને સરસ વિચાર

  7. Rajul ફેબ્રુવારી 2, 2010 પર 1:20 પી એમ(pm)

    સુંદર રસ્તો કાઢે તેનું નામ જ ખરા નેતા.

  8. atuljaniagantuk ફેબ્રુવારી 2, 2010 પર 1:20 પી એમ(pm)

    When there is a will than there is a way. ખુબ જ સરસ ઉપાય સહુને માટે હિતકારી.

    ચતુરભાઈ કેવળ ચુસ્ત ગાંધીવાદી (?) ન હતા.

    ગાંધીજીએ કોઈ વાદ નથી આપ્યો. તેમણે સમાજ સાથે, અનુયાયીઓ સાથે, મીત્રો સાથે, હરીફો સાથે, અન્યાય સહન કરનારા અને અન્યાય કરનારાઓ એમ સહુ કોઈ સાથે સંવાદ કરવાનો પ્રયત્ન જીવનના અંત કાળ સુધી પુરેપુરી જાગૃતીથી કર્યો હતો. ગાંધીના અનુયાયીઓ અને દેશવાસીઓ ગાંધીને સરખી રીતે સમજી નથી શક્યા તેમ મને ઘણીય વાર લાગે છે.

  9. Ramesh Patel ફેબ્રુવારી 2, 2010 પર 1:44 પી એમ(pm)

    we all are recommending to appoint shri Sureshbhai Jani
    as member of advisory board of C.M.

    Congratulation for your good story.

    Ramesh Patel(Aakashdeep)

    ના પૂછશો કોઈને કેવડું મોટું ગુજરાત
    જ્યાં જ્યાં વસે ગુજરાતી ત્યાં મ્હેંકતું ગુજરાત
    રમેશ પટેલ(આકાશદીપ)

    Pl find time to visit and comment…win a
    second prize at’ sabaras’ monthly geet
    competition.

    http://nabhakashdeep.wordpress.com/ Invited and a request to visit

    With regards
    Ramesh Patel(Aakashdeep)

  10. alfred john ફેબ્રુવારી 2, 2010 પર 5:03 પી એમ(pm)

    very good practical solution, win win situation,
    sympathetic and helpful approach without doing injustice to others is always acceptable.

  11. arvind adalja ફેબ્રુવારી 3, 2010 પર 3:42 એ એમ (am)

    શ્રી સુરેશભાઈ
    આપના અનુભવે સરસ વ્યવહારુ રસ્તો કાઢી ચતુરભાઈ અને દલપતભાઈના સંબંધો માત્ર સુમેળ ભર્યા જ નહિ પરંતુ જે મનદુઃખ અને ગેરસમજ થવાની શકયતા ઉભી થયેલી તે દુર થતાં ફરી ઉષ્મા ભર્યા પણ બની રહ્યા ! ધન્યવાદ !
    સ-સ્નેહ
    અરવિંદ

  12. Ullas Oza ફેબ્રુવારી 3, 2010 પર 4:27 એ એમ (am)

    ગમતાનો કરિઍ ગુલાલ. જાણીતા માટે કંઇ કરવું ઍ શું લાગવગ થી ઓછું છે ?!
    ઉંટે કર્યા ઢેકા તો માણસે કર્યા ટેકા ! આ ચતુર માણસો નુ કામ છે.
    આવુ કામ કોઈ અજાણ્યા પણ ઈમાનદાર વ્યક્તિ માટે થયુ હોત ?
    આજની આપણી સરકાર / પ્રધાનો પોતાના કેટલા માણસોને આવી રીતે પોષી રહી છે ઍનો અંદાજ કાઢવો મુશ્કેલ છે.
    સામાન્ય પ્રજાને આનાથી કેટલો ફાયદો થાય છે ? થોડા સારા માણસો પાછળ બીજા ઘણા બધા નકામા માણસો ફાયદો લેતા હોય છે. તેથી જ આજનુ સરકારી તંત્ર inefficient અને irresponsible થઈ ગયુ છે. આને માટે આખરે કોણ જવાબદાર છે ?

  13. Geeta Vora ફેબ્રુવારી 7, 2010 પર 11:27 પી એમ(pm)

    માનનીય શ્રી સુરેશ ભાઈ,

    તમરી વાર્તા વાંચી અને અન્ય લોકો ના અભિપ્રાય પણ વાંચ્યા.
    આ મુશ્કેલી ભરેલી વાત ની સુન્દેર રીતે રજુઆત કરી ને તમે સરસ ઉકેલ બતાવ્યો
    બધા ખુશ છે અને હું પણ,
    મને લાગે છે કે આવું સરસ પરિણામ દરેક થી નહિ આવી શકે! તેને માટે ગહન વિચાર માંગી લે છે
    તમે બીજા માણસ માં શું ઉત્તમ ગુણ છે તે જાણતા હોવા જોઈએ અને તે નો ઉપયોગ બહુ જન હિતાય થઇ શકે તે ની ખાતરી જરૂરી છે.
    જો આવી ચોક્કસ ખાતરી ના હોય તો તેના પરિણામ હાલ ના રાજ તંત્ર નો દાખલો આપેલો છે તે પુરતો છે.

    પ્રણામ – ગીતા

  14. Dilip Gajjar ફેબ્રુવારી 15, 2010 પર 11:29 એ એમ (am)

    reshbhai, sari mahiti lai aavya…aaje mota lekhko pase navodito jaay to potani bhasha ke kavya na chhand shikhavva pan raji nathi hota..potane maatra aapbale tari gaya hoy tem mani naviditone halka ne nicha dekhadvama gaurav anubhave chhe….janglioma pan sahkaarni bhavna hati tevu ahi me vanchyu….

  15. ’પ્રમથ’ માર્ચ 2, 2010 પર 5:34 એ એમ (am)

    ચતુરભાઈની રીતે તો પ્રશ્ન ઊકલી ગયો. પ્રશ્ન એ છે કે દલપતભાઈએ તે પછીનાં વર્ષો દિલ દઈને સોંપેલું કામ કર્યું કે નહીં? કે પછી “મારે ક્યાં ઝાઝું જોવું છે?” કરીને સાધારણ સરકારી અધિકારીની જેમ ત્રણ વાગે રોજ ઘરે જતા રહ્યા?
    મને વહેમ છે કે એમણે એવું જ કર્યું હશે નહીં તો સાઠ વર્ષોમાં તંત્રની આટલી અધોગતિ ન થાત!

  16. pragnaju માર્ચ 14, 2010 પર 1:52 પી એમ(pm)

    જોં સચ્ચા ઈઈમાનદાર વ્યક્તિ અગર નેતા બનતા ભી હૈ તો વો નેતા બનતે હી સચ્ચાઈ ઔર ઈમાનદારી ભૂલ જાતા હૈ.

  17. mdgandhi21 જૂન 11, 2017 પર 4:36 પી એમ(pm)

    મેં આના પહેલાની પોસ્ટમાં લખ્યું જ છે.”પણ રાજકારણીઓ દરેક કાયદાનો અર્થ પોતાની ખુદની રીતેજ કરતાં હોય છે.” અને એ વાત જાણીતી વાત છે કે પ્રધાનો તો સેક્રેટરીના સલાહ સુચન પ્રમાણે ચાલતા હોય છે.

તમારા વિચારો જણાવશો?

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

%d bloggers like this: