સૂરસાધના

ગુજરાતી લેખિનીમાં સ્વૈરવિહાર

પરિવર્તન – ભાગ 11 : નૈરોબિયન ગુજરાતી

ચંચળબેન – ‘ જો તો કીબીબી, બારણું ખોલ. કોઈ મગેની આવ્યા લાગે છે.’

કામવાળી સીદી બાઈ કીબીબી હાથમાંનો ફગિયો બાજુએ મૂકીને દોડી અને  બારણું ખોલ્યું. રસીલાબેને ઘરમાં પ્રવેશ કર્યો.

રસીલાબેન – ‘ જામ્બો! ચંચળબેન.”

“ જામ્બો. “

બન્ને બહેનપણીઓ સોફામાં બીરાજમાન થઈ.

ચંચળબેન અને રસીલાબેન વાતોએ વળગ્યાં. થોડીવારે ચંચળબેને કીબીબીને કહ્યું ,” જા! જકોનીમાંથી સફરજન અને મ્ધીઝી લઈ આવ. સાથે કીસુ, બકુડી અને  કીજીકો પણ લેતી આવજે.”

કીબીબી આ બધુ લાવી અને કામ પતાવી બોલી ,” ક્વાહેરી, બાઈ. દુકા લા દવા લેવા  જઉં છું”. આમ કહી તેણે વિદાય લીધી.

રસીલાબેને જકોનીમાં નજર કરી પૂછ્યું,” આ સુફિર્યુમાં શું ચઢાવ્યું છે?”

ચંચળબેન – “ બધા મગેની માટે શાક તૈયાર છે.”

———————

કેમ કેવો લાગ્યો બે આધેડ, નૈરોબિયન ગુજરાતણો વચ્ચેનો આ સંવાદ? આ પણ એક ગુજરાતી ઘર  છે ; અને તેમાં આ ભાષા બોલતાં જણ અમદાવાદના ખાડીયાની નાગર મહીલા જેટલાં જ નખશીશ ગુજરાતી છે !  એક જમાનો હતો કે, ખાડીયાની નાગર મહીલાઓ નવરાતરમાં મહાકવિ ન્હાનાલાલના ગરબા ગાતી હતી. આજે ત્યાં ઘોંઘાટીયાં લાઉડ સ્પીકરો પર ડીસ્કો ગરબા ગવાય છે. ગમે તે માહોલ હોય, આ હંધાંય ગુજરાતી જ ને?

અને જુઓ તો ખરા … સ્વાહિલી ભાષામાં પણ દવા અને દુકાન ઘર કરી ગયાં છે ને?

માણસો,
એમની રહેવાની જગ્યાઓ,
માહોલ
બધું બદલાતું રહે છે.
માણસો જે બોલે
તે ભાષા બને છે.

……………

મગેની = મહેમાન

ફગીયો = સાવરણી

જકોની = રસોડું

કિસુ = ચપ્પુ

જામ્બો = હેલ્લો

સુફિર્યુ = તાવડી

બકુડી = વાડકો

કીજીકો = ચમચી

મ્ધીઝી  = કેળું

ક્વાહેરી = આવજો

દુકા = દુકાન

દવા = દવા

——————-

આ લેખ માટે જરૂરી શબ્દો આપવા અને સમજાવવા માટે ડલાસના શ્રી. શૈલેશ ઠકરાર અને મહેન્દ્ર ઠકરારનો ખૂબ ખૂબ આભાર. અમે મજાકમાં એમને મીસ્ટર તકરાર કહીએ છીએ; બન્ને બહુ જ મૈત્રીભાવ વાળા સજ્જનો છે તો પણ!

શૈલેશ ભાઈના મુકામ – નૈરોબી, લંડન, ફ્લોરીડા, ડલાસ

મહેન્દ્રભાઈના મુકામ –  દારેસલામ, મુંબાઈ, પોરબંદર, ડેટ્રોઈટ(મીશીગન), કોલેજ સ્ટેશન, ઇરવીન્ગ ( છેલ્લા બન્ને ટેક્સાસમાં)

Advertisements

36 responses to “પરિવર્તન – ભાગ 11 : નૈરોબિયન ગુજરાતી

  1. dhavalrajgeera માર્ચ 27, 2010 પર 5:38 પી એમ(pm)

    મગેની ક્વાહેરી = મહેમાન આવજો
    Bhai Suresh,

    Now you are in સ્વાહિલી ભાષામાં બોલે
    છે!
    I am in shock!

    Rajendra Trivedi, M.D.
    http://www.bpaindia.org

    • સુરેશ જાની માર્ચ 27, 2010 પર 7:23 પી એમ(pm)

      અહીંના મિત્રો સ્વાહિલી શીખવાડી દેશે.
      પોપટભાઈ મલય બહાસા અંને ન્યુ ઝિલેન્ડના ગાંડાભાઈ માઓરી ભાષા
      અહીં મેક્સિકન લોકો પાસેથી સ્પેનિશ તો શીખવા મળે જ છે; અને તારી પાસેથી ઝેક !!
      વિશ્વમાનવ બનવું હોય તો આવું બધું કરવું પડે!!!

  2. dhavalrajgeera માર્ચ 28, 2010 પર 7:43 એ એમ (am)

    Why not learn and teach Brail,SignLanguege and Touch languege too.!
    We will go to Perkins’s School and learn for tridisabilities to connect.
    BLIND -DEAF and DUM.
    You by the ticket we will keep at the home and feed you too!
    ” વિશ્વમાનવ બનવું હોય તો આવું બધું કરવું પડે !”

  3. chetu માર્ચ 28, 2010 પર 8:25 એ એમ (am)

    દાદા … હવે અરેબિક પણ શીખી જાઓ ..અહીં અમારે પણ ગુજરાતી અને અરેબિક મિશ્રણ જ બોલાય છે ..!

  4. chetu માર્ચ 28, 2010 પર 8:32 એ એમ (am)

    સુફરીયું એટલે સોસપેન (તપેલું) નહિ ?.

  5. pravina માર્ચ 28, 2010 પર 8:47 એ એમ (am)

    સુરેશભાઈ હવે મને પણ તમને “દાદા” કહેવાનું મન થાય છે.મારા કમનસિબે મેં બેમાંથી એક પણ દાદા જોયા નથી.

    હવે ભાષાની વાત કરો છો. મારી અટક છે ‘કડકીઆ” મારા એક મિત્રને તકલિફ છે યાદદાસ્તની મને જોઈને તેમને ‘સટોડિયા’ યાદ આવે છે. બોલો આનું શું કરીશું?

  6. કાસીમ અબ્બાસ માર્ચ 28, 2010 પર 9:08 એ એમ (am)

    નર્મદ ની ગર્વી ગુજરાતી ને એલાઈવ રાખવા માટે વી મસ્ટ સ્પીક Gujarati, અવર ઓન લેન્ગ્વેજ – એટ લીસ્ટ આપણા પોતાના હોમ માં.

  7. Dharnidhar.Thakore માર્ચ 28, 2010 પર 10:36 એ એમ (am)

    અમારા જે વા નિવ્રુતોને ગ્યાન સાથે ઘણુ જાણવા મળે છે અને તે પણ ત્રણ અક્ષ્રરમાં!!!!!

    ખુબ સ ર સ.

  8. dhavalrajgeera માર્ચ 28, 2010 પર 10:41 એ એમ (am)

    Gujarati,Hindi,Urdu,English,Marathi,Bangali,Swaheli,German,French,Czech,Sanskrit….
    Rest of the ભાષા are is LATIN to me!!!!
    Sio na ra…..

  9. Wellwisher માર્ચ 28, 2010 પર 10:42 એ એમ (am)

    When people of different backgrounds come closer, they have to find ways and means to communicate.
    For me , it is difficult to understand why we have to use different languages when we know Shuddha Gujarati. My reference is between Hindu and Muslim. In Gujarati newspapers, reporters, editor, etc.. switchover to many Urdu words whenever there is any reference to Muslim community. I have heard two Muslims speaking perfect Gujarati but whenever any Hindu Gujarati (even their friend) joins the communication, they swichover to Urdu-mixed language.
    We need to come come closer. Religions are not for dividing people.

  10. dhavalrajgeera માર્ચ 28, 2010 પર 10:57 એ એમ (am)

    Best Language is touching the heart and mind of people!
    You do want to connect more than speaking ” “Shuddha Gujarati.”

    Dhavalrajgeera
    http://www.yogaeast.net

  11. Capt. Narendra માર્ચ 28, 2010 પર 11:14 એ એમ (am)

    અમારા લગ્ન થયા પછી અનુરાધાના ગ્રોસરી શૉપીંગ લિસ્ટમાંની ઘણી વાતો સમજાતી નહોતી. મચુંગા (orangess), મડાફૂ (લીલું નારિયેળ), મટોકી (કાચા કેળાં) અને કિબ્રેટી (સુરેશભાઇના લેખમાં વાંચેલ ‘દિવાસળીનું બાકસ). એમનાં બહેનપણી ટોટીબાઇ પામર (Totibai Palmer) ગુજરાતી ખ્રિસ્તી બહેન હતાં. અનુરાધાના બાપુજી જે ગામમાં બદલી થઇને જતા, આપણા લોકો પણ તેમને ‘બાના ગાંગા” (ડૉક્ટર સાહેબ) કહેતા. આ શબ્દો ટાન્ઝાનિયામાં બોલાતી કિસ્વાહિલીના, પણ આપણી મૂળ મીઠી બોલી ગુજરાતીમાં મધની જેમ ભળી ગયા હતા. આ છે આપણી ભાષામાં રહેલ માધુર્યનું રહસ્ય!
    અને શ્રી ‘Wellwisher”ને સાંભળીને મજા આવશે કે અમદાવાદના ખાસ બજારમાં બોલાતી ઉર્દુમાં ગુજરાતી કહેવતો પણ આવી રીતે બોલાતી સાંભળી છે: “તુમ તો ગધેડેકો તાવ આવે ઐસી વાત કરતા હૈ. તેરી બાયડીકો મત કહેના નહિ તો લોચા હો જાયેગા.”

  12. pragnaju માર્ચ 28, 2010 પર 1:00 પી એમ(pm)

    સ્વાહિલી આવડે ?

    જય ઝુલાલા ઝુલુંબા
    સ્નેહી આફ્રીકનશ્રી….ઝુલુ કામદેવતા હમ્બાહમ્બાહૌની અસીમ કૃપાથી આપણા દેશના પ્રમુખ શ્રી જેકોબ ઝુમાનાં ચોથાં શુભ લગ્ન (૪૦ વરસની) કુ.માહુલિની મિઆમ્બો સાથે અગાઉની ત્રણ પત્નીઓ ભોમ્પુભેલો ન-તુલી, ભંભોવિની અને સુઝીગ્યેલી કોઠીમ્બાની હાજરીમાં તથા તેમનાં સાત સંતાનોની સાક્ષીએ ફલાણી ફલાણી તારીખે….મિનીસ્ટરોના મંડપ નીચે, કરન્સીના કોલ આપીને, સત્તાના સોગંદ આપીને, હાઈફાઈ હાઈપને હૈયે ચાંપી, પ્રજાના પૈસે પરમાનંદ પામી, સિનિયર સિટીઝનોની ઈર્ષ્યા વચ્ચે…ઝુલુલુ બાપા, ઝિંગાલોલો માતા, ઝિંગાબુગા હુલાહુલા સંત તેમજ ઝુંગાબોન્ગા ફુંગાડોમ્બા પંથના ૧૪૪ ભૂવાના આશીર્વાદ સાથે દ.આફ્રિકાની પ્રખ્યાત ૩૬૬ ઝુલુ ડાન્સરોના સાનિધ્યમાં નિરધાર્યાં છે.
    આ ભવ્ય શુભ પ્રસંગે આપ સૌને પ્રેસિડેન્શીયલ હોલમાં, હોલની બહાર મેદાનમાં, મેદાનની બહાર ગોઠવેલા લાર્જ સ્ક્રીન પ્રોજેકશનની સામે તેમજ પોતપોતાનાં ઘરનાં ટીવી સામે હાજર રહેવાનું આમંત્રણ પાઠવતાં હમારા દિલમાં ઝુમ્બા ઝુમ્બા થાય છે.
    લિ.આપના પ્રમુખનો, હજી જીવતો બેઠેલો (અને પોતાનાં નવાં લગ્નની આશા રાખતો) પિતાશ્રી
    ”માલા પપ્પાના લગ્નમાં ઝલુલ ઝલુલ ઝલુલથી આવજો” હુડુમ્બો, કુડુમ્બો, તુડુમ્બો, સિમ્બા, મિમ્બા, બિમ્બા અને તુંબા !
    છેલ્લે શાયરી લખી હશે ઃ
    ”બીજી મળી, ત્રીજી મળી, ચોથી મેળાપનાં ચોઘડિયાં મળ્યાં, ખુરશી હશે તો પાંચમી ય હશે, ને નસીબ હશે તો ડઝન મળશે ! ઝુમ્બા ઝુમ્બા !!”

  13. Dr. Chandravadan Mistry માર્ચ 28, 2010 પર 3:31 પી એમ(pm)

    MINA HAMBHA LAFA HAYA….A Kichen Language in a Gujarati Family in ZAMBIA (Africa)…meaning..”I am GOING in MY HOUSE”
    It is nice to see SWAHILI words as a Post !
    DR. CHANDRAVADAN MISTRY (Chandrapukar)
    http://www.chandrapukar.wordpress.com
    Sureshbhai & ALL the READERS are inviyed to Chandrapukar to read a Post on HEALTH !

  14. Ramesh Patel માર્ચ 28, 2010 પર 4:56 પી એમ(pm)

    તુલા કાય વાઢું?

    વર્સો પહેલાં અમારા ગામમાં એક મરાઠી બેન નર્સ(સીસ્ટર)

    તરીકે આવેલાં .તેમને ગુજરાતી શીખવું હતું એટલે અમે નાના

    ત્યારે ભણવામાં આશરે ચોથા ધોરણમાં અને તે અમારી પાસે બેસી

    ગુજરાતી શીખતા અને તે અમને મરાઠી શબ્દો કહેતા.

    અમને એક નવી ગમ્મત મળતી.

    ઉપર લખેલ વાક્યનો અર્થ છે જમવા બેઠા હોયત્યારે પીરસતાં પૂછે

    તમને શું પીરશું?

    અને તુલા કાય વાઢુ..સાંભળી મહેમાન ભાગી જતા.આતો મારવાનૂં કહેછે

    વાઢી નાખું ..કાપી નાખું

    આપનો આ નવો ટોપીક મજા અપાવી ગયો.

    રમેશ પટેલ(આકાશદીપ)

  15. Viren માર્ચ 29, 2010 પર 12:36 એ એમ (am)

    Nice article
    Liked it very much
    also enjoyed comments

    bhasha nu evu ke jevo pradesh evi bhelsel
    amdavadma pizza par kothmir bhabharavi ne Jode lasan ni chatni aapr. Evu bhashanu pan thay

  16. Ullas Oza માર્ચ 29, 2010 પર 12:49 એ એમ (am)

    સુરેશભાઈની નૈરોબીની વાર્તા અને અન્ય વાંચકોના પ્રતિભાવો ઉપરથી ઍક વાત તો સાબિત થાય છે કે જ્યાં જ્યાં વસે ગુજરાતી ત્યાં ગુજરાતી ભાષાનો ઉપયોગ જરૂરથી થાય છે પછી તે અન્ય ભાષાની સાથે મેળવીને થાય તો પણ દરેક ગુજરાતીને સારુ લાગે.
    આનાથી બીજી ઍક વાત પણ સિદ્ધ થાય છે કે જ્યાં સુધી ગુજરાતીઓ છે ત્યાં સુધી ગુજરાતી ભાષાને આંચ આવે તેમ નથી.
    જય જય ગરવી ગુજરાત અને ચિરંજીવ ગુજરાતી !!
    ઉલ્લાસ ઓઝા

  17. Sharad Shah માર્ચ 29, 2010 પર 3:01 એ એમ (am)

    ભાષાને શું વળગે ભૂર, રણમાં જે જીતે તે શૂર.

  18. Vikram Dalal માર્ચ 29, 2010 પર 4:29 એ એમ (am)

    mate ek E.OO apanavavathi gujarati mari javani nathi.

  19. Suresh Jani માર્ચ 29, 2010 પર 7:28 એ એમ (am)

    Unfortunately, writers/publishers are not prepasred to accept this simple ogic.
    My blog has proved that common people have nothing to do with Jodani OR Shabda Kosh ! They go for the substance they like and NOT the outward form.

  20. રશ્મિકાન્ત દેસાઈ (તતૂડી) માર્ચ 29, 2010 પર 8:17 એ એમ (am)

    ભાષાઓ આપમેળે જ જન્મે છે, વિકસે છે, ભળે છે (અને વિનશે છે) તેનો આ સરસ નમુનો છે. તેથી કોઈ પણ ભાષાની ગરિમા કે અગરીમાની ચિંતા કરવાની ન હોય.

  21. પટેલ પોપટભાઈ માર્ચ 30, 2010 પર 7:23 એ એમ (am)

    મા. શ્રી જાનીસાહેબ

    કચ્છ તરફ વર્ષો પહેલાં આફ્રીકાથી આવેલા સીદી લોકો સુહાઈલી મિશ્રીત ગુજરાતી બોલતા હતા .( અમારા પ્રવાસ, ૧૯૬૧-૬૩ ની વાત, આજે આ જાતિની ખબર નથી)

    આ તરફ નવા આવનારાઓ સામાન્ય રીતે મલાય ભાષા બોલવાની શરુઆત ” પાશાર-ભાષા (બજાર ભાષા) થી કરે. જે શુધ્ધ હોતી નથી, માત્ર એક બીજાને
    સમજવા પુરતી હોય છે.

    મલાય ભાષાના કેટલાક ઊદાહરણ રૂપ શબ્દો ઃ- પાશાર = બજાર, સાતુ = એક, દુઆ = બે, તીગા = ત્રણ, મેજા=મેજ ( ઢાળિયું ) કબાત/આલમારી = કબાટ/આલમારી/તાકું, રુમા = ઘર, બુક્કુ = ચોપડી/બૂક, સાયોર-સાયોર = શાક્ભાજી, અલિયા = આદુ, રોટી = રોટલી, મામાહ = મા, બાપા = પિતા, કાકા = મોટી બહેન, અભાંગ/મામાસ = મોટાભાઈ, આડે = નાના બહેન/ભાઈ. મારીસીની =અહીં આવ, પીગિ = જવું પરગિ પરગિ = જાવ જાવ, સુમાલામ = ગઈ કાલ, બેસો = આવતી કાલ, માલામ = રાત્રી, હરી= દિવસ, માતાહરી = સૂર્ય, માતા= આંખ, માના = ક્યાં, સાના = ત્યાં, સીની= અહીં .( હું પાશાર ભાષા જ વાપરું છું. )

    રોમન લીપિનો ઊપયોગ કરે છે.

    બહાશા ઇન્દોનેશિયા અને બહાશા મલયેશિઆ વચ્ચે ઘણો ફરક હોવા છતાં બન્નેમાં સંસ્ક્રુતની અસર વધારે જોવા મળે.

    ” વિશ્વમાનવ ” આ ભાવના ભારતીયોની વૈદિક-સનાતની વિચારદ્રષ્ટિ રહી છે. જેને વિશ્વ ફલક પર ફેલાવવા માટે બીજા ભારતીઓ સાથે ગુજરાતીઓનો વિશેષ ફાળો રહ્યો છે.

    • સુરેશ માર્ચ 30, 2010 પર 8:01 એ એમ (am)

      આ બધું જોતાં એક વિચાર એ આવ્યો કે, લેખિત ભાષા પ્રજા જીવનંથી કેટલી બધી વિમુખ છે?
      ———————–
      કદાચ વિશ્વ માનવીની ભાવના સાકાર બને , તો ભાષાઓના, ધર્મોના, દેશભાવના, પ્રદેશ ભાવનાના આ બધા વાડાઓ કડડ ભૂસ તૂટી જાય.
      પણ ત્યાં સુધી વાડાઓ તો રહેવાના જ.
      મારું એક જૂનું અવલોકન યાદ આવી ગયું –

      વાડો એટલે વાડો! ગમે તે રંગ કે રુપ હોય. એક ઘરને બીજા ઘરથી જુદા કરતી વાડો. એક હૈયાને બીજા હૈયાથી જુદા કરતી વાડો. ધર્મની-સંપ્રદાયોની વાડો, માન્યતાઓની વાડો, પુર્વગ્રહોની વાડો. ગમા અને અણગમાની વાડો.

      જીવનના એક અંશને બીજા અંશથી જુદા કરતી, ઝગડા કરાવતી વાડો.

      શું ક્યારે ય, ઉત્ક્રાન્તીના કોઇ તબક્કે, આ હંધી ય વાડો જમીનદોસ્ત થઈ જીવન તેના સર્વોચ્ચ આનંદ, ચૈતન્ય અને સત્યમાં મ્હાલતું નહીં બને?
      https://gadyasoor.wordpress.com/2007/08/16/makano_vaado/

  22. Dr. Chandravadan Mistry માર્ચ 30, 2010 પર 10:08 એ એમ (am)

    Read more comments after mine…& also read the Old Post via the LINK given !
    DR. CHANDRAVADAN MISTRY ( Chandrapukar)\
    http://www.chandrapukar.wordpress.com
    Sureshbhai…Thanks for your visit/comment on my Blog !

  23. Mukund Desai'MADAD' માર્ચ 31, 2010 પર 5:15 એ એમ (am)

    ખરેખરી ભાષા કહેવાય

  24. પટેલ પોપટભાઈ માર્ચ 31, 2010 પર 7:23 એ એમ (am)

    મા. શ્રી જાનીસાહેબ

    બહાષા મલયેશિયા,અને બહાષા ઈન્દોનેશિયા, બન્ને રોમન લિપીમાં લેખાયેલ છે. બન્ને દેશોમાં ભણાવવામાં આવે છે. ઈન્ડોનેશિયન-મલાય બાળકો પોતાની ભાષા ભણતા હોય છે.બીજા બધા બીજી ભાષાના વિષય તરીકે ભણતા હોય છે. ચાઇનીઝ,તામીલ, પણ બીજી ભાષા તરીકે રાખી શકાય છે.

    ( મલેશિયાએ ૧૯૬૫માં સિંગાપોરને છૂટું કરવાથી સ્વતંત્ર થયું, આજે સ્વતંત્ર દેશ છે. )

    સિંગપોરમાં બધા વિષયો અંગ્રેજીમાં શિખવાય છે. અંગ્રેજી, ચાઈનીઝ, મલાય,તામીલ આ ચારે રાષ્ટ્ર ભાષા પણ છે. બીજી ભાષા તરીકે ત્રણ + હિંદી, ગુજરાતી ઊર્દુ,પંજાબી બેંગાલી ( પાંચ ભારતીય ) અને ફ્રેંચ સહીત, કોઈ એક લઈ શકો છો, તમે હોંશિયાર હોવ, મરજી હોય, ભણવાનો સમય કાઢી શકો તો ત્રીજી ભાષા લઈ શકો છો. ( બીજી ભાષા પણ હશે. )

    અમારી સ્વ-પ્રસંશા નહિં. માત્ર તમારી જાણ માટે લખું છું. અમારા વડવાઓએ, બાળકો માતૃભાષા શીખે માટે, ૧૯૪૨માં ૨જી ઑક્ટોબર ( ગાંધી જયંતી ) ના દિવસે ” સિંગાપોર ગુજરાતી શાળા ” ની સ્થાપના, સરકારી દફ્તરે વિધિસર નોંધણી કરવા સાથે કરી હતી.

    સિંગાપોર સરકારના કેળવણી ખાતાએ ૧૯૯૪માં ભારતની ઉપરોક્ત પાંચ ભાષાને બીજી ભાષા તરીકે માન્યતા આપી હતી. નાણાકિય જવાબદારી સાથે. પહેલાં ૫૮ વર્ષ ચઢાવ-ઉતાર સાથે,હવે છેલ્લાં ૧૬ વર્ષથી વિષયની માન્યતા સાથે નિયમિત ગુજરાતી – (માતૃભાષા) ભણાવીએ છીએ.

    “માતૃભાષા”ને ત્યારે જ મરવા દેવાય જ્યારે આપણે…. “ગુજરાતી” ના રહેવું હોય.

  25. Pingback: પરિવર્તનનો શહેનશાહ | સૂરસાધના

તમારા વિચારો જણાવશો?

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

%d bloggers like this: