સૂરસાધના

ગુજરાતી લેખિનીમાં સ્વૈરવિહાર

બની આઝાદ; ગુલામી-જગદીશ જોશી

આખી લેખમાળા માટે અહીં ‘ક્લિક’ કરો

‘લો પાણી પીઓ !’

‘લો ઠંડુ પાણી પીઓ !’

       ઉપરના બે વાક્યોમાં તમને કોઈ તફાવત લાગે છે ?

     પાણી શબ્દ સંભળાય ત્યારે એક ‘એબ્સોલ્યુટ’ વેલ્યુ સંભળાય, પણ જ્યારે ‘ઠંડુ’ શબ્દ સંભળાય ત્યારે ‘ગરમ’નો ઝબકારો મનમાં થાય જ. આમ કેટલાક શબ્દ સાંભળો ત્યારે તેનો વિરોધી શબ્દ યાદ આવે જ. બીજી રીતે કહીએ તો કેટલાક શબ્દ તેના ‘વિરોધી’નું અસ્તિત્વ હોવાનું યાદ અપાવે.ગરમ-ઠંડુ, કઠણ-નરમ, આઝાદી-ગુલામી.

     આઝાદીની વાત કરો ત્યારે ગુલામી છે તેનો અહેસાસ થઈ જ જાય. વ્યક્તિ કહે ‘હું આઝાદી ઇચ્છુ છુ’ કે ‘આઝાદ બનવું છે’, એ બાબત જ દર્શાવે છે કે એ ગુલામ છે.જેલનો કેદી કહે મારે આઝાદી જોઈએ છે તો તે શારિરીક આઝાદી ઇચ્છે છે.કોઈ રૂઢીચુસ્ત કુંટુંબની વ્યક્તિ વિચારે કે, મારે પ્રેમલગ્ન કરવા છે, તો ‘સંસ્કાર’ આડા આવે.માનવી શારિરીક રીતે જ ગુલામ હોય છે એવું નથી; માનસિક ગુલામી પણ હોય –

  • સંસ્કારોની ગુલામી
  • સંબંધોની ગુલામી
  • માન્યતાઓની ગુલામી
  • ટેવોની ગુલામી
  • વિચારોની ગુલામી

      ભારત છોડી પરદેશ ગયા, સાડી છોડી જીન્સ પહેરવાનું આવ્યું.‘હું જીન્સ ન પહેરી શકું; મારા સંસ્કાર ના પાડે છે’.અરે ભાઈ! ભારતમાં શોફર ડ્રિવન કારમાં, પોતાની રીતે અને પોતાના સમય પ્રમાણે ફરતા હતા.પરદેશમાં તો એક એક સેકંડના હિસાબે દોડવાનું છે તો સાડી પહેરી દોડશો ક્યાંથી?-’કોઈ અતિથી આવે તો પ્રેમથી તેની સગવડ સાચવવા પોતાના સમય અને સુખ-સગવડનો ભોગ આપતા હતા, અહીં તો અતિથીએ કોઈને પ્રેમથી મળવા માટે પણ બે વિક પહેલા ‘એપોઈન્ટમેન્ટ’ લેવી પડશે.‘અતિથી દેવો ભવ’ ભુલી જવું પડશે.યુવાન પુત્ર પોતાની પત્નીને લઈને અલગ એપાર્ટમેન્ટમાં, ઘરડા, અસહાય માબાપને છોડી રહેવા જતો રહેશે અને માબાપ મોં વકાશી જોતાં જ રહેશે.શું કરી શકે ?પરદેશના સંસ્કાર આ જ છે.

  • બદલાવું પડશે.
  • સંસ્કારોમાં ‘પરિવર્તન’ લાવવું પડશે.
  • સરળ સુખી જીવન જીવવું હશે તો સંસ્કારોમાં ‘પરિવર્તન’ લાવવું જ પડશે.

        આવું જ માન્યતાઓનું છે.કોઈ કામ માટે બહાર નીકળ્યા, બિલાડી આડી ઉતરી.અરે! અપશુકન થયા!હવે કામમાં ભલીવાર નહી આવે.લગ્ન કરવા છે; મુહુર્ત જોવું પડે.આંખ બંધ કરીને મનમાં ઝાંકશો, તો કેટલીય માન્યતાઓ નજરે પડશે.કેટલીક એવી હશે કે તમને એ ‘માન્યતા’ છે એવું લાગશે જ નહીં.વાસ્તવિકતા જ લાગશે.

      માન્યતાઓમાંથી છુટવું છે તો તેને ચકાસો.કેટલાય એનારાઈના લગ્નો વગર મુહૂર્તે થઈ ગયા.તુટ્યા હશે તો મતભેદ કે મનભેદ કારણે તુટ્યા હશે; પણ મુહૂર્તના કારણે તો નહીં જ.કેટલાય કાર્યોમાં બિલાડી આડી ઊતર્યા પછી પણ સફળતા મળી હશે.અને જો અસફળ થયા હશો તો પેલી બિલાડી મગજમાં લટકતી હશે.યોગ્ય નિર્ણય નહીં લઈ શક્યા હો તે કારણે, બિલાડીના કારણે નહીં.

માન્યતાઓને ચકાસો, એની ગુલામીમાંથી મુક્ત થશો.

      સવારની ચા મળી નથી; મજા નથી આવતી.પાન/માવા/ફાકી ખાધાં નથી; કામમાં સૂસ્તી લાગે છે.આ છે ટેવોની ગુલામી.એમાંથી મુક્તિ ‘સજાગતા’ થી જ મળે.ચા ની ઇચ્છા થઈ; ચા પીવાના નુકશાનને યાદ કરો અને જાગૃત મનથી ચા પીવાનું ટાળો.કોઈપણ ટેવ, સારી કે ખરાબ, સજાગતાથી અપનાવો કે એમાંથી મુક્ત થાઓ.સવારમાં ફરવા જવાની ટેવ સારી; પણ કફની પ્રકૃતિ હોય તો ગરમ કપડામાં જાતને લપેટીને જાઓ.

      એક ગુલામી એવી છે કે, એ જીવનને છિન્નભિન કરી નાખે- સંબંધોની ગુલામી .

      કુટુંબનું ધનોતપનોત કાઢી નાખે એવો પુત્ર હોય તો પણ તેને છોડી ન શકાય; કારણ કે, લોહીનો સંબંધ છે.ડગલે ને પગલે માબાપને હડધુત કરતી હોય તો ય દીકરી છે, સહન કરી લેવું જોઈએ.આંગણામાં કચરો નાખી ગંદકી ફેલાવે તો પણ સમસમીને બેસી રહેવું પડે કારણ કે પાડોશી છે, કારણ કે પહેલા સગા પાડોશી. આવા કેટલાય સંબંધો નીભાવવા પડે છે એ ગુલામી નહીં તો બીજુ શું ?

      તમે કોઈ નામ/શરીર ધારણ કરીને બેઠા છો તો એ સંબંધ છે.જો એ ન હોય તો સંબંધ કેવો?મારા અનુભવે તો એવું લાગ્યું છે કે, કદાચ આપણા મનમાં રહેલો ભય, ‘હું એકલો પડી જઈશ’ ‘મારુ શું થશે’, આપણને સંબંધો જાળવવા મજબુર કરે છે.એક વખત મનમાં નક્કી કરી લો કે ‘જે થવાનું છે, તે થશે જ’ તો આ ભય નીકળી જશે અને તમે સંબંધોમાંથી મુક્ત થઈ જશો.દુનિયાની દરેક વ્યક્તિ એક ‘સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ’ છે, કોઈ કોઈના વગર અધુરુ નથી.(આ વિચારની ટ્રાય કરવા જેવી ખરી !)

આ દુનિયામાં મોટામાં મોટી ગુલામી ‘વિચારો’ની છે.

    વિચારોમાંથી મુક્તિ માટે કેટલીય સલાહો આપવામાં આવે છે.‘રોજ ધ્યાન કરો’, ‘થોડો સમય જાત સાથે ગાળો’, ‘વેકેશનમાં પ્રકૃતિની નજીક જાઓ’, ‘તમને ગમતી પ્રવૃતિમાં રચ્યાપચ્યા રહો’, ‘સકારાત્મક વિચારો કરો’

      તમે એક વાત નોંધી છે – આ સલાહ ક્યાંથી આવે છે ?

  • સાધુ-મહાત્માઓ – (જેમણે દુન્યવી જવાબદારીમાંથી મુક્તિ મેળવી છે અથવા પોતાની જવાબદારી અન્ય માથે નાખી દીધી છે.)
  • સીનિયર સિટિઝન – (જેમણે દુન્યવી જવાબદારી સામાજીક દ્રષ્ટિએ પૂર્ણ કરી છે.)
  • ગુરૂઓ, સલાહકારો  – (જેમણે સામાજીક સ્થિરતા મેળવી લીધી છે)

     પણ તમારે તો ‘બે છેડા’ ભેગા કરવાના છે.તમે શું કરશો?જાત સાથે ગાળવા સમય છે ?વેકેશન ગાળવા જવાનો સમય અને ‘તેવડ’ છે?

તો વિચારોની મુક્તિ માટે શું થઈ શકે ?
એક જ રસ્તો દેખાય છે .
– અપેક્ષાઓ પર લગામ
.

      લગામનો અર્થ સ્પષ્ટ સમજી લો.અપેક્ષાઓ ન રાખવાની સલાહ નથી.અપેક્ષાઓ ન હોય તો જીવન જ નથીપણ લગામ એટલે કોઈ અપેક્ષાનું વિશ્લેષણ.અપેક્ષા કેટલી જરુરી છે?કેટલી રાખવી?ક્યાં સુધીની રાખવી?ન રાખી હોય તો શું નુકશાન?

     કદાચ આ પ્રકારે વિશ્લેષણ, અપેક્ષાઓ ઓછી કરવામાં, છોડી દેવામાં ઉપયોગી થશે .

બસ પ્રયત્ન કરી જુઓ!
‘મુક્તિ’ તમારી રાહ જુએ છે !

————–

શ્રી. જગદીશ જોશીના બ્લોગ ‘Best bonding – in relationship’ પર જવા અહીં ‘ક્લિક’ કરો. 

Advertisements

6 responses to “બની આઝાદ; ગુલામી-જગદીશ જોશી

  1. jagdish48 માર્ચ 26, 2013 પર 10:13 પી એમ(pm)

    આભાર. સુરેશભાઈ,
    ‘ સંબંધોની ગુલામી’ ને આપની સ્ટાઈલમાં જ હાઈલાઈટ કરવા જેવું છે. કારણ કે જીવનનો ૮૦ % સમય આ સંબંધોની પળોજળ અને બંધનમાં જતો હોય છે. સંબંધોમાંથી મુક્તિ મળવાની શક્યતા નહીંવત છે. પણ ‘ગુલામી’માંથી મુક્તિ મળી શકે જો સંબંધોમાં પારદર્શિતા હોય તો.
    http://bestbonding.wordpress.com/2012/05/06/transparency/

  2. સુરેશ માર્ચ 27, 2013 પર 6:45 એ એમ (am)

    કદાચ આ પ્રકારે વિશ્લેષણ, અપેક્ષાઓ ઓછી કરવામાં, છોડી દેવામાં ઉપયોગી થશે .
    ————
    મૂળ લેખને એમનો એમ જ રાખવો, એ વિચારથી આ વિચારને એડિટ કર્યો ન હતો; આથી અહીં એ વિશે મારા વિચાર…..

    વિશ્લેષણથી વાત પતી જતી નથી. આપણે મનના એટલા તો બધા ગુલામ હોઈએ છીએ કે, કોઈ તાર્કિક ચીજ એને ખપતી જ નથી હોતી.
    દા.ત. ઓછું ખાવાનો શુભ સકલ્પ કર્યો હોય , પણ બુફેમાં મનભાવન વાનગીઓ ઝપટાઈ જતી હોય છે.

    આથી જ પતંજલિ પ્રસ્તુત છે . –

    योगः चित्तानुशासनम् |

  3. La' Kant એપ્રિલ 12, 2013 પર 12:28 એ એમ (am)

    બધું બરોબર… <<>> એ હકીકત નું શું?” મને “બધીજ ખબર છે!” યા” અન્ય કરતાં હું વધુ જાણું છું ‘ …લો, આમાંથી મુકત થઇ તો જોઈયે આપણે!
    કેટલું કઠિન? કેટલું સરળ ? મને ફાવે…મને અનુકૂળ લાગે તેજ મારું પથ્ય એમ શું આપણે નથી કરતા પ્રેક્ટીકલી?
    અને મૂળ વાત,- “આપણો અહમ ! ” એનાથી ક્યાં એક ઘડી ય અળગા રહી શકાતું હોય છે ?
    તમારા માટે શું સારું,વધુ સાચું અને શ્રેયસ્કર એ હું કેમ નક્કી કરું? અને ”વાઈ-સે-વરસા ” યે એટલુંજ ખરું ને ?
    હા એક પ્રયોગશીલ ” ખોજી” હોવાનો દાવો કરનારને ઘાટ ઘાટના પાણી ચાખવા પડે…પીવાયે પડે…,અંતત:
    કોઠાને=તાસીરને[ ], માફક આવે તે ઠીક ! એ પણ ખરું કે નહીં ? તમને ૭૦+ પછી [ આ છેલ્લા બે વર્ષોમાં ) “કંઈક” ક્લિક થયું…મને ૧૦૨+પછીય થાય…કે એકસો બે જન્મો પછી થાય…કોઈ શું કરે ? ગઈ પરમે,સાત વરસ પહેલાં,કે “રિ-ટ્રીટ”‘ યા… “રેકી” કરતી વખતે ૧૯૯૭ /૯૯ માં પણ થયું હતું….૧૯૮૩માં થયું હતું…. ઇગતપૂરીમાં… એ ય એક સમય-કાળ હતો..તમારી જેમજસ્તો ! અને હજી પણ “એક્ષણો જીવંત બની મારો વર્તમાન બની જાતી હોય તેનું શું ? ” તો ” વર્તમાન’ એટલે શું ? એ મારે સમજવું રહ્યું…ખરું ?
    ” સમાધિ ” આ દેહે તો માત્ર ક્ષણિક…= કંઈક સમયની હોઈ શકે… સાધના એટલે શું?(= કંઈક કરતા રે’વું,જેમાં મન હામી દે,આનંદ અનુભવે તે જ ને ? સવાલો અકળાવે… પણ ખરા… દરેકે પોતાના પ્રશ્નોનો જવાબ પોતા પાસેથીજ મળે ને? બીજાનો ઉત્તર તમને કે મને કામ આવે ખરો ? તમને કે કોઈને આ બાલીશતા લાગીય શકે! તો? ઠીક…
    આ તો તાત્કાલિક ઉપસેલા વિચારો માત્ર છે!!! જે જસ્ટ જણાવ્યા…
    -લા’ કાન્ત

    • સુરેશ એપ્રિલ 12, 2013 પર 8:11 એ એમ (am)

      મારી સમજ પ્રમાણે અને કદાચ માત્ર મારા પૂરતું જ ….
      જે કરો તે કરતા રહો – દિલ લગાવીને , વર્તમાનમાં સતત રહીને કરતા રહેવાની મઝા માણો

      – એક જ શરત……
      તમે કર્તા નથી ; માત્ર સાક્ષી છો ; એ ભાવ સતત ઊજાગર રાખતા રહીને

      . અને એ ભાવ સતત ઉજાગર તો જ બને – જો આ બધી સાધનાનો અભ્યાસ દિવસમાં અડધા એક કલાક માટે દરરોજ કરવાનો મહાવરો રાખીએ.
      એક બહુ જ સરસ ક્રિયા – ‘પદ્મ મુદ્રા’ હમણાંથી ઉમેરી છે. એ ભાવનો નશો આખો દિવસ ઠીક ઠીક રહેવા લાગ્યો છે. કદીક એના વિશે લખીશ.

  4. Laxmikant Thakkar એપ્રિલ 14, 2013 પર 1:31 એ એમ (am)

    U R RIGHT REGULAR .PRACTICE DONE SINCERELY AND RELIGIOUSLY DOES REAP SOME GOOD FRIUITS ONLY. I too have experienced this in recent past and feeling quite better by following the ROUTINE I used to do Exercise and Foodwise.I believe ;
    ‘SADHANA’ is in DOING IT .
    SO… ENJOY YOUR DOING
    એક પ્રિ-ફિક્ષ્ડ ગોલ [ ઇપ્સિત ફળ ] ” માટે ” તમારા પોતાના માટે ય ” પ્રેક્ટીસ કરનાર” (કર્તા) તો તમે જ છો એ ખરુંને..? જેનાથી સારું લાગે=આનંદ નો એહસાસ થાય [અનુભૂતિ].અંગત સ્તરે…તે કરનાર માટે સહી !

તમારા વિચારો જણાવશો?

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

%d bloggers like this: