સૂરસાધના

ગુજરાતી લેખિનીમાં સ્વૈરવિહાર

શરણાગતિ

श्री कृष्ण शरणं मम |

Take me and mold me, use me, fill me

I give my life to the potter’s hand.

प्यारे दरसन दीज्यो आय तुम बिन रह्यो न जाय।।
जल बिन कमल चंद बिन रजनी। ऐसे तुम देख्यां बिन सजनी।।
आकुल व्याकुल फिरूं रैन दिन बिरह कलेजो खाय।।
दिवस न भूख नींद नहिं रैना मुख सूं कथत न आवै बैना।।
कहा कहूं कछु कहत न आवै मिलकर तपत बुझाय।।
क्यूं तरसावो अंतरजामी आय मिलो किरपाकर स्वामी।।
मीरां दासी जनम जनम की पडी तुम्हारे पाय।।४।।

       કોઈ પણ ભાષા હોય કે ધર્મ કે જાતિ – પ્રભુ સ્તુતિના પદોમાં શરણાગતિનો આવો ભાવ છલકાયા જ કરે છે.

       શું છે આ શરણાગતિ? દીન ભાવ? હીન ભાવ? લઘુતા ગ્રંથિ? હારેલા, થાકેલા, જીર્ણ, શિર્ણ વિચ્છિન્ન થઈ ગયેલા જણનો આશરા, રક્ષણ માટે આર્ત નાદ?  મોટા ભાગે આવા ભાવ સાથે જ આ બધી સ્તુતિઓ ગાવામાં આવે છે.

અને કદાચ આ એક બહુ  જ મોટી ગેર સમજુતિ છે.

       કોણ છે આ જિસસ કે કૃષ્ણ;  યહોવા કે મહાવીર ; બુદ્ધ કે પરવર દિગાર અલ્લા- જેને શરણે જવાની આરજૂ, આર્તનાદ આ બધાં પદોમાં પોકારવામાં આવે છે?

       અલગ અલગ માન્યતાના આધાર પર એ સઘળાં   એક પરમ શક્તિનાં પ્રતિકો કે નામજ ને? પણ એ બધીય માન્યતાઓનું મૂળ તો એક જ. એક અજાણી, મહાન શક્તિ કે જે જીવનનું મૂળ પરમ તત્વ છે તે જ ને?

      રેશનાલિસ્ટો અને નાસ્તિકો આવા કોઈ તત્વના અસ્તિત્વનો ભલે સ્વીકાર ન કરે; પણ જીવતા જાગતા હૃદયને જીવનભર  ધબકાવ્યે રાખતું, બીમાંથી અંકુર પ્રગટાવતું અને ફૂલમાંથી બી બનાવતું કશુંક તો છે જ ને? એને ઇલેક્ટ્રોન માઈક્રોસ્કોપમાંથી ન  જોઈ શકીએ, માટે એ નથી ; એમ થોડું જ માની લેવાય? અને એની હાજરીની પ્રતીતિ તો ચપટી વગાડીએ એટલી વારમાં જાતે જ થઈ શકતી હોય છે.

એને શરણે જવાની આ બધી વાત છે.

      કોઈ ઈશ્વરને માનો કે ન માનો; પણ આપણી અંદર જીવતું ધબકતું કશુંક તત્વ છે, છે ને છે જ. એ માત્ર કાર્બન, હાઈડ્રોજન , ઓક્સિજન , નાઈટ્રોજન અને બીજા  ચપટીક મૂળ તત્વોથી કાંઈક વિશેષ છે. એ જોઈ, સૂંઘી, સાંભળી, સ્પર્શી, ચાખી ન  શકાય એવું     કશુંક  છે. એને ગમે તે નામ આપીએ;  કે ન આપીએ – ‘એ છે જ.’ – એ સત્યમાં કશો ફરક નથી પડતો. એને શરણે જવાની જ આ વાત છે.

      અથવા બહુ સાદી રીતે કહીએ તો જાત સાથે જીવવાની જ આ વાત છે. આપણી સીમિત વિચાર શક્તિએ સર્જેલાં અનેક બાહ્ય મહોરાંની પાછળ ધબકતા જીવંત તત્વને શરણે જવાની આ વાત છે. એવું ધ્યાન આપણે ન કરતા હોઈએ, અને માત્ર ભક્તિભાવથી મસ્તક નમાવી, એ પ્રતિકને શરણે જતા હોઈએ; ત્યારે પણ આપણા જીવતરના પાયા જેવા એ સ્વામીને આપણી જાતના સ્વાર્પણનો ભાવ રાખતા હોઈએ છીએ.

       જ્યારે આપણે એ સાચા હોવાપણાની , કોઈ જાતના આવરણ કે મહોરાં વિનાના એ અસ્તિત્વ સાથે રહેતા થઈએ છીએ; ત્યારે એના  શરણે આપણે જઈએ છીએ. એનું શરણું લેવામાં કોઈ દીન હીન ભાવ છે જ નહીં. હાર, જીત, શોક, હર્ષ, આશા, નીરાશા, ઉલ્લાસ, હતાશા….. કશીયે લાગણીઓથી પર એવા , જીવવાના ઉલ્લાસના ભાવ સાથેની પાયાના હોવાપણા સાથે એકરૂપતા, તાદાત્મ્ય – એ શરણાગતિનો સાચો ભાવ છે. કોઈ પણ બાહ્ય અતિક્રમણથી વિચલિત થયા વિના , જીવનના ઉલ્લાસને માણવાનો એ ભાવ છે. પરિણામની પરવા કર્યા વિના યુદ્ધ લડતા જવાંમર્દ સૈનિકના આત્મ સમર્પણનો એ ભાવ છે.

       એ હોવાપણું એ જ કૃષ્ણ, એ જ જિસસ, એ જ યહોવાહ, એ જ અલ્લા, એ જ સીમંધર સ્વામી, એ જ બુદ્ધ.  એ જ એક અબૂધ આદિવાસીનો પથ્થરિયો દેવ.  એનું શરણું સ્વીકારવું એમાં કાયરતા નથી – અહંને, એની સઘળીયે નિર્બળતાઓને  બાજુએ હડસેલી દેવાની પ્રચંડ શુરવીરતા છે.

      હવેથી જ્યારે આવાં ગીતો ગાઈએ ત્યારે રડતાં, દીન હીન બનીને ન ગાઈએ. દિવ્ય ઉલ્લાસના ભાવ સાથે ગાઈએ.

શરણાગતિનો  ભાવ.

Advertisements

13 responses to “શરણાગતિ

  1. vijay joshi જૂન 8, 2013 પર 5:33 એ એમ (am)

    wonderful thoughts expressed logically and beautifully.  

     Vijay Joshi   Learn to get past your past. Live in the moment, every moment!

    >________________________________ > From: ગદ્યસુર >To: joshi117@yahoo.com >Sent: Saturday, June 8, 2013 2:57 AM >Subject: [New post] શરણાગતિ > > WordPress.com >સુરેશ posted: ” श्री कृष्ण शरणं मम | Take me and mold me, use me, fill me I give my life to the potter’s hand. प्यारे दरसन दीज्यो आय तुम बिन रह्यो न जाय।। जल बिन कमल चंद बिन रजनी। ऐसे तुम देख्यां बिन सजनी।। आकुल व्याकुल फिरूं रैन दिन बिरह कलेजो खाय।।” >

  2. Laxmikant Thakkar જૂન 8, 2013 પર 6:28 એ એમ (am)

    It is commitment… WITH A DUE UNDERSTANDING ….an answer to “SELF”, for SELF ONLY…BY SELF ONLY…,when it is automatically , occurring…happening… ” ONE DOES NOT DO…” HE or THAT UNKNOWN ENERGY-SOURCE INSPIRES AT DUE MOMENT…… I believe U will agree,it is NOT IN AN INDIVIDUAL’S HANDS,as such … What do you say? believe ?
    આપણે કંઈ પણ માણીએ, માનીએ …મનાવીએ કહીએ …. એ વાત જુદી છે…ખરું?

    -લક્ષ્મીકાંત ઠક્કર / ૮-૬-૧૩

    • સુરેશ જૂન 8, 2013 પર 8:09 એ એમ (am)

      આ માનવાની કે મનાવવાની વાત જ નથી.
      માનવું, મનાવવવું – એ મનના ક્ષેત્રની વાત છે. શરણાગતિમાં મન માઈનોર બની જાય છે. અને માત્ર પાયાનું હોવાપણું જ મુક્ત બની મ્હાલે છે.
      આ અનુભવવાનું હોય છે – સમજવાનું નહીં. યુદ્ધમાં લડતો યોદ્ધો મન વાપરતો નથી હોતો. એના માટે લડવું એ જીવન કે મરણની વાત હોય છે. આ શરણાગતિનો સાચો ભાવ છે. અર્જુનનો દૈન્ય ભાવ અદૃશ્ય થયો અને સમરાંગણમાં ઝૂઝવાનો ભાવ પ્રગટ્યો – એ શરણાગતિ.
      રાંક, ગરીબડા, થાકેલા, હારેલા, ત્રસ્ત જણની બધી દીનતા ઓગાળી દે એવો ભાવ –

      ક્ષણમાં જ શક્તિમાન બનીને જીવવાનો સમર્પણ ભાવ.

    • pragnaju જૂન 8, 2013 પર 10:43 એ એમ (am)

      … સાત સૂર, ત્રણ સપ્તક, એકવીસ મૂર્છના, ઓડવ-ષાડવ એવા રાગોના ભેદ, નાન અને અલંકારના ઉપયોગથી રાગની સજાવટ કેવી રીતે થાય ? ફિલસૂફી
      ‘સા સૂર સાધો મન, રે અપને રબ કો જાન,
      ગાંધાર નજો ગુમાન,
      મધ્યમ મોક્ષ પાઓ,
      પંચમપરમેશ્વર,
      ધૈવત ધરો ધ્યાન,
      નિસંદિન પ્રભુચરણ શીશ લાઓ…
      સપ્તસૂરન’ સા એટલે ષડ્જ થી એમ સમજ કે તારું મન તારે સાધુ જેવું રાખવાનું છે. નિર્મળ, નિષ્કલંક , રે એટલે રિષભથી તારા રબને એટલે કે આત્માને ઓળખવાનો છે ને ગાંધાર એટલે કે ‘ગ’ થી તારું ગુમાન તજી દેવાનું છે.અને આટલું કર્યું એટલે મ-મધ્યમથી મોક્ષ મળશે જ ને પછી પ એટલે પરમાનંદની—પરમેશ્વાર્ની પ્રાપ્તિ થશે જેનું તારે ધ્યાન ધરવાનું છે. ધ-ધૈવતથી અને છેલ્લે નિ એટલે નિષાદથી પ્રભુના ચરણોમાં શીશ નમાવવાનું છે. નિસદિન—રાત દિવસ, ચોવીસે કલાક !

      પ્રભુને સંપૂર્ણ શરણાગતિ.
      આ તમારું જીવન સરગમ !
      જીવનની ફિલસૂફી !

  3. pragnaju જૂન 8, 2013 પર 8:14 એ એમ (am)

    ભક્તિમાર્ગમાં પહેલું પગથિયું શરણાગતિનું છે.

    (1) પ્રભુને જે પ્રિય – અનુકૂલ હોય તે કરવું.

    (2) પ્રભુને જે અપ્રિય – પ્રતિકુલ હોય તે છોડવું.

    (3) પ્રભુ મારી રક્ષા ચોક્કસ કરશે, એવો પ્રભુમાં દઢ વિશ્વાસ રાખવો.

    (4) પ્રભુને પતિ – સ્વામી તરીકે સ્વીકારી, તેમના દાસ બનીને રહેવું.

    (5) પ્રભુને આપણું સર્વ કંઇ સોંપી દેવું,

    (6) દીનતા રાખવી, કોઇ વાતનું અભિમાન કે મદ ન કરવો.

    રવીન્દ્રનાથ ટાગોર.
    આજ લગી મેં તો.
    એનો ચહેરો ન જોયો,
    મહોરો ન જોયો.
    સાંભળી કેવળ વાંસળી.
    મન આપી બેઠી.
    પ્રાણ આપી બેઠી.
    સ્વીકારી લીધી મધથી મીઠી.
    શરણાગતિની …

    જે ભગવાન દેખાતો જ નથી તેની શરણાગતિ કેવી રીતે સ્વીકારી શકાય? આવા કુતર્કો સામાન્ય લોકોના મનમાં જનમ્યાં જ કરતા હોય છે. તે ઉપરાંત વ્યક્તિને ભગવાન પ્રત્યે અનેક ફરિયાદો પણ રહેતી જ હોય છે. તમામ ગ્રંથોનોનો સાર વેદ છે,વેદોનો સાર ઉ૫નિષદ છે,ઉ૫નિષદોનો સાર ગીતા છે અને ગીતાનો સાર ભગવાનની શરણાગતિ છે.જે અનન્યભાવથી …

    જ્યારે અર્જુન કહે છે…
    ….તન્મે શિષ્યસ્તેહં શાધિમાં ત્વાં પ્રપન્નમ્‌ |
    ત્યાંથી ગીતા જ્ઞાન શરુ થાય છે.

  4. jjkishor જૂન 8, 2013 પર 8:49 એ એમ (am)

    કોઈ ‘અન્ય’ને શરણે જવામાં ન માનતા હોય તેમને કહી શકાય કે તે બધું છેવટ તો પોતાને જ જાય છે !! અન્ય શક્તી હોય કે અન્ય તત્ત્વ તેનો છેડો તો આપણી સાથે જ જોડાયો છે…બધું ઘી ખીચડીમાં જ છે.

  5. Laxmikant Thakkar જૂન 8, 2013 પર 8:57 એ એમ (am)

    ” તે બધું છેવટ તો પોતાને જ જાય છે !! ”
    Yes , this is SOMETHING clearly Revealing….Digestable…
    ” હું છું તો એ છે ,અને એ છે તું હું છું !!!” અવકાશમાં દ્વંદ્વમય છે …એકસાથે ત્રણેય ણો સ્વીકારભાવ જ
    મંઝિલે પહોંચાડવામાં સહાયક થઇ શકે …
    -લા’કાંત / ૮-૬-૧૩

  6. chandravadan જૂન 8, 2013 પર 9:05 એ એમ (am)

    કર્મો તો જીવન સાથે કરવાના રહે…કર્મોમાથી સ્વાર્થ કે ફળ ત્યાગ કરવાથી “અકર્મી”…જે અકર્મી તે જ “કર્મયોગી”…જે હંમેશા કર્મયોગી તેણે જ ખરી “શરણાગતી”પામી છે…એવી ઘડીએ પ્રભુ કે “પરમ તત્વ” માટે પુર્ણ “શ્રધ્ધા”જગૃત થઈ ગઈ હોય….અને “વિકર્મો”ની વૃત્તિ નાબુદ હોય !
    (GYAN-ACTION ultimatately leading to the SURRENDER to the ULTIMATE, the CREATOR and thus a life journey in DEDICATION of EVERYTHING done & undone to Him ( It) ! )
    Dr. Chandravadan Mistry
    http://www.chandrapukar.wordpress.com
    Manvu….It is the THOUGHT PROCESS….KARVU is the ACTION PROCESS….Yet both are linked to the KARMIC PROCESS. Good Thoughts generate Good Actions….Bad Thoughts generate Bad Actions (Vikarm). It is the JOURNEY of cultivating GOOD ACTIONS and the ELIMINATION of the BAD ACTIONS….As a Human’s Journey is transformed he knowingly or unknowingly march closer to that PARAM TATVA of the GOD or that CREATOR.

  7. Laxmikant Thakkar જૂન 8, 2013 પર 9:44 એ એમ (am)

    ..
    ” ઇશ્વર વિના કાંઇ નથી ઇશ્વર જ બધું છે, હું પણ ઇશ્વરથી અલગ નથી એ ઇશ્વરનો અપરોક્ષ સાક્ષાત્કાર. જોનારો ઇશ્વરને જોતો ઇશ્વરમય બને ત્યારે ઇશ્વરનો અપરોક્ષ સાક્ષાત્કાર થાય છે. ”
    સાધનજન્ય આનંદ-વિષયજન્ય આનંદ-સાધન કે વિષયનો નાશ થતાં તે આનંદનો નાશ થશે. યોગીઓ પાસે કંઇ હોતું નથી તેમ છતાં તેઓની પાસે આનંદ છે. તે બતાવે છે કે આનંદ અંદર છે.
    સત્ ચિત્ આનંદ ઇશ્વરમાં પરિપૂર્ણ છે. પરમાત્મા પરિપૂર્ણ સત્ રૂપ છે,પરિપૂર્ણ ચિત્ રૂપ છે, પરિપૂર્ણ આનંદ રૂપ છે”. જોગાનુજોગ જુઓ … અચાનક જૂના ન વંચાયેલા “ઈનબોક્સ”માંના મેઈલ્સ મા ” જીગ્નેશ અધ્યારૂના ” “અક્ષરનાદ ડોટ કોમ ” આપણી વચ્ચેની વાતો એન્ડોર્સ થયેલી ,મલી…. આપણી વાતોમાં વિરોધાભાસો દેખાય પણ અંતત: ….. ” હમારે વિચાર કિતને મિલતે જુલતે હૈ ? ” ફરીથી કહેવું પડે છે.
    -લા’કાન્ત / ૮-૬-૧૩
    પી.એસ. ;’ તમારા સાથ-સહકાર…ધૈર્યપૂર્વક્ના પ્રતિભાવો બદ્દલ…”શુક્રીયાજી ! “

  8. Anila Patel જૂન 8, 2013 પર 10:05 એ એમ (am)

    મને શરણાગતિ લેખ અને તેમા આગીત ખૂબ ગમ્યુ. બધાના પ્રતિભાવો અને ચર્ચા પણ વાચવાની મજા આવી. અહી ચર્ચા માટે હુ તો અક્ષમ છુ. પણ હુ વાચીને હુ અનુભવીશ જરુર.

  9. Vinod R. Patel જૂન 8, 2013 પર 11:36 એ એમ (am)

    આ જગતમાં દરેક ધર્મમાં શરણાગત ભાવથી ભગવાનને એનાં જુદા જુદા નામે ભજવાનો મહિમા છે .

    ભગવાનને નરી આંખે ભલે જોઈ શકાતો નથી પરંતુ એને બધી શક્તિઓના મૂળ – Source of Energy- તરીકે પ્રાર્થના અને સ્તુતિના માધ્યમથી એના શરણની ભાવનાથી દરેક ધર્મમાં એને ભજવામાં આવે છે . પછી એ રામ હોય કે રહીમ , જીસસ કે બુદ્ધ હોય

    દરેકની ભાવના એક જ અને એ શરણાગતીની .

    ગીતામાં શ્રી કૃષ્ણે અર્જુનને વિરાટ દર્શન કરાવ્યું અને અર્જુનની એક સખા તરીકેની ભાવના એક ભગવાન અને ભક્તની ભાવનામાં ફેરવાઈ ગઈ .અર્જુનના મનમાં જે રહી સહી શંકા હતી એ દુર થઇ ગઈ અને એણે ૧૦૦% શ્રી કૃષ્ણનું શરણું સ્વીકારી લીધું .અર્જુન જેટલી એક નિષ્ટ ભક્તિ હોય તો જ વિરાટ દર્શનનું વરદાન મળે .

    બૌધ ધર્મમાં પણ બુદ્ધમ શરણમ ગચ્છામીનો મહિમા છે .

    સૌમાં બ્રહ્મ છે .બ્રહ્મ લટકાં કરે બ્રહ્મ પાસે .દેહમાં ,મનમાં અને હૃદયમાં એની ઝાંખી ,પ્રભુ ખરેખર છે એની પ્રતીતિ એને શરણે જવાથી થાય છે ,એવો શરણ ભાવ કેળવવો , એને ખોળે માથું ટેકવવાની માનસિક તૈયારી એ જ આસ્તીક્તાની નિશાની છે .

    મીરાબાઈ ગાંડપણની હદે કૃષ્ણમય બની ગઈ હતી .

    હે ભગવાન હું મારી જીવન નૌકા તારે ભરોંસે હંકારી રહ્યો છું , તારી કૃપા અનંત છે , મને હંમેશાં તું સત્યને રસ્તે દોરતો રહેજે એ જ પ્રાર્થના .

  10. Pingback: ( 259 ) પ્રભુનાં પાદ ચિન્હો – ભક્ત અને ભગવાનનો સંબંધ | વિનોદ વિહાર

  11. nabhakashdeep જૂન 10, 2013 પર 7:52 પી એમ(pm)

    શરણાગતની રાહ પકડો એટલે તેનું ઐશ્વર્ય પામતા જઈએ, સ્વાર્થના સંબંધ જ્યાં છૂટ્યા ત્યાં તેનો વૈભવ સામે દેખાય ને આપણા વામણાપણાનો પરિચય મળે. જેના કર્તા આપણે આપણી જાતને માનતા

    હોઈએ તેનો આધાર આપનાર કોણ છે , એ સહજ સમજાય તો શરણાગતિનું રહસ્ય સમજાય.

    રમેશ પટેલ(આકાશદીપ)

તમારા વિચારો જણાવશો?

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

%d bloggers like this: