સૂરસાધના

ગુજરાતી લેખિનીમાં સ્વૈરવિહાર

ધડાકો

આ બીગ બેન્ગની વાત નથી અને લડાઈના બોમ્બ ધડાકાની વાત પણ નથી. કોઈ જ્વાળામુખી ફાટવાના સમાચાર પણ નથી. પણ આ એવા ધડાકાની વાત છે કે, જે બહુ શાંત રીતે અને સતત આપણા જીવનને અસ્ત, વ્યસ્ત, ધ્વસ્ત કરી રહ્યો છે. દુઃખની વાત તો એ છે કે, આપણે એને બહુ સારી રીતે જાણીએ છીએ, પણ એનાથી એક ઇન્ચ પણ દૂર ભાગી શકતા નથી. ઉલટાંનું આપણે રોકેટની ગતિથી એની નજીક સરકવામાં આનંદ માણીએ છીએ !

કેવી અજીબોગરીબ વાત લાગી નહીં? પણ એ બાબત બે શબ્દ લખું – એ પહેલાં આ ચિત્ર જુઓ –

ગઈકાલે એક મિત્રે ખબર આપી અને એક વોટ્સ એપ ગ્રુપમાં જોડાયો. એક દિવસ પણ પૂરો નહોતો થયો અને ઉપરના સામાયિકોની પીડીએફ ફાઈલો મને સાવ મફતમાં મળી ગઈ !

કુલ ૨૦૯ પાનાંનું વાંચન

– માત્ર ૨૦૯ પાનાં!

આજે બીજો દિવસ છે, અને આવાં બીજાં સામાયિકોનો જથ્થો હાજર કરી દેવામાં આવ્યો છે. આટલું બધું વાંચવાનો કોને સમય હશે? મારા માત્ર ૪૦૦ – ૫૦૦ શબ્દોના લખાણ પણ કોઈ અંગત સંબંધી કે મિત્ર વાંચતા હશે કે કેમ ? – એ સવાલનો જવાબ મને હજી મળ્યો નથી! અને …

આ તો પાશેરામાં એક નાની પૂણી પણ નથી. સોશિયલ મિડિયામાં જાતે બનાવેલી કે કોઈકની બનાવેલી એંઠી સામગ્રીનો અવિરત ઢગલો ખડકાતો જ રહે છે – સતત…. સહેજ પણ અટક્યા વિના. ઢગલાબંધ વિડિયો પણ !

આને ધડાકો ન કહેવાય તો બીજો કયો શબ્દ છે?

તમારી પાસે આનાથી બચવાનો કોઈ રસ્તો છે ખરો?

સોશિયલ મિડિયા પર એક ચિંતન અહીં ….

ટહૂકો – રવિ પરમાર

સુરતના આ નવોદિત કવિ મને એમની ‘હટકે’ કલ્પનાઓ માટે ગમે છે. એમની આ રચના વાંચતાની સાથે જ ગમી ગઈ.

જીવન- સંગ્રામની મૂષક દોડમાં આપણા બાળપણનો મીઠો ટહૂકો મોટા ભાગે ખોવાઈ ગયેલો જ હોય છે. આપણાં બધાં હવાતિયાં એને યાદ કરવાનાં અરણ્ય રૂદન હોય છે – ફેંકાઈ ગયેલા, રઝળતા, માત્ર દેખાવમાં જ આકર્ષક એવા, મોર પિચ્છને પંપાળવા જેવા.

એ મોર ક્યાં ?

મીનાકારીની કરામત

સુશ્રી. દેવિકાબેન ધ્રુવની એક રચના આજે વાંચી અને ગમી ગઈ

એના પરથી એક શીઘ્ર રચના – એ જ લયમાં …

ખલીલ ધનતેજવી હવે નથી

આજે અવસાન પામેલા બુલંદ અવાજવાળા , મનગમતા , અમદાવાદી શાયર સ્વ. ખલીલ ધનતેજવીનો આ શેર નેટમિત્ર નિરંજન મહેતાએ મોકલ્યો અને એની પર ગઝલાવલોકન લખવા ચળ ઊપડી !

પણ એ અવલોકન પહેલાં ખલીલજીનો પરિચય વાંચી લો – અહીં

ઘોર અંધારામાં મધરાતે જે ભટકાયો હતો,
ભરબપોરે ગૂમ થયેલો મારો પડછાયો હતો.

હાથ તેં ઊંચો કર્યો હતો આવજો કહેવા અને,
લાલ પાલવ કોઈનો અધવચ્ચે લહેરાયો હતો.

એ ખરો ખોટો હતો, એ તો પછી સાબિત થયું,
એક જણ મૃત્યુ પછી લોકોને સમજાયો હતો.

આ અજાણ્યા શહેરમાં પણ ઓળખે છે સૌ મને,
એ હદે ક્યારે વગોવાયો કે પંકાયો હતો !

જો પતંગિયું હોલવી દેતે તો દુઃખ થાતે મને,
મારો દીવો સીધો વાવાઝોડે ટકરાયો હતો.

ભીંત ફાડીને ઊગ્યો છું પીપળાની જેમ હું,
હું વળી ક્યાં કોઈના ક્યારામાં રોપાયો હતો ?

પર્વતો કૂદી જનારો સ્હેજમાં ભાંગી પડ્યો,
આ વખત એ કોઈની પાંપણથી પટકાયો હતો !

હું ખલીલ, આજે મર્યો છું, એ પ્રથમ ઘટના નથી,
જિન્દગીભર હપ્તે હપ્તે રોજ ચૂકવાયો હતો.

– ખલીલ ધનતેજવી

અને હવે…… ગઝલાવલોકન

એમના અવસાન કાળે જીવન અને મરણ વિશેની આ ગઝલ એ બન્ને વિશે ઘણું બધું કહી જાય છે. ગઝલાવલોકનમાં કાવ્ય રસ દર્શન કરવાની ઝંઝટ નથી હોતી; એટલે સીધા જ મનમાં આવેલા વિચારો-

જીવનની ભરબપોરે ગુમાનમાં ચકચૂર આપણને આપણો પડછાયો દેખાતો નથી હોતો ! અજ્ઞાનથી ભરેલી અંધારી મધરાતે પણ આપણો નકારાત્મક દેહ આપણે જોઈ શકતા નથી હોતા. પણ જીવનની હકીકત એ છે જ કે, આપણે હર ક્ષણે મરતા હોઈએ છીએ! આપણી મગરૂરીમાં મુસ્તાક એવા આપણને એ ભાન નથી હોતું કે, મરણ એક એક ક્ષણે નજીક આવતું જ હોય છે –

અચૂક ……

મોટા ભાગે તો આપણે મડદા જેવા જ મુડદાલ હોઈએ છીએ. જીવતા હોવાનો તો એક ખયાલ જ હોય છે. આપણને જીવવું શી રીતે એ શીખવવામાં જ આવ્યું નથી હોતું – ભલે પી. એચ.ડી. સુધીની ‘ઉપાધિ’ પ્રાપ્ત કરી હોય! પીપળા જેવો ઊંચો આપણો અહંકાર દિવાલ ફાડી નાંખે તેવો હોય છે.

આમ જ જીવનનાર સૌને …..

અવસાન મુબારક !

કોને સલામ કરીશું ?

સાભાર – આનંદ આપ્ટે ( શાળા કાળના મિત્ર )

રાષ્ટ્રપતિ અબ્દુલ કલામ કેરાલામાં કુન્નુરની મુલાકાતે ગયા હતા. ત્યારે તેમને ખબર પડી કે, ફિલ્ડ માર્શલ માણેકશા ત્યાંની મિલિટરી હોસ્પિટલમાં સારવાર  લઈ રહ્યા હતા. કલામને તેમને મળવાની ઇચ્છા થઈ અને ૧૫ મિનિટ તેમની સાથે  ગાળી. વિદાય લેતા પહેલાં તેમણે એક ઔપચારિકતા તરીકે પૂછ્યું , “ હું તમારા માટે કાંઈ કરી શકું? તમને કશી ફરિયાદ છે? તમને વધારે સવલત રહે, તે માટે હું કાંઈ કરી શકું ? “

સેમ બોલ્યા, “ હા! નામદાર. મારી એક તકલીફ છે . “

કલામને આશ્ચર્ય થયું  અને એ તકલીફની વિગત પૂછી.

સેમે કહ્યું, “ મારા પ્યારા દેશના રાષ્ટ્રપતિ મારી સામે ઊભા છે અને એક લશ્કરી માણસ તરીકે હું તેમને ઊભો થઈને સલામ નથી કરી શકતો !”

કલામની આંખોમાં ઝળઝળિયાં આવી ગયાં .

મુલાકાત દરમિયાન કલામને એ ખ્યાલ આવી ગયો હતો કે, ફિલ્ડ માર્શલનું બિરૂદ સેમને આપવામાં આવ્યું હતું . પણ એને આનુશંગિક પેન્શન વીસ  વરસ સુધી આપવામાં આવ્યું ન હતું . કોઈએ એ બાબત દરકાર કરી ન હતી, અને સ્વમાની માણેશાએ પણ એ માટે કોઈ કાકલૂદી કરી ન હતી.

કલામ દિલ્હી પાછા ફર્યા અને આ બાબત ઘટતું કરવા લાગતા વળગતા ખાતાઓને જણાવ્યું . રૂપિયા સવા કરોડ બાકી નીકળતા હતા. તેમણે સંરક્ષણ ખાતના સેક્રેટરીને  એ રકમનો ચેક લઈને ઊટી ખાસ લશ્કરી પ્લેનમાં મોકલ્યા. માણીક્શા તે વખતે ત્યાં હવાફેર માટે ગયા હતા.  

અને માણેશાએ એ આખી રકમ લશ્કરના જવાનોને રાહત માટેના ફંડમાં પાછી વાળી દીધી.

બોલો … કોને આપણે સલામ કરીશું?

જાગૃતિનું ગીત – પથારી સંકેલો

વીતી ગઈ છે રાત: પથારી સંકેલો !
પોકારે  પરભાત: પથારી સંકેલો …….

આખું ગીત અહીં ….

સોશિયલ મીડિયા

એક સમય હતો કે, ગુજરાતી સાહિત્યિક વર્તુળોમાં શંકા કુશંકા સેવાતી હતી કે, ગુજરાતી ભાષા મૃતઃપ્રાય બની જશે કે કેમ? અત્યંત શુદ્ધ ભાષાના હિમાયતીઓનો એ ડર હજુ પણ છે જ.  પણ વીતેલા વર્ષોમાં એમાં ઘણો  ફરક પડયો છે. આ લેખમાં એ શંકા–કુશંકાઓ નવા પ્રતિપ્રેક્ષ્યમાં ચર્ચી છે. નવા સંદર્ભોમાં થોડીક નવી વાત કહેવા મન થાય છે.

ગમતાં નો  ગુલાલ

       પ્રિન્ટ મિડિયા શરૂ થયું એની પહેલાં ભક્તિ, ધર્મ કે બહુ બહુ તો ભવાઈ જેવા લોકપ્રિય કલા પ્રકારો પૂરતું જ ગુજરાતી સાહિત્ય મર્યાદિત હતું. ઓગણીસમી સદીના મધ્યકાળમાં પ્રિન્ટ મિડિયાના આગમન સાથે એ વ્યવસ્થામાં આમૂલ પરિવર્તન આવ્યું અને ગુજરાતી સાહિત્યનો આધુનિક યુગ શરૂ થયો.

    પણ ત્યારે એક જ  વ્યવસ્થા હતી – સર્જકને જે પીરસવું છે એનો આસ્વાદ જ સમાજ માણી શકતો. બહુ બહુ તો ચર્ચામંડપો કે દૈનિકો/ સામાયિકોમાં ચર્ચા ચોરાના પ્લેટફોર્મ પર વાંચનાર વ્યક્તિ  પોતાના વિચાર, પ્રતિભાવ,  પ્રત્યાઘાત કે આક્રોશ રજુ કરી શકતી. એથી એનું પ્રમાણ બહુ જ સીમિત હતું. વ્યાપારી ધોરણે જે વધારે વેચાય – તે સામગ્રી અને તેના સર્જકનો જ જયવારો રહેતો. એ વખતે ગુલાલ વહેંચવાનું કામ ઈજારાધારીઓ પાસે જ હતું!

        ઇન્ટરનેટના ફેલાવા સાથે એ પરિસ્થિતિમાં આમૂલ પરિવર્તન આવ્યું છે. વેબ સાઈટો, બ્લોગો, વિડિયો ચેનલો અને હવે સોશિયલ મિડિયાની સાઈટો પર સામાન્ય માણસ કોઈ રોક ટોક વિના સર્જક બની શકે છે; પીરસાયેલ સાહિત્ય કે સામગ્રી પર  પોતાના વિચાર, પ્રતિભાવ,  પ્રત્યાઘાત, આક્રોશ રજુ કરી શકે છે. પોતાને ગમેલું કોઈ પણ લખાણ/ ચિત્ર/ વિડિયો આડેધડે પોતાના મિત્ર વર્ગમાં કે ગ્રુપમાં  મોકલી શકે છે. એમાં વ્યાપારી વ્યવસ્થા એ જ એકમાત્ર વ્યવસ્થા નથી રહી. હવે તો સાવ સામાન્ય માણસ –  રસોઈ બનાવતી ગૃહિણી કે , બગીચાના બાંકડે બેસી મરવાના વાંકે સૂસવાતો વૃદ્ધ જન પણ –  એક બે ક્લિકમાં દુનિયાના બીજા છેડે પોતાના મનની વાત કે, ગમેલી વાત મોકલી શકે છે.

મને ગમ્યું એનો હું ગુલાલ કરું – વહેંચું.

        આમ તો આ બહુ જ મોટું અને આવકારદાયક પરિવર્તન છે;  પણ દરેકને ગમતી વાત તો હજારો હોવાની જ. એની આપ-લેના કારણે એક બહુ જ મોટી અવ્યવસ્થા ઊભી થઈ છે. હાલમાં તો એનો કોઈ ઉકેલ કે વિકલ્પ નજરે ચઢતો નથી. ગુલાલ એટલો બધો વહેંચાય છે કે, બીજા કોઈ રંગ માટે કોઈ અવકાશ જ જાણે નથી! ખાસ કરીને સોશિયલ મિડિયાના ઉત્થાન સાથે એક નવો રોગ પેદા થયો છે. પિન્ગ પોન્ગના બોલની જેમ સારી નરસી અનેક બાબતો  ફોરવર્ડ થતી રહે છે – આમથી તેમ ફંગોળાયા કરે છે.

         હવે સફળતાનો માપદંડ છે – વાઈરલ થવું!

        સમાજના સ્વસ્થ વિકાસ સામે આ એક બહુ જ મોટો ભય – એક રોગ આકાર લઈ ચૂક્યો છે એનો ભરડો રાતદિન વધતો જ જાય છે. કોરોના વાઈરસની રસી તો બની ગઈ છે. પણ આ રોગનો કોઈ જ પ્રતિકાર નજરે ચઢતો નથી. 

       બીજી વાત એ છે કે, આ બધામાં એક વાત સામાન્ય છે. એમાં ‘હું‘ જ એકમાત્ર કર્તા છે.  એમાં સહિયારાપણું    બહુ જ અલ્પ છે. સોશિયલ મિડિયામાં ગ્રુપો તો અસંખ્ય છે. પણ ભાગ્યે જ ક્યાંક ગ્રુપ એક્ટિવિટિ, સંઘકાર્ય નજરે ચઢે છે.

         ત્રીજી વાત એ કે, છેલ્લા પંદરેક વર્ષમાં આ બહુ જ મોટું પરિવર્તન આવ્યું હોવા છતાં, જે રીતે એનો વ્યાપ રોકેટની જેમ વધી રહ્યો છે – એનાથી એક નવો ભય પેદા થયો છે. અતિ સર્જન અને અતિશય ફેલાવાના કારણે એનું મૂલ્ય ઘટી ગયું છે. ક્યાંક તો નવાં સર્જનો સાવ ઉવેખાય જ છે. સર્જનોની ગુણવત્તા પર પણ કોઈ નિયમન નથી રહ્યું. પરિણામે સારી, નરસી અને મધ્યમ ગુણવત્તા બધાં ‘ટકે શેર ભાજી….’ના ન્યાયે રઝળતાં બની ગયાં છે. આના કારણે મોટા ભાગે માન્ય કળા સંસ્થાઓ અને કળા વિવેચકો સંસ્થાપિત સર્જકો તરફ જ ધ્યાન આપતાં રહ્યાં છે. વાચક પણ ‘ઘરકી મુર્ગી દાલ બરાબર.’ જેવી મનોવૃત્તિ જ હજુ સેવતો રહ્યો છે. હજુ ઈજારાધારી સર્જકોની જ બોલબાલા સમાજમાં જારી છે!

     ચોથી વાત એ  છે કે, આ પંદરેક વર્ષમાં અનેક વેબ સાઈટો અને બ્લોગો પર વિવિધ પ્રકારની અને  ઉત્તમ કક્ષાની સાહિત્ય સામગ્રીઓ એકત્ર થઈ છે, થઈ રહી છે – એટલું જ નહીં , અવનવી ટેક્નોલોજીના પ્રતાપે એમાં ઘણી બધી નવી સવલતો પણ ઉમેરાઈ છે. માત્ર લખાણ જ નહીં પણ ચિત્રો, વિડિયો, ઓડિયો અને એનિમેશન માધ્યમો પણ પૂરબહારમાં ખેડાઈ રહ્યાં છે. આમ હોવા છતાં અને કદાચ એના અત્યંત ઝડપી ફેલાવાને કારણે – એમાંની મોટા ભાગની જગ્યાઓએ વાપરનારની તીવ્ર કમી વર્તાઈ રહી છે! વક્તા ઘણા છે – શ્રોતા/ વાચકો ઓછા થઈ ગયા છે.

      આ પ્રક્રિયા સોશિયલ મિડિયાના કારણે વધારે ગંભીર બનતી જાય છે. કારણ એ કે, મોટા ભાગના વપરાશ કર્તાઓ પાસે કોઈ  લાંબી, ગંભીર અને સમય / વિચાર માંગી લેતી સામગ્રી માણવા માટે સમય નથી, એમાં બહુ ઓછા લોકોને રસ હોય છે. બ્લોગ જગત મરવાના વાંકે જીવી રહ્યું છે. પ્રતિષ્ઠિત અને સામૂહિક પ્રયત્નોથી ચાલતી વેબ સાઈટો પર પણ કાગડા ઊડે છે!

    ગમતાંનો ગુલાલ કરનારા બિલાડીના ટોપની જેમ ફાલી રહ્યાં છે.  કદાચ આ સૌથી ગંભીર અને ચિંતાજનક બાબત છે.  આ પાયાના ફેરફાર ધ્યાનમાં લઈને એક થોડોક અલગ વિચાર નવા પરિપ્રેક્ષ્યમાં અહીં રજુ કરું છું .

ગુલાલને ગમતો કરીએ

      ‘મને’ ગમે છે તે નહીં, પણ ‘આપણને’ ગમે છે – તેનો વ્યાપ કરવા વિશે આ વિચાર છે. આ એક બહુ મુશ્કેલ વાત છે.  જેવું કર્તા સ્થાન ‘હું’માંથી ‘આપણે’ તરફ વળે – તેમ તરત જ એક સીમા, એક બંધન પ્રવેશી જાય છે.  જ્યારે ‘આપણને‘ ગમતી વાત આવે, ત્યારે સૌને અથવા મોટા ભાગના લોકો  માટે સામાન્ય હોય – એવી બાબત પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું પડે. એ પોતે જ બહુ મુશ્કેલ બાબત છે. કળાના ક્ષેત્રો પણ એટલા બધા વિવિધ છે કે, દરેકના ચાહકોનો વર્ગ અલગ અલગ જ રહેવાનો. દા.ત. સાહિત્યના ચાહકને ચિત્રકામ કે ક્રાફ્ટ માં રસ ન પણ હોય.

     પણ જો કોઈ રસ્તો એ માટે શોધી શકાય તો હજારો લોકોના પ્રયત્નો ધારી દિશામાં એક મહાન બળ સર્જી શકે. સમાજને એક ચોક્કસ દિશામાં વાળવા આવા રસ્તા  તાકાતવાન નીવડી શકે.

એક વિચાર એવો પણ છે કે, લગભગ સરખો રસ ધરાવતી સામાન્ય  વ્યક્તિઓનાં મંડળો ઊભાં થાય. એવા મંચ આકાર લે, જેમાં ઉપરના પાયાના વિચારો સાથે એકમત હોય, તેવી વ્યક્તિઓ અરસ્પરસ આદાન – પ્રદાન દ્વારા એક નવી કેડી કંડારવા પ્રયત્ન કરે.

    આવી એક નાનકડી કેડી અથવા થોડી કેડીઓ જો આકાર લે તો, કાળક્રમે એ ઉન્નત ભવિષ્ય તરફ સમાજને લઈ જતો રાજમાર્ગ બની શકે. છૂટાં છવાયાં આવાં મંડળો અસ્તિત્વ ધરાવે પણ છે. જો સમાજમાં એ પ્રવાહ બળવત્તર બને  અને વધારે ને વધારે કેન્દ્રિત (focused) બાબતોમાં રસ અને જાગરૂકતા કેળવાય તો સામાન્ય માણસમાં પણ કુતૂહલ, શોધ, કલ્પના શક્તિ અને સર્જકતા મ્હોરી શકે.  આ માટે થોડાક નૂસખા –

    આવા પ્રવાહો માત્ર સાહિત્ય જ નહીં પણ અન્ય લલિત કળાઓ અંગે પણ આકાર લેતા થાય તો…

અવનવા ચાહક વર્ગ ઊભા થાય અને
વિચાર શૂન્યતા તરફ ધસી રહેલા સમાજને કોઈક નવી દિશા મળી  પણ જાય.  

હવે તે નથી

બહુ જ આઘાતજનક સમાચાર .
અંતરયાત્રાના એક સાથી , ડોંમ્બીવલી – મુંબઈ નિવાસી શ્રી. લક્ષ્મીકાન્ત ઠક્કર હવે નથી.

હું તો જાણે છું-
પુષ્કળ પ્રકાશનો પૂંજ પૂંજ,
તેજવર્તુળ વ્યાપ છું.

શૂન્યનો અનંત વિસ્તાર છું,
ચોફેર ચળકતી ચેતનાનો ચાપ છું.   

અવસાન ૨૨. માર્ચ – ૨૦૨૧

ત્રણ વખત અમે મળેલા. બે વાર સાથે માધવપુર( ઘેડ) ગયેલા. ઈમેલ અને વોટ્સ એપ પર ખટાપટ , મીઠા ઝગડા અને દિલની વાતોની આપલે હવે ભૂતકાળની ઘટનાઓ બની ગઈ. કોવિડે એક દિલોજાન મિત્ર ઝૂંટવી લીધો .

એમની એક જૂની યાદ ‘કંઈક કર્તા’ – અહીં

પિત્ઝા

(વોટ્સએપ પર વાંચેલ એક અંગ્રેજી સંદેશનો ભાવાનુવાદ)

નિરંજન મહેતા

સવારના શ્રીમતીજીનો હુકમ છૂટ્યો કે આજે ધોવા માટે બહુ કપડાં ન નાખતા. કેમ? ના જવાબમાં જણાવાયું કે આજે અને કાલે રાધાબાઈ કામ પર નથી આવવાની.

‘અરે, ગયા અઠવાડિયે તો તેણે રજા લીધી હતી, હવે ફરી કેમ?’

‘હોળી આવે છે તો તે બે દિવસ પોતાની દોહિત્રીને મળવા ગામ જાય છે.’

‘ભલે હું કપડાં ઓછા નાખીશ.’

‘શું હું તેને રૂ. ૫૦૦/- બોનસ રૂપે આપું?’

‘આપણે તો દર દિવાળીએ બોનસ આપીએ છીએ તો આજે કેમ આમ પૂછ્યું?’

‘એક તો આપણને આ કોરોનાના સમયમાં બહુ મદદરૂપ થઇ છે. વળી તમે તો જાણો છો કે હાલમાં બધું કેટલું મોંઘુ થઇ ગયું છે. હોળી ઉજવણી માટે ભેટ અને જવા આવવા તેને થોડા પૈસાની જરૂર પડશે પણ તે મને કહેશે નહીં. એટલે મને લાગ્યું કે હું જ સામે ચાલીને તેને થોડી મદદ કરૂં.’

‘તું બહુ ભાવનાશીલ છે તેની મને ખબર છે. પણ રૂ. ૫૦૦/- તારી પાસે છે?

‘હા, આજે પિત્ઝા માટે તમે મને રૂ. ૫૦૦/- આપ્યા હતા પણ હું તે નહીં મંગાવું. બ્રેડના આઠ ટુકડામાં શા માટે આ વેડફું? તેને બદલે આમ સદઉપયોગ થતો હોય તો શા માટે ના કરૂં?’

‘વાહ, મારા પિત્ઝાને છીનવી લઈને બાઈને મદદ? ઠીક છે, તને તેમ કરવું યોગ્ય લાગે તો હું કોણ વાંધો લેનાર?’

હોળીના બે દિવસ પછી રાધાબાઈ પાછી આવી ત્યારે મેં તેને પૂછ્યું કે ગામ જઈ બધાને મળી તો તને અને બધાને કેવું લાગ્યું?

‘સાહેબ, બહુ ખુશી થઇ મને અને દીકરી-દોહિત્રીને. જમાઈરાજને પણ આનંદ થયો.’

‘વાહ, સરસ. મારે પૂછવું ન જોઈએ પણ તને સરલાએ રૂ. ૫૦૦/- આપ્યા હતા તે બધા વાપર્યા?’

‘હા સાહેબ, હું જે ભેટ લઇ ગઈ હતી તે જોઈ બધાને આનંદ થયો. મારી દોહિત્રી માટે રૂ. ૧૫૦/- નો ડ્રેસ લીધો હતો અને તેને માટે રૂ. ૪૦/-ની એક ઢીંગલી પણ લઇ ગઈ હતી, તે જોઇને તે અત્યંત ખુશ થઇ.ગઈ અને રોજ તેની સાથે રમવા લાગી. દીકરી માટે બંગડીઓ લઇ ગઈ તેમાં રૂ. ૨૫/- ખર્ચ્યા. બધા માટે મીઠાઈ લઇ ગઈ તેમાં રૂ. ૫૦/-નો ખર્ચો થયો. તો જમાઈરાજ કેમ બાકી રહે? તેમને માટે રૂ. ૫૦/-નો બેલ્ટ લઇ ગઈ હતી જે જોઈ તે પણ ખુશ. ત્યાના મંદિરમાં રૂ. ૫૦/-ની ભેટ ચઢાવી તેને કારણે મને પણ મનની શાંતિ મળી. જવા આવવાના બસના રૂ. ૬૦/- થયા. આમ કર્યા બાદ જે રૂ. બચ્યા તે મારી દીકરીને આપ્યા કે તે તેની દીકરી માટે નોટબુક અને પેન્સિલ લાવે.’

આ વિગતવાર હિસાબ તો તેણે આપ્યો પણ તે આપતા તેના ચહેરા પર જે આનંદની લહેરખી ફરી વળી તે જોઈ મને થયું કે ફક્ત રૂ. ૫૦૦/-માં આ બાઈએ આટલું બધું કર્યું અને તેનો કેટલો બધો આનંદ મેળવ્યો? રૂ. ૫૦૦/- કે જેનાથી આઠ કટકાનો એક પિત્ઝા આવે અને તેનો જે મને આનદ મળતે તેનાથી ક્યાય અધિક આનંદ આ બાઈએ મેળવ્યો.

મારી સામે આઠ કટકાનો એ પિત્ઝા તરવરવા લાગ્યો અને અનાયાસે મારાથી એક સરખામણી થઇ ગઈ.

પિત્ઝાનો એક કટકો એટલે ડ્રેસ .

પિત્ઝાનો બીજો ટુકડો એટલે મીઠાઈ

પિત્ઝાનો ત્રીજો ટુકડો એટલે મંદિરમાં ભેટ.

પિત્ઝાનો ચોથો ટુકડો એટલે જવા આવવાનો ખર્ચ

પિત્ઝાનો પાંચમો ટુકડો એટલે ઢીંગલી

પિત્ઝાનો છઠ્ઠો ટુકડો એટલે બંગડીઓ

પિત્ઝાનો સાતમો ટુકડો એટલે જમાઈરાજ માટે બેલ્ટ.

પિત્ઝાનો આઠમો ટુકડો એટલે નોટબુક અને પેન્સિલ.

પિત્ઝાના આઠ ટુકડા સામે આવી આઠ પ્રકારની વિવિધ ઉપયોગિતા! અત્યાર સુધી મેં પિત્ઝાને એક જ દ્રષ્ટિથી જોયો હતો પણ આજે આ બાઇએ મને તે જુદા દ્રષ્ટિકોણથી દેખાડ્યો અને તેથી આજે હું જિંદગીનો એક નવો પાઠ શીખ્યો.

જીવનની સંધ્યાએ

એક સરસ સંદેશ હિન્દીમાં નેટ પરથી મળ્યો – એનો ગુજરાતી અનુવાદ –

ઈર્ફાન ખાન જાણીતો ફિલ્મી અદાકાર – એણે માત્ર ૫૩ વર્ષની ઉમરે વિદાય લઈ લીધી. એણે પણ જીવનમાં અનેક ઝંઝાવાતો અને લીલીસૂકી જોયેલી. કદાચ એના પ્રતાપે જ જીવનના અંત ભાગની નજીક એની આંતરિક જાગૃતિ વિકાસ પામેલી .

એના જીવન વિશે અહીં વિશેષ માહિતી ….

વાત તો સાવ સાચી છે. મોટા ભાગના લોકોનો જાત અનુભવ . આ લેખ પણ –

‘રાંડ્યા પછીનું ડહાપણ જ !

બહુ ઓછા હશે કે, જે નાની ઉમરમાં જાગૃત થયા હોય અને અંતરયાત્રામાં ખૂબ આગળ ધપ્યા હોય. પણ બીજી વિચારે….

એ જ તો જીવનની ડિઝાઈન નથી વારૂ? જો બધા ૧૬ – ૨૦ વર્ષની ઉમરે જાગૃતિની મજા માણતા થઈ જાય તો પછી….

વાર્તાઓનું શું ?

ઈતિહાસનું શું ?

ધર્મોપદેશકોનું શું ?