સૂરસાધના

ગુજરાતી લેખિનીમાં સ્વૈરવિહાર

Category Archives: અવલોકન

થર – એક અવલોકન

ઘણા વખત પછી…. અવલોકન ચાળો !

આ જણના વ્હાલા ‘સ્ક્રેચ’ પર એક સાવ સાદો પ્રોજેક્ટ કાલે બનાવ્યો. આ રહ્યો…

layer1

આ ચિત્ર પર ક્લિક કરો.

      ‘સ્ક્રેચ’ માં બે પરિમાણ વાળા પ્રોજેક્ટો જ બનાવી શકાય છે. એમાં ત્રીજું પરિમાણ દેખાય, એવી ચીજો, આકૃતિઓ, પાત્રો બતાવવાં હોય તો, બહુ જ મગજમારી કરવી પડે. પણ જેઓ પ્રોગ્રામિંગ વિશે જાણે છે, તેમને ખબર છે કે, આવા બે પરિમાણ વાળા પ્રોજેક્ટોમાં પણ ઘણા બધા ‘થર’ રાખવામાં આવતા હોય છે. દા.ત.  સ્ટેજ અને તેની આગળ હલન ચલન કરતી આકૃતિઓ.

ઉપર બતાવેલા પ્રોજેક્ટમાં આટલા થર છે.

  1. ચાવી
  2. પડદો
  3. બિલાડી
  4. દિવાલ
  5. બોલ
  6. સ્ટેજ પરનું લખાણ
  7. છેક પાછળ – સ્ટેજ

આ પ્રોજેક્ટ જેમ જેમ આગળ વધતો જાય તેમ તેમ આપણે આ સાતે ય પડ અલગ અલગ છે – એ અનુભવી શકીએ છીએ.

અને હવે, અવલોકન કાળ –

      આપણા હોવાપણામાં પણ થરના થર બાઝેલા હોય છે. સાત કે સિત્તેર નહીં પણ ઘણા બધા. આપણને એ બધા ય થરની પાછળ રહેલા, આપણા અસલી હોવાપણાનો અહેસાસ તો સતત થતો જ રહે છે. એને ગમે તે નામ આપીએ, આત્મા, ચૈત્ય તત્વ, ઈશ્વરનો અંશ વિ.વિ..

       પણ એવું કાંઈક હોય છે તો ખરું જ. 

      ઉપરના પ્રોજેક્ટમાં તો ચાવી પર ક્લિક કરીએ અને પડદો ખૂલે એટલે છેક પાછળના થરમાં આવેલ સ્ટેજ તરત નજરે પડી જાય છે. એ તો સતત હાજર દેખાય જ છે.

        પણ આપણા હોવાપણાનું એ પાયાનું થર સતત અનુભવાવા છતાં દબાયેલું જ રહે છે. એની સાથે આપણે સતત રહી શકીએ, એવી ચાવી મળી જાય તો?

    માનીતી કવિતા …

અંદર તો એવું અજવાળું , અજવાળું

અહીં ક્લિક કરો

કોડિયું – એક અવલોકન

       ઓરડો અંધકારથી ભરપૂર છે. એમાં ફંફોસી ફંફોસીને થાકો પણ જોઈતી ચીજ ન મળે. બહાર પણ અંધકાર છવાયેલો છે. બહાર જવાનો રસ્તો પણ ન મળે.

       પણ… કોડિયું પ્રગટાવો અને અજવાળું જ અજવાળું.

kodiyu

      અંધકારને વાસીદાંની જેમ વાળી ન શકાય. ઓરડાની અંદરના કે બહારના અંધકાર સામે આપણે લડી શકતા નથી. માત્ર એક નાનકડું કોડિયું જ ઓરડામાં કે અંતરમાં પ્રગટાવવાનું છે.

જાગૃતિનું કોડિયું 

.. ટચુકડું …..

thermo

ત્રિકોણ – એક અવલોકન

     આ પ્રણય ત્રિકોણની વાત નથી! પણ એવી જ સમસ્યા એક ત્રિકોણે ઊભી કરી હતી,એની વાત છે.  વાત જાણે એમ છે કે, એક પ્રશ્ન ઊઠ્યો..

 ત્રિકોણની ત્રણ બાજુનાં માપ ખબર હોય, તો તે ત્રિકોણ શી રીતે દોરવો?

આવો એક ત્રિકોણ…

Triangle_1

અને એ માટેનો પ્રોજેક્ટ આ લખનારના માનીતા ‘સ્ક્રેચ’ પર શરૂ કર્યો.

Triangle_2

આ ચિત્ર પર ક્લિક કરો અને એ પ્રોજેક્ટ પર રમો !

     એક પછી એક ત્રણે માપ જાતે જ નક્કી કરવાના.  એક બાજુની લંબાઈ પરથી એ બાજુ અને એની છેડેના બે બિંદુઓ તો તરત દોરાઈ જાય. પણ ખાટલે મોટી ખોડ એ એક, ત્રીજું બિંદુ ક્યાં પધારે?

   એટલે એ બાજુથી ૯૦ અંશના ખૂણે અને બીજી બાજુના માપ મુજબ ત્રીજું બિંદુ ચીતરી દીધું. પહેલા બિંદુથી એનું અંતર અલબત્ત ત્રીજી બાજુ જેટલું ન જ હોય. આથી નક્કી કર્યું કે, બીજી લીટીની લંબાઈ એમની એમ રાખીને એ બિંદુને ખસેડતાં જવું.

આમ…

Triangle_3

       જો  ત્રીજી બાજુની સાચી લંબાઈ હાલની લંબાઈ કરતાં ઓછી હોય તો એ અડસટ્ટે નક્કી કરેલ બિંદુને ઘડિયાળથી ઉંધી દિશામાં ફેરવવું અને વધારે હોય તો ઘડિયાળની દિશામાં. જ્યારે બન્ને માપ લગભગ સરખા બની જાય ત્યારે આ પ્રક્રિયા અટકાવી દેવી.

અને માત્ર ૩૦૬ પ્રયત્નો પછી.. લગભગ(!) બરાબર જગ્યાએ ત્રીજું બિંદુ ગોઠવાઈ ગયું.

પણ … લગભગ જ! હજુ આટલો ઘાટો તો પડ્યો જ હતો!

૬૦ ની જગ્યાએ ૬૦.૦૦૫૬૯૨

Triangle_4

અરેરે! આટલી બધી અને પૂરતી માહિતી હોવા છતાં , ત્રિકોણ બરાબર તો ન જ દોરાયો!

જો… એક જ ખૂણાનું માપ ગોતવાની રીત આવડતી હોત તો? આમ..

Triangle_5

આ રહી પુરી માહિતી…

અથવા નિશાળિયાઓના કમ્પાસમાંથી વર્તુળ દોરવાનું સાધન લઈ, આમ કર્યું હોત તો?

Triangle_6

એકદમ સાચો  ત્રિકોણ દોરાઈ ન જાત?

         અરે, ભલા! આ ત્રિકોણની વાત છે કે, ભવાટવિમાં ફસાયેલા આપણા જેવા, અડબડિયાં ખાતાં અને આખી જિંદગી  રઝળપાટ કરવા છતાં , લક્ષ્ય સ્થાને ન પહોંચી શકતા અને આમ જ અર્થહીન પ્રયત્નો કરતા, અધુરા ગનાન વાળા, માનવ જંતુઓની અનેક કોણ વાળી સમસ્યા છે?

ઘડિયાળ – એક અવલોકન

કેલેન્ડરની વાત અહીં લખી હતી – આ રહી

હમણાં સ્ક્રેચ પર ‘કેલેન્ડર’ બનાવ્યું. આ રહ્યું…

calendar

આ ચિત્ર પર ક્લિક કરો.

      સ્ક્રેચના એ કેલેન્ડરે એ જૂના કેલેન્ડરની યાદ અપાવી દીધી. પણ આજે એમાં ગર્ભિત રહેલ ઘડિયાળની વાત કરવાની છે. આ નવું કેલેન્ડર બનાવ્યું, અને લગભગ તૈયાર થઈ ગયું હતું, ત્યારે એમાં ઘડિયાળ ઉમેરવી જોઈએ એવો વિચાર આવ્યો. એ ઉમેર્યું. આવું દેખાતું હતું –

clock-2

       પણ આમાં ખોડ એ હતી કે, ગમે તેટલી મિનિટ થઈ હોય – એક કે એકાવન – એનો કલાક કાંટો એમનો એમ જ, અડિયલ ટટ્ટુની જેમ ઊભો રહેતો હતો. સાઠમી મિનિટ થાય ત્યારે જ એ ભાઈ નવી જગ્યાએ ખસે! કેલેન્ડરનો પ્રોજેક્ટ તો મસ્ત બન્યો હતો, પણ આ ખોડ સોનાની થાળીમાં લોઢાની મેખ જેવી હતી.

      ખ્યાલ આવ્યો, એટલે તરત એ ખોડ તો સુધારી લીધી અને ઈન્ટરનેટના આકાશમાં, ‘સ્ક્રેચ’ની વેબ સાઈટ પર કેલેન્ડર મુક્યું, ત્યારે એ અડિયલ ટટ્ટુ તેજીલો તોખાર બની ગયો હતો. એની સુધારેલી ઘડિયાળ આ રહી…કલાક કાંટો બરાબર ઠેકાણે થઈ ગયો.

clock-1

        હવે આ ત્રીજું ચિત્ર જુઓ – એ ડિજિટલ ઘડિયાળનું છે. એમાંય બરાબર ૩૭ મિનિટ થઈ છે.dig_clock

     પણ એનો કલાકનો આંકડો આપણને ખુંચતો નથી! ડિજિટલમાં એ બરાબર લાગે છે. પણ જૂની ઘડિયાળમાં એમ નો હાલે !

અને હવે અવલોકન કાળ!

      આ બધી જફાઓ એ દર્શાવે છે કે, આપણે કેટલા બધા આપણી આદતોના ગુલામ છીએ! એનેલોગ ઘડિયાળમાં આમ જ હોવું જોઈએ, અને ડિજિટલમાં  તેમ જ!

બારણું ખુલ્યું – એક અવલોકન

animated-door-image-0002

અહીં એ બારણાંની વાત કરી હતી.

        વાત જાણે એમ છે કે, એ તો હતું જ! આ લખનારને એનું ગનાન થ્યું, એને હડસેલો માર્યો, અને એના માટે એ ફટ્ટાક કરતુંકને ખુલી જ્યું! હવે એનો ઉપયોગ એને મન ભાવન ‘સ્ક્રેચ’ પ્રોજેક્ટોમાં  કે પાવર પોઈન્ટ શો અને યુ-ટ્યુબ વિડિયો બનાવવા કરી શક્શે.  એ ઉપલબ્ધિના આનંદમાં ગઈકાલના એના જાહેરીકરણ (!) થકી બીજા રસ ધરાવનારા પણ એ બારણાંને હડસેલો મારી એમાં પ્રવેશી શકશે – એની પાછળ રહેલા બહિશ્તનો લાભ લઈ શક્શે !

પણ…

     એક વાત ચોક્કસ આત્મસાત થઈ છે કે, સદવિચાર, ગુરૂ / ગુરૂભાઈ સંગ, ભજન/ કિર્તન/ સદગ્રંથ વાંચન એમાંનું કશું જાગૃતિ વિના કશા કામનું નથી. એ દિશા બતાવી શકે, પણ એક ડગલું પણ ચાલ્યા વિના કશું કામનું નૈ. 

     બારણાં તો હોય જ છે. સદગુરૂઓ, સદગ્રંથો, સત્સંગની તકો તો હોય જ છે – અનાદિ કાળથી. પણ એમને ખોલવા ટકોરો કે હડસેલો આપણે જ મારવો પડતો હોય છે. આપણે જ પહેલું ડગલું ભરવું પડતું હોય છે. આપણે જ ઘોર નિંદરમાંથી જાગવું પડતું હોય છે. એ વના…

કશો શક્કરવાર
નો વળે…

નો વળે…
નો વળે…
અને 

નો જ વળે…

 ચાલતા રે’જો

અને ચાલતા થયા પછી? આમ ઊડાય…બધી જાતની ગુલામીઓમાંથી આઝાદ બની જવાય.
animated-eagle-image-0036

ચાના કૂચા – એક અવલોકન

        આમ તો અવલોકનયાત્રાની દિશા બદલાઈ છે. ઘણી વખત અવલોકન વાદળીઓ આવીને, ફરકીને વિદાય લે છે. પણ ચાના આ કૂચા બે દિ’થી કેડો નો’તા મેલતા! એને ન્યાય આપ્યા વિના એ કેડો નૈ જ મેલે!

       સવારની ચાએ ઘણા વિચાર વમળો સર્જેલા – આ રહ્યા…પણ કૂચા? કદી પણ નહીં !

 –ચા–

 ઉભરો

 કુકિન્ગ પ્લેટફોર્મ

 ચા

 ચાનું ઉકળવું 

 ચાનો ઉભરો

 ચા તૈયાર છે

 ચા બનાવતાં 

 દુધનું ટીપું

 સવારનો ઓડકાર

આદુ કચરતાં 

 ચાની સામગ્રી

 પોલીસે ચા પીવડાવી

 કડક મીઠી ચા

 ઉભરો -૨

 ચામાં ખાંડ

 ખાંડનો ખાલી ડબો

      વાત જાણે એમ છે કે, રોજ ચા બનાવવાની પ્રક્રિયાનો અંત આવે એટલે, ઝટપટ કૂચા કચરાપેટીમાં નાંખી, આદૂ અને ઈલાયચીની સોડમથી મઘમઘતી,ખુશબોદાર, ચા પીવા મન લાલાયિત હોય, એટલે કૂચા કદી ધ્યાન પર ના આવે.

     પણ, કોણ જાણે કેમ? બે દિ’થી એ કેડો જ નથી મુકતા.

  • ચાના કૂચા
  • બધો રસ કસ બીજા માટે સમર્પિત કરી, જાત નિચોવી નાંખનાર, મૂર્ખ મનેખ જેવા કૂચા
  • કચરાપેટી માટે જ લાયક 
  • સાવ નકામી ચીજનો પર્યાય વાચક શબ્દ

       પણ એનો ય એક જમાનો હતો! એ તો હરિયાળી અને ખુશનુમાથી છલકતી ટેકરીઓના ઢોળાવ પર પવનની લહેરીઓમાં લહેરાતા લીલાંછમ્મ પાન હતાં

गुज़र गया वो ज़माना

અને આજે એમની અવસ્થા આ છે…

tea4

        ચા અંગેનાં અવલોકનોમાં સાવ છેલ્લે – છેવાડાના જણ જેવા – ચાના સડતા કૂચા.

      એમનો જીવન ક્રમ…

  • પોષક ક્ષારોથી તરબતર, પર્વતીય ધરાનો રસકસ ચૂસી મહેંકતાં થયેલાં પાન
  • સૂકાઈને પેકિંગમાં કેદ થયેલી ચાની પત્તી
  • ઉકળતા પાણીમાં ખદબદવાની મહા સજા
  • કચરાપેટીમાં વીતેલી તવારીખનાં રોદણાં રડતા કૂચા

પણ…

         કહે છે કે, ચાના કૂચા સુંદર ગુલાબના છોડનું માનીતું ખાતર બનાવે છે!

[ ચા ના કૂચાના ઉપયોગો વિશે એક સરસ લેખ આ રહ્યો – સાભાર શ્રી. સંજય પટેલ  ]

         આ એનું ભવિષ્ય?

tea5

           જે હોય તે…

           આપણું જીવન પણ આવું બને તો? સતત સેવાનો મઘમઘાટ.

ચાના કૂચા જેવું જીવન

મારી ચિત્રકળા અને ….અવલોકન!

     ઘણા વખત પછી વલીદા અહીં હાજર  થાય છે. તેમના લેખના સમાપન ટાણે એક મઝાનું સૂચન વાંચી આ (અ)કળાકારની ચિત્રકળા સણકી ઊઠી.

આ રહ્યું એ મહાન ચિત્ર…sbj_vali

એનો પ્રેરણાસ્રોત આ લેખ…

wm_tales

આ ચિત્ર પર ‘ક્લિક’ કરો

અને એ પ્રેરક લેખાંશ …

        લેખસમાપન પૂર્વે, આપનાં અનુગામી શિશુઓ (Child Successors)ને થોડાંક એબ્સર્ડ ચિત્રો શીખવી દેવાની મારી ધગશને ન્યાય આપી દઉં. તેમણે તેમના ચિત્રકલાના શિક્ષકને કાળી સ્લેટમાં ‘રાત્રિ’ લખેલું, લીલી સ્લેટમાં ‘હરિયાળી’ લખેલું અને સફેદ કાગળમાં ‘દિવસ’ લખેલું Instant Coffee ની જેમ બતાવી દેવાનું છે !

ચિત્રકળા પત્યે હવે અવલોકન કાળ…

મૂળ લેખના કથાવસ્તુને સુસંગત……

આખી જિંદગી
અને આખી દુનિયા…
એક
એબ્સર્ડ ડ્રામા
સિવાય કશું નથી.
ભલે …
વિવેચકો
અને
વિચારકો
એમાંથી
અર્થ કાઢવા મથ્યા કરે !

ઓલ ઈઝ મિનિંગલેસ
……

ઇટ જસ્ટ હેપન્સ.

રિવર વોક અને બંધ બારી – વિડિયો

પણ ..

      એમ ન હોય કે, મારાથી અનેક ગણું ચઢીયાતું કોઈક હોવાપણું એવી અપ્રતીમ ચેતના ધરાવતું હોય; જેના થકી એને કોઈ દેખીતા રંગ, રુપ, આકાર કે હોવાપણાંની જરુર જ ન હોય? જેને માનવ મનની કે અસ્તીત્વ અથવા અનસ્તીત્વની મર્યાદાઓ નડતી ન હોય? જે આ બધાંયની મ્હાંયલી પા અણુએ અણુમાં વ્યાપીને રહેલું હોય? જે આ બધાંયને હાલતાં, ચાલતાં, શ્વસતાં; કારણસર કે વીના કારણ, ધસમસતાં અને પ્રગટ અસ્તીત્વ વાળાં કરી દેતું હોય?

      – પચાસ માળ ઉંચે આવેલી બંધ બારીની પેલે પાર બેઠેલા, પણ મારી આંખે ન દેખાતા માંધાતાની જેમ?

ઓક્ટોબર – ૨૦૦૯ ની આ વાત… આખી આ રહી.

એના પરથી બનાવેલ સ્ક્રેચ પ્રોજેક્ટ …૨૨, જૂન – ૨૦૧૪

rw

આ ચિત્ર પર ‘ક્લિક’ કરો

અને હવે એના પરથી બનાવેલ યુ-ટ્યુબ વિડિયો….

કાળોતરા નાગનો કાળ – એક અવલોકન

સુશ્રી પ્રજ્ઞાબેન વ્યાસે એક સરસ વિડિયો મોકલ્યો અને એ વડીલ શ્રી. હિમ્મતલાલ જોશી ના બ્લોગ ‘આતાવાણી’ પર ચઢાવી દીધો – તેમને નાગ અને સાપ બહુ પ્રિય છે માટે.

અહીં  એ વિડિયો ફરીથી…

        આ વિડિયોમાં બે મુખ્ય પાત્રો છે – નાગ અને એને પકડનાર કેરાલાનો યુવાન. પણ તરત ધ્યાન દોરે તેવું તત્વ છે….

ધ્યાન

     નાગ બરાબર ધ્યાનમાં છે. સતત દુશ્મનને ઝબ્બે કરવાના ધ્યાનમાં. એકદમ સતર્ક. પણ એ પોતે જ ઝબ્બે થઈ જાય છે- સાંભળવાની શક્તિ ન હોવાના કારણે.

      નાગને પકડનાર યુવાન પણ એકદમ ધ્યાનસ્થ છે. સહેજ પણ બેધ્યાન થાય, તો નાગ તેને ડસી લે. ખાસ તો જ્યારે તેનો હાથ નાગની ડોકની સાવ નજીક પહોંચી ગયો હોય ત્યારે.પણ તેનું ધ્યાન નાગના ધ્યાન કરતાં વધારે ઊંડું છે. એની પાસે શ્રવણ શક્તિ અને મનની વિચાર શક્તિ છે.

      પણ જ્યારે તે ઘેર પાછો જશે, ત્યારે એનું ધ્યાન પોતાની રોજબરોજની સમસ્યાઓમાં ઘેરાઈ જશે. એ બધાને ઝબ્બે કરવામાં તે નાકામિયાબ નીવડશે. હવે એનું ધ્યાન ભંગ થઈ જશે!

     આ માત્ર તે યુવાનના જીવનની જ વાત નથી. મારી, તમારી, સૌની આ વ્યથા કથા છે. આપણી ધ્યાન રાખવાની પ્રક્રિયા બહુ સીમિત હોય છે. આપણને મનગમતી વાતોમાં આપણે જરૂર ધ્યાન આપતા હોઈએ છીએ –

‘ધ્યાન’ ની  આવી કોઈ મુદ્રામાં બેસ્યા વિના !

meditation

       ‘ધ્યાન’ એ કોઈ ક્રિયા નથી – અવસ્થા છે. આપણે સૌ એ  ઘણી સારી રીતે કરી જ શકતા હોઈએ છીએ. હકિકત તો એ છે કે, બરાબર ધ્યાન વિના આપણે કોઈ કામ બરાબર નથી કરી શકતા. પણ આપણું ધ્યાન અમુક જ બાબતમાં અટવાયેલું રહેતું હોય છે. આપણે પણ આપણને મનગમતા આવા સાપ પકડવામાં મશગૂલ હોઈએ છીએ !

      પણ સતત વર્તમાનમાં જીવવાની કળાથી આપણે બહુ જ વેગળા રહેતા હોઈએ છીએ. અને આથી જ કાળોતરા નાગને પકડી શકનાર એ યુવાનની કની આપણે સાવ નિર્માલ્ય ચીજોમાં અટવાતા રહીએ છીએ, અને અનેક શક્યતાઓમાં માહેર થવાની આપણી જન્મજાત શક્તિઓ કુંઠિત જ રહી જાય છે!

      નાનકડું બાળક સદા વર્તમાનમાં જીવતું હોય છે. અને એટલે જ તો એ બે વર્ષનું થતાં થતાં જીવન જરૂરી મોટા ભાગની પાયાની કેળવણી પોતાની જાતે જ મેળવી લેતું હોય છે. આપણે બધાં એ કાબેલિયત લઈને જ જન્મ્યા હોઈએ છીએ.

પણ ‘સતત ધ્યાન’ની એ કાબેલિયત આપણે ગુમાવી દીધી છે, હવે આપણે કુવામાંના દેડકા બની ગયા છીએ.

કાળોતરા નાગ જેવા
કાળ વડે
ભક્ષણ થઈ જઈએ
એટલા બધા
બેધ્યાન.