સૂરસાધના

ગુજરાતી લેખિનીમાં સ્વૈરવિહાર

Category Archives: કવિતા

જિંદગી – ગઝલાવલોકન

life33

    ઘણી બધી પદ્ય અને ગદ્ય રચનાઓનો માનીતો અને બહુ જ લોકપ્રિય વિષય. આજે મહેન્દ્ર ભાઈ ઠાકરે (મુંબાઈ) સ્વ. આદિલ મન્સુરીની એક સરસ ગઝલ મોકલી. આ રહી….

life11

        આમાંના એક પણ શેરનું રસદર્શન કરાવવાની જરૂર છે ખરી? સીધાં, સોંસરવાં હૃદયમાં ઊતરી જાય તેવાં -ક્યાંક સાવ ગામઠી ભાષામાં – વાત, કવિત અને ઉપમાઓ.

      પણ ગઝલાવલોકન માટે બહુ મજાનો વિષય મળી ગયો!

     અબજો લોકોને જન્મથી જિંદગીનું સ્ટેજ તો એક સરખું જ મળ્યું છે. એ જ હાથ, પગ, ધડ, મગજ અને માણસના જિન્સ! પણ કશુંક એવું છે, જે એક માણસને અને એના માનસને બીજાથી જૂદા પાડી દે છે. એટલા બધા જૂદા કે, એકમેક સામે તલવારો, ભાલાઓ, તીરકામઠાં, બંદૂકો, બોમ્બો અને એનાથી ય ભયાનક … વાગ્બાણો અને વિચાર શસ્ત્રો લઈને સૌ જિંદગીની લડાઈમાં મહાવીર યોદ્ધા બની, રણહાક લલકારતા ધોડી જાય છે.

       કેમ કાંઈક પ્લેટોનિક ચમત્કાર નથી સર્જાતો કે, ‘મૂળ એક જ છે.’ – એ સત્ય આત્મસાત બની જાય?

      કદાચ એમ બને તો?

આવી ગઝલો લખાય જ નહીં !

 

Advertisements

‘જલન’ માતરી – ગાંધીજીના અવસાન સમયે

તા. ૨૫ માર્ચ, ૨૦૧૮ ,  રિચાર્ડસન, ( ડલાસ) , ટેક્સાસ

      ત્રણ સદગત કવિઓને શ્રદ્ધાંજલિ અને શબ્દાંજલિ અર્પવાનો સ્વર, સૂર અને સંગીતથી મઢેલો કાર્યક્રમ યોજાઈ ગયો.  એનો અહેવાલ આપવાનું આ સ્થળ નથી. પણ એ  કાર્યક્રમ દરમિયાન સ્વ. ‘જલન’  માતરીએ ગાંધીજીના બલિદાનથી વ્યગ્ર બનીને એક અંજલિ અર્પેલી – એ સાંભળવા મળી. ક્યાંયથી ન મળે એવી એ યાદગાર રચના આ રહી…

સાભારશ્રી. ડી.એલ.એસ. શાહ 


ખોરાકનું સૂણીને ગરીબો ય દંગ રહે.
સાદાઈમાં ફકીર પણ તોલે ન ઊતરે.
વર્તનમાં વાણીથી ય જે આગળ રહે.
માનવતા જેની જોઈને શયતાન પણ નમે.

માનવની સંગ માનવી, દેવોમાં દેવ સમ.
તાકાત જેની ગીતા, કુરાન જેનો દમ.
એ સત્યના પ્રયોગમાં આતમની વાત કહી
કંઈ પણ છુપાવ્યા વિના ખોલી દીધા ભરમ.

શીતલ એવા કે, અશ્રુ પીડિતોના સાર્યા
જિદ્દી એવા કે, છેવટે અંગ્રેજ પણ હાર્યા.
એવા એ ખુશનસીબ કે, મુક્તિને લાવ્યા
એવા એ બદનસીબ કે, ગોળીએ માર્યા.

વેદાંન્તિઓ ગયા અને વેદાન્ત  રહી ગયા.
રૂદનને કાજ ખૂણાના એકાન્ત રહી ગયા.
પ્યારા સ્વજન ગયા અને કલ્પાન્ત રહી ગયા.
બાપુ જતા રહ્યા અને સિદ્ધાન્ત રહી ગયા.

– જલન માતરી

jalan12

તેમનો પરિચય આ રહ્યો

દોસ્તી

થોડોક સમય કાઢીને સંભળાવી શકો તો
બાળકોને આ વાર્તા
જરૂર સંભળાવજો

થોડાક સમય પહેલાં સુધી
અમુક લોકો હતા
એ એકમેકના દોસ્ત કહેવાતા

દોસ્ત એવા લોકો કહેવાતા
જે એક જ માબાપના સંતાનો ન હોવા છતાં
એક જ માબાપના સંતાનોની જેમ રહેતા

 એ લોકો કોઈ રોકટોક વિના
એકબીજાના ઘરે આવતા – જતા
અને ધીરે – ધીરે એકમેકના સપનાઓમાં પણ
આવન – જાવન કરવા લાગતા

એમના ઘરોના દરવાજા ક્યારેય બંધ ન થતા
દરવાજા પર તાળા તો કેવળ ત્યારે જ લાગતા
જ્યારે દુર્ભાગ્યવશ ઘરોમાં કોઈ બચતું જ નહીં

એમના દરવાજે કોઈ કોલબેલ રહેતી જ નહીં
એ લોકો એકબીજાને
મોટેથી હાક મારીને બોલાવતા
 રહેતાં – રહેતાં એમના દીકરા – દીકરીઓ પણ
આમ જ એકમેકના દોસ્ત બની જતા


એ કોઈ સતયુગ નહોતો
એમની વચ્ચે પણ લડાઈ – ઝઘડા, બોલાચાલી થતી રહેતી
ઘરોમાં ઠામ હોય
તો ખખડે પણ
પરંતુ એ લોકો
દોસ્ત તરીકે ચાલુ રહેતા

એવું પણ થતું કે એ લોકો
વર્ષો સુધી એકબીજાને ન મળી શકતા
દુનિયાભરનો ફેરો કરી જ્યારે પાછા ફરતા
ત્યારે એકબીજાને મળી
બાળકોની જેમ હસતા – ખિખિયારા કરતા
 

એ વાત પણ જૂદી કે થાકેલી એ અવસ્થામાં
હસતાં – હસતાં એમની આંખોમાં
આંસુ પણ આવી જતાં
અને ત્યારે એ લોકો
પહેલેથી પણ વધુ રૂપાળા લાગતા

થોડોક સમય કાઢીને
સંભળાવી શકો બાળકોને તો
આ વાર્તા જરૂર સંભળાવજો …

અનુવાદ –   ભગવાન થાવરાણી

મૂળ લેખક  – ભગવત રાવત


મૂળ હિન્દી રચના અને કાવ્ય રસાસ્વાદ અહીં………

Bhagwat_Rawat

તેમની ઘણી બધી કવિતાઓ માટે નીચેના શિર્ષક ચિત્ર પર ક્લિક કરો….

kk_101

મારાં નયનમાં

‘જનક્લ્યાણ’ જાન્યુઆરી -૨૦૧૭ માં પ્રકાશિત થયેલી એક ગમી ગયેલી કવિતા –

dinesh

એમની આવી ઘણી બધી રચનાઓ માણો – તેમના બ્લોગ પર…..

dinesh_1

તેમના બ્લોગના આ મુખડા પર ‘ક્લિક’ કરો.

દિનેશ ભાઈનો પરિચય આ રહ્યો…

હું સા..વ સ્થિર છું, મારામાં રાસ ચાલે છે

એક અદભૂત ગજ઼લ …

દશે દિશાઓ સ્વયં આસપાસ ચાલે છે
શરુ થયો નથી તો પણ પ્રવાસ ચાલે છે.

કશેય પહોંચવાનો ક્યાં પ્રયાસ ચાલે છે ?
અહીં ગતિ જ છે વૈભવ વિલાસ ચાલે છે.

કોઈનું આવવું, નહિ આવવું, જવું ન જવું
અમસ્તો આંખમાં ઉઘાડ – વાસ ચાલે છે.

દશે દિશામાં સતત એકસામટી જ સફર !
અને હું એ ય ન જાણું…. કે શ્વાસ ચાલે છે.

અટકવું એ ય ગતિનું જ કોઈ રૂપ હશે !
હું સા..વ સ્થિર છું, મારામાં રાસ ચાલે છે.

– જવાહર બક્ષી

jb

આખો કાવ્ય સંગ્રહ વાંચવા અહીં ક્લિક કરો

જેમ જેમ આપણે એ રાસને જોતા થઈએ એમ એમ આ ગજ઼લનો ભાવ જીવનમાં ઊતરતો અનુભવી શકાય છે.

એ રાસ  જ શ્રીકૃષ્ણની રાસ-લીલા હશે ને? 

પીરામિડ પ્રાર્થના

સાભારમોતીચારો, ફેસબુક, શ્રી. વિનોદ પટેલ 

પ્રાર્થના તો સરસ છે જ. પણ એના ફોર્મેટનો આ પ્રયોગ કદાચ ગુજરાતી સાહિત્યમાં પહેલો જ છે. વિનોદ ભાઈને હાર્દિક અભિનંદન.

vp_prayer

અવકાશ ભીતરનો

શ્રી, નિરંજન રાજ્યગુરૂની એક વિચારતા કરી દે તેવી કવિતા વાંચવા મળી. એમાંથી એક સ્નિપ …

nr

આખી કવિતા ‘અક્ષરનાદ’ પર આ રહી.

જેમ જેમ વાંચતાં જઈએ એમ એમ અંતરમાં ચાલતા સંવાદ છતા થતા જાય.

અદભૂત !

 

વિસામાને ગણી મંઝિલ – ગઝલાવલોકન

સાભાર – શ્રી. વિનોદ પટેલ

વિનોદભાઈએ મોકલેલી, માનીતા શાયર રૂસ્વા મઝલૂમીની ગઝલ…

પરાયાના ચરણ ચાંપી, અનુસરવું નથી ગમતું,
તણખલાનો સહારો લઇ મને તરવું નથી ગમતું.

જીવન ઝિંદાદિલીથી હું જીવ્યો છું, એટલું બસ છે,
ફકીરી હાલમાં છું મસ્ત. કરગરવું નથી ગમતું.

અચળ ધ્રુવસમ, આકાશ જેવી મારી દુનિયામાં
નજીવા કો’ સિતારા, સમ મને ખરવું નથી ગમતું.

હુંફાળી હુંફ આપું છું થથરતી આશને હરદમ,
સૂરજ સમ ઉગી ઉગીને પછી ઢળવું નથી ગમતું.

ખુદા ખાતર મને ખેંચી ન જા મસ્જીદ મહીં ઝાહિદ,
મને દેખાવ કાજે ક્યાંય દેખાવું નથી ગમતું.

સતત ચાલી રહેલા કાફલાનો, મીર છું ‘રૂસ્વા’,
વિસામાને ગણી મંઝિલ, મને ઠરવું નથી ગમતું.

– રુસ્વા મઝલૂમી

સ્વ. રૂસ્વાજીનો પરિચય…

અને હવે ગઝલાવલોકન….

મંઝિલનું મહાત્મ્ય… ધ્યેયની લગની…..ધ્રુવ કેવી અટલતા…..જીવનનું સાફલ્ય…આ મત્લાને વાચા આપતી ગઝલ… વાંચતાં જ  ગમી જાય તેવી ગઝલ.

પણ….

જીવનની સફળતા અથવા સમસ્યાઓનું મૂળ પણ એ જ

  • ધ્યેય
  • મહત્વાકાંક્ષા
  • ક્ષિતીજ આંબવાના ઉમળકા

માનવ જીવન અને માનવ સમાજના ઘણા બધા માઈલ-સ્ટોન  આવા ‘ભાગ્યના સૂષ્ટાઓ’ અને તેમના ‘આગળ ધસો’ ના ધખારાના પ્રતાપે છે – નિર્વિવાદ.

પણ મોટે ભાગે, એ ધખારામાં જીવન જીવવાનો આનંદ વિસરાઈ જતો હોય છે. મંઝિલને ઢૂંઢવા કપરી દિશા પકડવી પડે. વિસામાને વેગળો મેલવો પડે. પણ જીવનના અંતે અથવા અંત નજીક આવે ત્યારે એ સત્ય સમજાય કે…

સઘળું, સતત, સદા, સર્વત્ર પરિવર્તનશીલ જ હોય છે. કોઈ અવસ્થા અહીં કાયમી નથી હોતી. અલગ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરવા પ્રયત્ન જરૂર કરીએ, પણ ‘જેવા છીએ, તેવા રહીને’ -કશુંક બનવા કાજે નહીં, પણ હોવાપણાની મજા માણતાં માણતાં જ સફરનો આનંદ અનુભવતા રહીએ.

મોક્ષ જરૂર
પણ
આ ક્ષણમાં મળી શકે તેવા
મોક્ષની મોજ 

 

 

 

શબદ – ગુણવંત વ્યાસ

સાભાર – શ્રી. ઉત્તમ ગજ્જર  

(શિખરિણી)

તને જે દેખાતો નહિ નયનથી, તે શબદ છે;
છતાં જે વંચાતો કદી કલમથી, તે શબદ છે !
સદા બોલાયેલો શબદ પણ ના હો શબદ; તો
નહીં બોલાયેલો, પણ અરથ હો : તે શબદ છે !

કદી ચોપાસે તે કલરવ કરી કાન ભરતો,
કદી એકાંતે તે ‘હઉંક’ કરતો બાળ બનતો;
કદી મૂંગોમૂંગો ખળખળ વહંતો તનમને,
કદી ગાજી ગાજી ખળભળ કરી દે અનંતને.

ચહુ : ખાતા-પીતા, હરફર થતા, કામ વહતા,
તથા સૂતા-સૂતા, સપન સરતા, વાત કરતા
સદા સાથે, સાચો ઝળહળ ખજાનો, શબદ હો :
યથા સો-સો સૂર્યો, શતશત મયંકો, વીજ યથા.

ન તો એથી કો દી અલગ પડું, ના વીસરું કદા;
છતો એથી, એનો પરિચય થઈ વીચરું સદા.

– ગુણવંત વ્યાસ

       શબ્દનો મહિમા તો કઈ ભાષા, કઈ સંસ્કૃતિના કવિએ નથી કર્યો? પણ સરવાળે તો નેતિ..નેતિ…જ !

      પ્રસ્તુત સૉનેટમાં કવિ પણ શબ્દનો તાગ મેળવવા મથે છે. શબ્દ શું છે? જે આંખ જોઈ શકતી નથી એ પણ અને જે જોઈ શકે છે એ પણ. ગુસ્સામાં કે અર્થહીનતામાં બોલાયેલો શબ્દ શબ્દ નથી. એથી વિપરીત, અર્થસભર ઈશારા કે વર્તણૂંક ભલે હોઠેથી ઉચ્ચારાયા નથી પણ શબ્દથી અદકેરા શબ્દ છે. ક્યારેક શબ્દ કોલાકલોથી કાન તર કરી દે છે તો ક્યારેક સાવ એકાંતમાં હઉંક કરી પાછળથી ચોંકાવી દેતા બાળકની જેમ કંપની આપવા પણ આવી ચડે છે. ખાતા-પીતા, હરતા-ફરતા, કામ કરતા-મૂકતા, બોલતા-ચાલતા – એમ પળેપળ સૂતા-જાગતા કવિ સો-સો સૂર્ય-ચંદ્ર-વીજ સમો તેજસ્વી શબ્દનો ખજાનો પોતાની સાથે ને સાથે જ હોય એમ ચહે છે. એથી જ તો કવિ એનાથી કદી અલગ થતા નથી કે કદી શબ્દને ભૂલતા નથી. કેમ? તો કે, કવિ જાણે છે કે કવિ શબ્દથી અને શબ્દ કવિથી જ છતા થાય છે.

કેવી અદભુત રચના !

  • ‘અંતરની વાણી’ ની વાત
  • અસલી જાત સાથે ગોઠડીની વાત.

    એ સંભળાવા લાગે પછી ઘણો બધો ઘોંઘાટ ઓસરવા લાગે. અડાબીડ જંગલ જેવા જીવનના આઘાત – પ્રત્યાઘાત જોડામાં પેંસી ગયેલી કાંકરી જેવા લાગે. જોડો કાઢ્યો નથી અને કાંકરીની એ પીડા ગાયબ.

બસ… મોજ અને મસ્તી

મસ્તી વધી ગઈ તો વિરક્તિ થઈ ગઈ

ઘેરો થયો ગુલાલ તો ભગવો બની ગયો.

…..જવાહર બક્ષી

રસ્તો નહીં જડે તો રસ્તો કરી જવાના

        સોનેરી ચમચીથી ગળથૂથી પીધેલા કો’ક જ ભાગ્યવાન હશે –  જેમને જન્મથી જ હાઈવે મળ્યો હોય. અને એમાંના કેટલાનો એ હાઈવે મરણ સુધી હાઈવે જ રહ્યો હશે?

માટે જ…આપણો રસ્તો આપણે જ ગોતવો રહ્યો. આ લખનારને તો આ મળ્યો !

રસ્તો નહીં જડે તો, રસ્તો કરી જવાના
થોડા અમે મુંઝાઇ મનમાં, મરી જવાના !

દુનિયા શું કામ ખાલી અમને મિટાવી રહી છે?
આ ખોળીયું અમે ખુદ ખાલી કરી જવાના

–  અમૃત ઘાયલ

આખી ગઝલ અહીં..

અને સાંભળો – સરસ ચિત્રો સાથે…