સૂરસાધના

ગુજરાતી લેખિનીમાં સ્વૈરવિહાર

Category Archives: નૂતન ભારત

અગ્નિવર્ષા : ભાગ – ૨

य!  मेरे वतनके लोगों,
जरा आंखमें भर लो पानी

जो शहीद हुए हैं उनकी,  
जरा याद करो कुरबानी |

clip_image002_thumb-2

આ વાર્તા પહેલી વખત પ્રકાશિત થઈ ત્યારે તેની ઉપર કેપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસેનો પ્રતિભાવ –

      સુબેદાર સુશાન્તની વાત અગાઉ અંગ્રેજીમાં વાંચી હતી, તેમ છતાં તમે કરેલો ભાવાનુવાદ ફરી ફરી વાંચી ગયો અને તે સીધો હૃદયમાં ઉતરી ગયો. એક ભૂતપૂર્વ સૈનિકને ભાવવિવશ કરી નિ:શબ્દ કર્યો. વધુ કંઇ પણ કહેવા અશક્તિમાન છું. આ લખ્યું તે કેવળ તમને જણાવવા કે તમે અને તમારા વાચકોએ વ્યક્ત કરેલી ભાવનાઓને કારણે ભારતની સેનાનું મનોબળ ઉન્નત છે.

અગ્નિવર્ષાનો બીજો ભાગ અહીં વાંચો

 

લશ્કરી ફસલ

‘ નૂતન ભારત’ શ્રેણીની બધી વાર્તાઓ માટે અહીં ‘ક્લિક’ કરો.

     કોઈ લશ્કરના માણસે રિટાયર થઈને ખેતી  કરી હોય, એની ફસલની આ વાત નથી! આ ગામમાં જન્મેલા મોટા ભાગના પુરૂષો લશ્કરમાં જોડાય છે. મજાની વાત તો એ છે કે, આ વીરભૂમિ પંજાબ, હરિયાણા કે રાજસ્થાનની વાત પણ નથી. આન્ધ્ર પ્રદેશના મોટા શહેર રાજામુન્દ્રીથી માંડ વીસ માઈલ દૂર, પશ્ચિમ ગોદાવરી જિલ્લાના તાડપલ્લીગુડમ પાસે આવેલા માધવરામ ગામમાં સૈકાંઓથી લશ્કરમાં કામ કરવાનો રિવાજ છે !

mdr1

      માંડ ૬,૫૦૦ માણસની વસ્તી ધરાવતા આ ગામના દરેક ઘરમાંથી કમ સે કમ એક જવાન તો લશ્કરમાં ભરતી થયેલો હોય જ. કોઈક ઘરમાં તો ચાર ચાર જણ. આજની તારીખમાં ૧૦૯ પુરૂષો લશ્કરમાં કામ કરે છે જેમાંના ૬૫ તો લશ્કરી જવાન છે. બાકીના વહીવટી કામમાં જોટાયેલા છે. ગામની ૭૦ ટકાથી વધારે વસ્તી શિક્ષિત છે. લશ્કરમાંથી રિટાયર થયેલ કોઈ વયસ્કને એના નામ માત્રથી કોઈ બોલાવે, તો એનાં ભવાં ચઢી જાય. સુબેદાર …. અથવા કેપ્ટન સંબોધન લટકામાં ઉમેરવું જ પડે ! અમુક બાળકોના તો નામ જ છે – કર્નલ, મેજર કે કેપ્ટન! કન્યાઓ પણ લશ્કરી જવાનને પહેલી પસંદગી આપતી હોય છે. ઘણી યુવતીઓ પણ લશ્કરના બિન-લશ્કરી ખાતાંઓમાં સેવા આપી રહી છે.

       અને આ માત્ર આજકાલની વાત નથી. માધવરામની આ તવારીખ ૩૦૦ વર્ષ જૂની છે. માધવરામની લોકકથાઓ લડાઈ અને શૂરાતનની વાતો ભરપૂર છે. સોથી વધારે ઘરની દિવાલો પર લડાઈઓ/ શસ્ત્રો અથવા કુટુમ્બના વડવાઓના લશ્કરી મિજાજની સાક્ષી પૂરતી તસ્વીરો લટકે છે.   સત્તરમી સદીમાં ઓરિસ્સા અને પૂર્વ આન્ધ્ર પ્રદેશમાં રાજ્ય કરતા પશુપતિ માધવ વર્મા બ્રહ્મા નામના રાજાએ માધવરામથી છ કિ.મિ. દૂર અરૂગોલ્લુ ગામમાં સંરક્ષણ માટે કિલ્લો ચણાવ્યો હતો. ઓરિસ્સા અને આન્ધ્ર પ્રદેશના ઉત્તર ભાગમાંથી શૂરવીર સૈનિકોનો પડાવ તેણે આ કિલ્લામાં રાખ્યો હતો. એ સૈનિકોનાં કુટુમ્બો અરૂગોલ્લુ અને આ ગામોમાં રહેતાં હતાં. માધવરામ ગામનું નામ આ રાજાના નામ પરથી પડ્યું હતું. સદીઓથી કાકત્યા, વરંગલ, બોબ્બિલી વિ. રાજવંશોની સંરક્ષણ વ્યવસ્થાનું માધવરામ એક અગત્યનું કેન્દ્ર રહેલું છે. બ્રિટિશ રાજ વખતે પણ માધવરામના ૯૦ સૈનિકો પહેલા વિશ્વ યુદ્ધમાં લડેલા છે.  બીજા વિશ્વયુદ્ધ વખતે તો આ આંકડો ૧૧૧૦ સુધી પહોંચી ગયેલો!

     પણ બધા માધવરામીઓમાં સુબેદાર વેમ્પલ્લી વેન્કટાચલમનું નામ શિરમોર સમાન છે. તેમને રાવ બહાદુર, પલ્લકી સુબેદાર, ઘોડા સુબેદાર એવોર્ડ મળ્યા હતા. બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન શુરવીરતા માટેનો સર્વોચ્ચ, વિક્ટોરિયા ક્રોસ પણ તેમને એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. તેમની આ સિદ્ધિના સબબે, માધવરામ ગામ એ વખતે આખા દેશના લશ્કરી વર્તુળોમાં જાણીતું થઈ ગયેલું.

    હજુ પણ તેમનું કુટુંબ માધવરામ ગામમાં સૌથી વધારે પ્રતિષ્ઠિત ગણાય છે. તેમનો દીકરો માર્કંડેયુલુ ૧૯૬૨ ની હિન્દ –ચીન લડાઈ, ૧૯૬૫ ની હિન્દ- પાકિસ્તાન લડાઈ અને ૧૯૭૧ની બાંગલા દેશના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ વખતે બોર્ડર પર લડેલો. તેમનો પૌત્ર સુબ્બારાવ નાયડુ પણ તાજેતરમાં  જ ભારતીય લશ્કરમાંથી હવાલદાર તરીકે નિવૃત્ત થયો છે, વેમ્પલ્લીની ચોથી પેઢીએ આ કુટુમ્બનો દીકરો માનસ પણ સેનામાં જ ભરતી થયો છે!

      આ તો બહુ ખ્યાતનામ કુટુંબની વાત થઈ. પણ, એક સાવ સામાન્ય ઘરનો વિજય મોહન પાકિસ્તાન બોર્ડર પાસે આતંકવાદીઓના  હુમલાઓ માટે કુખ્યાત ‘ઉરી’ પોસ્ટ પર ખડા પગે સેવા બજાવી રહ્યો છે. આજની તારીખમાં ભારતીય સેનામાં માધવરામના ૨૫૦ સૈનિકો દેશની સીમાઓ પર સેવા બજાવી રહ્યા છે. આટલા નાના ગામમાં પણ ગામવાસીઓએ નવી દિલ્હીની ‘જવાન જ્યોતિ’ જેવું યુદ્ધ સ્મારક બનાવ્યું છે.

mdr2

      માધવરામમાં પેંસતા જ આપણને પોલેરમ્મા દેવીનાં દર્શન થઈ જાય. એ દેવી આખા ગામને માટે પરમ પૂજ્ય છે. માતાજીની આશિષ ગામમાંથી લશ્કરમાં ભરતી થયેલા જવાનોની રક્ષા કરે છે, એવી બધાંની માન્યતા અને શ્રદ્ધા છે.

   માધવરામમાં ૧,૨૦૦ સભ્યો વાળું નિવૃત્ત લશ્કરી જવાનોનું મંડળ પણ છે. (ગામની વસ્તીના ૨૦ ટકા !) એ બધા કોઈ પણ રીતે નિવૃત્તિ કાળમાં પણ લશ્કરી કામકાજને મદદરૂપ થવા માટે કટિબદ્ધ હોય છે – તેઓ પોતાની જાતને લશ્કરમાંથી માનસિક રીતે નિવૃત્ત થયાનું સ્વીકારતા નથી !

mdr3

     રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર વિજેતા તેલુગુ ફિલ્મ ‘કાંચી’ માધવરામના આ  ગૌરવવંતા ઈતિહાસને લક્ષ્યમાં રાખીને બનાવવામાં આવી હતી.

mdr4

અને આ રહી મિલિટરી માધવરામ ડોક્ય્યુમેન્ટરી….

     માધવરામની આ લશ્કરી પરંપરાને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્રીય સરકારે ત્યાં મિલિટરી ટ્રેનિંગ ઇન્સ્ટિટ્યુટ સ્થાપવાનું કામ શરૂ કરી દીધું છે. હવે આપણને આ ગામ ‘મિલિટરી માધવરામ’ તરીકે ઓળખાય છે – તે જાણીને નવાઈ નહીં લાગે !

—————————————–

સંદર્ભ –

http://www.thebetterindia.com/69526/military-madhavaram-andhra-pradesh/

https://en.wikipedia.org/wiki/Madhavaram,_West_Godavari

http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/military-madhavaram-marches-on-to-the-front-line/article8670285.ece

 

ગામડે પાછી વળી

‘ નૂતન ભારત’ શ્રેણીની બધી વાર્તાઓ માટે અહીં ‘ક્લિક’ કરો.

       હું દિવ્યા – દિવ્યા રાવત. મારું વતન ઉત્તરાખંડના પર્વતોની ગોદમાં પોઢેલું, નાનકડું પણ રળિયામણું, સરિયાધર ગામ. અત્યારે મારા એ માદરે વતનમાં અમારું જૂનું મકાન તોડાવી પાયાથી ચણાવેલા નવા નક્કોર મકાનના મારા એરક્ન્ડિશન્ડ રૂમમાં નવા જ બનાવડાવેલા ટેબલની સામે, નવી જ ખરીદેલી એક્ઝિક્યુટિવ ખુરશીમાં આરામથી બેસીને  હું આ લખી રહી છું.

dr1

       આમ તો હું સરિયાધર, દહેરાદૂન અને દિલ્હી વચ્ચે ફરતી રહું છું. પણ દિલ્હીની મારી નાનકડી ઓરડીની તે રાતની યાદ હું કદી ભુલી નહીં શકું.  આખા દિવસના રઝળપાટ પછી થાકી પાકી હું પલંગમાં પડી હતી. પણ નિંદર મારી વેરણ થઈ ગઈ હતી. મારી રૂમના નાનકડા ટેબલ પર …….. કમ્પનીમાં મેનેજર તરીકે મારી નિમણૂંક કરતો એપોઈન્ટમેન્ટ ઓર્ડર પડેલો હતો. અને પગાર પણ કેટલો બધો? બાપ રે બાપ! આ સમાજ સેવાના કામમાં ત્રણ મહિનાના પગાર કરતાં પણ વધારે ! ફોન પર તો ઘરનાં બધાંએ મને એ માટે અભિનંદન પણ પાઠવ્યા જ હતા ને?

     એ વખતે નવી દિલ્હીમાં ….. સામાજિક સેવાની સંસ્થામાં દિલ દઈને હું કામ કરતી હતી. ભલે એ સંસ્થાનો પગાર ઓછો હતો, પણ મારા ભણતરને મેં ત્યાં બરાબર કામે લગાવ્યું હતું. સમાજસેવાનું એ કામ આ ગઢવાલી છોરીને ઘરના કામ જેવું જ લાગતું હતું. લગાવથી કરેલા એ કામના હિસાબે જ તો અમારા સૌથી મોટા બોસના મોટા ભાઈએ તો  કદી ના મળે તેવી એ તક માટે મને ઓફર કરી હતી. પંદર દિવસથી આની જ વાતો ચાલતી હતી ને? કેટલો બધો ઉમંગ હતો મને – કદિક જ મળતી આવી તક ઝડપી લેવાનો?

     પણ સાથે સાથે…કામ પતાવી સાંજે રૂમ પર પાછા આવતાં, નાકા પરના પંજાબી ઢાબા પર સાવ મામૂલી રોજ માટે કમરતોડ મજૂરી કરતા, સરિયાધારના જ *દિલાવર ચાચાને દરરોજ જોવાના, એમનાં કુટુંબીજનોનાં ખબર અંતર પુછવાનાં અને એમનો નિસાસો હૃદયમાં શૂળની જેમ ભોંકાતો અનુભવવો – એ મારો નિત્ય ક્રમ થઈ ગયો હતો. અને દિલાવર ચાચા એકલાનીજ એ વ્યથા થોડી હતી? સામાજિક કામના સબબે મારે નવી દિલ્હીની ઘણી શેરીઓમાં રખડવું પડતું અને ઠેક ઠકાણે અમારા કે અમારી બાજુના  ગામના આવા કેટલાય ચાચાઓની કરમ કઠણાઈ સાંભળવા મળતી, અને દિલમાં ઊંડો ચિરાડો પડી જતો.

     આજે કોણ જાણે કેટલામી વાર દિલાવર ચાચાએ એની એ જ વાત વાગોળી ન હતી?

     ‘ગામની બટાકાની ખેતીમાં કશો શુક્કરવાર જ ક્યાં છે? ખેતરમાં કમરતોડ મજુરી કર્યા છતાં માંડ માંડ બે ટંકે ભેગા થવાનું ને? અહીં ભલે ઝૂંપડપટ્ટીમાં રહેવું પડે છે, પણ ધીમે ધીમે છોકરાંવની ઈસ્કૂલની ફી તો નીકળે છે? અમારી જિંદગી ભલે આમ મજુરીમાં જ પતે, પણ એ વ્હાલુડાં તો સારા દા’ડા જોશે.’  બધેથી બસ  આ જ વાત. ગામનું એક પછી એક ઘર ખાલી થતું હતું,

    ‘મારા ઘર ઉપરાંત બે જ ઘરનાં બારણાં ખુલ્લાં હતાં ને? કેવું રૂડું રળિયામણું હતું મારું વ્હાલું સરિયાધાર, અને હવે કેવો કરાળ કાળ જેવો ભેંકાર? અને પૂરનો આ વિનાશ?( ૨૦૧૩) હવે તો એક પણ ગામ એ વિનાશથી સાબૂત રહ્યુ નથી. મારા ગરીબ ગામવાસીઓની તો કમર જ ટૂટી ગઈ છે. શું આનો કોઈ રસ્તો જ નહીં?’

    અઠવાડિયા પહેલાં અમારા જેવા સામાજિક કાર્યકરોના એક સેમીનારમાં ખેતીના એક એક્સ્પર્ટ *સુશાંતે કરેલી ‘મશરૂમ’ની ખેતીની વાત મારા દિલમાં ઠસી ગઈ હતી. મશરૂમ ઉગાડવાની રીત અને વેચવાથી થતી મસ મોટી બરકત વિશે મને ઘણું બધું જાણવા મળ્યું હતું. ૧૯૭૮ માં કટક, ઓરિસ્સામાં શરૂ થયેલ મશરૂમની ખેતી હવે તો દેશમાં બહુ જ નફાકારક ખેતી અને ધંધો બની ગયાં હતાં – તેની માહિતી સુશાંતે જ આપી હતી ને? અને પેલી સરલાની કહાણી? ૧૫,૦૦૦ રૂની જ મતા અને ઘરના પાછલા ભાગમાં તેણે શરૂ કરેલી મશરૂમની ખેતીએ તો એને એવોર્ડ વિજેતા બનાવી દીધી ન હતી?

   આવા બધા વિચારોની વચ્ચે એ લોભામણી અને બહુ ઊંચા સ્થાને લઈ જઈ શકે તેવી તક ઝડપી લેવી કે જતી કરવી એ બે પલ્લાં વચ્ચે મારું મન ઝોલાં ખાતું રહ્યું. એ ઝોલામાં હું ક્યારે પોઢી ગઈ, તેની ખબર જ ન રહી. એ અંધાર ઘેરી રાતની કોઈક ગેબી પળે હું ઝબકીને જાગી ગઈ. હમણાંજ પુરા થયેલા સપનાંએ મારા મનમાં કોઈક ગજબની શક્યતાનો ચમકારો ઝબકાવી દીધો.

હું ગામ જઈ મશરૂમની ખેતી કરું તો?

     અને… સવાર પડતાંની સાથે જ મેં તો સાહેબના ભાઈને ‘ના’નો ફોન કરી જ દીધો. બીજો ફોન સાહેબને  – એક મહિનાની રજા માટે. બપોર પડતાં તો મારી બેગ ભરીને હું તો નવી દિલ્હીના બસ સ્ટેન્ડ પર પહોંચી ગઈ, અને …ઘર આવે વહેલું!

     બસ એ રાત વીતી ગઈ અને મારા જીવનમાં સલોણી ઉષા ઊગી નીકળી.

*કાલ્પનિક પાત્રો

dr2

 ………………………………

       નવી દિલ્હીની ઝગમગાટ જિંદગીની સરખામણીમાં ધૂળિયા ગામ તરફની એ પીછેહઠ દિવ્યા માટે આગેકૂચ નિવડી. નજીકના ગામની શાળામાં ચાલીને ભણવા જતી દિવ્યા પહેલેથી ભણવામાં હોંશિયાર હતી. દહેરાદૂનની શાળામાં અને પછી દિલ્હીની કોલેજમાં તેણે સ્કોલરશીપ   મેળવીને પોતાનું ભણતર આગળ ધપાવ્યું હતું. એ શિક્ષણે જ તો તેને નવી દિલ્હીમાં સમાજ સેવા કરતી સંસ્થામાં સારા પગારની નોકરી અપાવી હતી. અને તેની એ જ પ્રતિભા આ ક્રાંતિકારી નિર્ણય લેવા માટે કારણભૂત બની રહી.

    સરિયાધર પાછા આવીને તેણે ઘરની નજીકમાં જ એક શેડ બાંધી મશરૂમની ખેતી શરૂ કરી દીધી. બટાકાની ચીલાચાલુ ખેતીમાં એક કિલોગ્રામે માંડ ૮ થી ૧૦ રૂપિયાના વળતરની સામે આ ખેતીમાં ૮૦ થી ૧૦૦ રૂપિયાનો નફો મળવા લાગ્યો. પહેલી સફળતા બાદ દિવ્યાએ વધારે ઊંડો અભ્યાસ કર્યો અને ઉત્તરાખંડની આબોહવાને અનુકૂળ આવે તેવી જાતો ઉગાડવી શરૂ કરી. વધારે જમીન ન વપરાય તે માટે દિવ્યાએ વાંસનાં માળખાં ઉભાં કર્યાં અને બટન, ઓઈસ્ટર અને મિલ્કી મશરૂમ ઉગાડવા માંડ્યા. આ બધા ફેરફારને કારણે તેની  ખેતીની આવક અનેક ગણી વધી ગઈ.

     તેની સફળતાથી પ્રેરાઈને બીજા ખેડુતો પણ આ કામમાં તેનું માર્ગદર્શન લેવા માંડ્યા. જેમની પાસે જમીન ન હોય તેવા લોકો પણ એક રૂમમાં આવી ખેતી કરી શકે – તે દિવ્યાએ શીખવ્યું.

dr3

      દહેરાદૂન ખાતે મશરૂમની ખેતીની તાલીમ આપવા માટે ટ્રેનિંગ કોર્સ પણ દિવ્યાએ શરૂ કરી દીધા. ૫૦,૦૦૦ રૂ. ના મુડી રોકાણથી ગમે તે જગ્યાએ આવી ખેતી કરી શકાય, તે પણ તેણે લોકોને સમજાવવા માંડ્યું. માંડ એક જ વર્ષ અને દિવ્યાએ કુટુમ્બીજનો અને સંબંધીઓની આર્થિક મદદથી દિલ્હીમાં ‘સૌમ્ય ફૂડ્ઝ પ્રાઈવેટ લિમિટેડ’ નામની કમ્પની સ્થાપી અને બધા ખેડૂતોને માર્કેટિંગની સેવા આપવા લાગી.

dr4

      દિવ્યાની સમાજસેવા હવે દિલ્હીથી પીછે હઠ કરીને તેના ગામવાસીઓ તરફ વળી ગઈ છે – કે પછી આગેકૂચ કરી રહી છે?!

મૂળ લેખ

અન્ય સંદર્ભ –

http://antidotemag.com/apothecary/divya-rawat/

http://99businessideas.com/start-profitable-mushroom-farming-business/

History of Mushroom farming in India     

સરલાની વાત…

 

હવાઈ સાયકલ

‘ નૂતન ભારત’ શ્રેણીની બધી વાર્તાઓ માટે અહીં ‘ક્લિક’ કરો.

tp1

       તે દિવસે  દસમા ધોરણની વિદ્યાર્થિની,  તેજસ્વિની પ્રિયદર્શિની તેની નિશાળેથી ઘેર પાછી આવી રહી હતી. તેની સાયકલમાં હવા ઓછી હતી. નિશાળની નજીક આવેલી સાયકલ રિપેર કરવાની દુકાને તે ઊભી રહી. હવા ભરનાર છોકરો બીજા કામમાં વ્યસ્ત હતો, એટલે તેજસ્વિનીને થોડીક રાહ જોવાની હતી. સ્વાભાવિક રીતે તેજસ્વિનીની નજર તે છોકરા તરફ હતી.

    તેજસ્વિનીને તો મઝા પડી ગઈ. સાયકલના એક ટાયરમાં ગાંઠ પડી ગયેલી હતી. તે છોકરો હવા ભરવાની ટોટીના છેડે એક પાઈપ લગાવીને ટાયરની અંદર હવા છોડતો હતો. ટાયર કુદંકુદા કરી રહ્યું હતું! ધીમે ધીમે ટાયર સીધું થઈ ગયું. પછી છોકરાએ તેજસ્વિનીનું કામ હાથ પર લીધું. હવા ભરાઈ ગઈ. એને જરૂરી સિક્કા આપી તેજસ્વિની ઘર જવા ઉપડી. ઘર ઊંચાણવાળા વિસ્તારમાં હતું અને સાયકલના પેડલ મારતાં તેજસ્વિનીને થાક લાગવા માંડ્યો. ઘેર પહોંચીને તેજસ્વિની શ્વાસ ખાવા બેઠી ન બેઠી અને તેના ફળદ્રુપ ભેજામાં ચમકારો થયો,

   ‘આ હવા ટાયરમાં હવા ભરી શકે, ટાયરને સીધું કરી શકે –
તો પછી એ પેડલ ના મારી શકે
?’

   રાતે સૂતાં પણ એના મનમાં આ જ વિચાર ઘુમરાયા કર્યો. સવારમાં નાસ્તો કરતી વખતે તેણે આ વિચાર તેના બાપુ – નટવર ગોછાયતને કહ્યો. નટવરે એના વિચારને હસી ન કાઢ્યો પણ ઉલટાંનું કહ્યું કે, તેમના એક કૌટુંબિક મિત્રની કલર કામ કરવાની દુકાનેથી કોમ્પ્રેસ્ડ એર ભરવાનું સિલિન્ડર ક્યાંથી મળે – તેની તપાસ કરી લાવશે.

   આ વાતને અઠવાડિયું થયું , અને તેજસ્વિનીના ઘરના આંગણામાં સરસ મજાનું એક સિલિન્ડર હાજર થઈ ગયું. નટવરના બીજા એક મિત્ર મશીનરીના ભાગ બનાવવાના કારખાનાના માલિક હતા. તેમની પાસે જાતજાતની મશીનરી હતી. તેમણે તેજસ્વિનીના સ્કેચ મુજબ  ઢાંકી રાખે તેવા કવર  સાથેનો અને સાયકલના પેડલની સ્પિન્ડલ પર લગાવી શકાય તેવો એક પંખો  બનાવી આપ્યો.

  અને તેજસ્વિનીની પ્રયોગશાળા ધમધોકાર કામ કરતી થઈ ગઈ. ઘણી બધી નિષ્ફળતાઓ પછી, હવાના સિલિન્ડરનો વાલ્વ ખોલતાં જ  સ્ટેન્ડ પર ચઢાવેલી સાયકલનું પાછલું પૈડું સરસરાટ ગોળ ફરવા લાગ્યું. તેજસ્વિની તો આનંદમાં ગોળ ફુદરડીઓ ફરવા લાગી. વાલ્વ બંધ કરી, તે સાયકલની સીટ ઉપર બેસી ગઈ, અને સાચવીને વાલ્વ ખોલ્યો. અને વાહ! તેજસ્વિનીની સાયકલ તો બાપુ! દોડી.

tp2

       થોડાક જ અઠવાડિયાં અને ઉડીશા રાજ્યના રૂરકેલા શહેરની તેજસ્વિની આખા રાજ્યમાં જાણીતી બની ગઈ. ભુવનેશ્વરમાં ભરાયેલા પ્રદર્શનમાં પણ તેજસ્વિનીની સાયકલ સૌના આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની રહી.

tp3

      તેજસ્વિનીએ તેની ડિઝાઈનમાં, સાયકલના કેરિયર પર  ૧૦ કિલોગ્રામ જેટલી હવા સંઘરી શકે તેવો સિલિન્ડર બાંધી દીધો હતો. સિલિન્ડર પર હવા ચાલુ બંધ કરવાનો વાલ્વ, સેફ્ટી વાલ્વ અને હવા ભરવા માટેનો નળ છે. રબર અને સ્ટીલના વાયરના સંયોજનથી બનેલી,મજબૂત ટોટી વડે હવા પેડલની જગ્યાએ ગોઠવેલ એરગન સુધી પહોંચી જાય છે. એરગનમાંથી સ્પિન્ડલ પર રાખેલ છ બ્લેડ વાળા, બંધ પંખા પર હવા ફેંકાય છે, અને સાયકલની ચેનને ફેરવે છે. ૬૦ કિ.મિ. સુધી પેડલ માર્યા વિના, આ સાયકલ પર  મુસાફરી કરી શકાય છે.

  હવામાં કાર્બન ડાયોક્સાઈડ અને અવાજનું  પ્રદૂષણ ફેલાવતા મોટર વાહનોનો સરસ મજાનો વિકલ્પ આ ૧૪ વર્ષની કિશોરીએ ગોતી કાઢ્યો છે. આવી ડિઝાઈનથી જો સ્કૂટરો બનાવવામાં આવે તો યુવાનો અને યુવતિઓ માટે બહુ ઓછા ખર્ચ વાળી સુવિધા થઈ જાય.

 

સંદર્ભ –

http://eodisha.org/odia-girl-invents-bicycle-without-pedals-can-travel-60km-10kg-air/

https://updateodisha.com/2016/11/02/odisha-girl-invents-air-bike-can-travel-60km-10kg-compressed-air-17208/

https://www.telegraphindia.com/1161102/jsp/odisha/story_116842.jsp#.WJosADsrLIU

https://yourstory.com/2017/01/odisha-fuel-free-bike/

 

સેનાપતિની સલામ

‘ નૂતન ભારત’ શ્રેણીની બધી વાર્તાઓ માટે અહીં ‘ક્લિક’ કરો.

      આમ તો આપણે તેમને સલામ ભરવી જોઈએ. આ સત્યકથાના અંતે આપણે ભરવાના જ છીએ. પણ તેઓ સેનાપતિ હતા, તે માટે નહીં – તેમણે ભરેલી અભુતપૂર્વ સલામી માટે.

sz1

         ભારતીય લશ્કરની  8th Jammu & Kashmir Light Infantry  માંથી ૩૭ વર્ષની સેવા બાદ ૨૦૧૬ ની ૩૦મી સપ્ટેમ્બરે, મેજર જનરલ તરીકે  નિવૃત્ત થયેલા સોમનાથને હવે પછીનું જીવન કેવી રીતે જશે, એની કોઈ જ કલ્પના ન હતી. લશ્કરી મથકમાંથી માન સન્માન મેળવીને સરકારી ક્વાર્ટરના એર-કન્ડિશન્ડ બેડરૂમમાં સોમનાથને ઊંઘ આવતી ન હતી. પ્રવૃત્તિ સભર કારકિર્દીની વિવિધ ઘટનાઓ તેમના ચિત્તમાં ઉપરતળે થઈ રહી હતી. પણ એ બધાંની વચ્ચે વળી વળીને તેમના બહુ જ વ્હાલા (*)સૂબેદાર નિહાલસિંહની  યાદ તેમને સતાવતી હતી. નિહાલસિંહે કારગિલ મોરચે દેશની સેવામાં આપેલું, પોતાના જાનનું સર્વોચ્ચ બલિદાન તેમના દિલને કોરી રહ્યું હતું. ‘આ બધી આરામદાયક સુવિધાઓ અને તગડું પેન્શન, નિહાલસિંહની શહાદતની આગળ ધૂળ બરાબર પણ નથી. એના જેવા હજારો જવાનોની આહૂતિ વિના આ બધી સુખ સગવડો મારા જેવા લોકો શી રીતે ભોગવી શકે?’

(*) – કાલ્પનિક પાત્ર

   સવાર પડતાં તેમણે પત્ની ચિત્રાને પોતાનો સંકલ્પ જણાવી જ દીધો.

     બને તેટલી જલદી હું દેશના દરેકે દરેક રાજ્યમાંથી નિહાલસિંહ જેવા, દેશને ખાતર મરી ફીટેલા જવાનોને સલામી આપવા નીકળી પડવાનો છું.

– સાયકલ પર.

     ચિત્રાને નિહાલસિંહની નિષ્ઠા અને જિંદાદિલી માટે બહુ જ આદર હતો. પણ તે ઘરરખુ ગૃહિણીમાં વહેવારિક જ્ઞાન વધારે હતું. તેણે સોમનાથને સમજાવ્યું કે, ‘રસ્તે સાયકલ બગડે, તો સાવ દૂરની જગ્યામાં એની મરામત માટે સ્પેર પાર્ટ હોવા જોઈએ. બીજી એક સાયકલ પણ તૈયાર હોવી જોઈએ, જેથી મોટી મરામતની જરૂર હોય તેવા સંજોગોમાં યાત્રા અટકી ન પડે. વળી રહેવા / જમવાની સગવડનું આગોતરું આયોજન પણ કરવું જોઈએ. હું અહીં ઘેર બેઠાં એકલી શું કરવાની? હું કારમાં બધો સરંજામ લઈ તમારી આગળ આગળ મુસાફરી કરીશ અને બધી વ્યવસ્થા કરતી જઈશ. કોઈ આપત્તિ આવી પડે તો હું એમાં તમને સહાય કરી શકું.’

   લડાઈઓનું આયોજન તો સોમનાથની રગે રગમાં હતું જ. તેના ગળે પણ આ વાત ઊતરી ગઈ. તેના ઉપરી કોર કમાન્ડરને તેણે  આ સંકલ્પની જાણ કરી. તેમણે પણ આ વાતને તરત વધાવી લીધી. પણ સાથે કહ્યું, “એમ ને એમ છાનામાનો વિદાય થઈશ તો લોકોમાં જાગૃતિ શી રીતે આવશે? હું એક નાનકડો સમારંભ ગોઠવીશ. એમાં બધાંની શુભેચ્છાઓ લઈને તમે બે જણ વિદાય થજો.”

     ૧૯ ઓક્ટોબરે સોમનાથ ઝા અંબાલા કેન્ટથી સાઈકલ પર એમની અફલાતૂન સફરે નીકળી પડ્યા. છ મહિના સાથે રહેવાની તૈયારી વાળા ડ્રાઈવર અને જરૂરી સાધન સામગ્રી લઈને એક કારમાં ચિત્રાએ પણ પતિને સાથ આપ્યો.

     સોમનાથના પોતાના શબ્દોમાં-

 “….on the 19th of October I sat on my cycle saddle and took off to pay my homage to all the martyred soldiers of of our country since Independence. I am paying this homage by paying  two minutes for each fallen hero. And since the number of such heroes is close to 21,000, I have given myself the mandate of cycling 42,000 minutes on this journey. Another mandate I laid down for myself is to route myself through all the 29 states of our great nation because our fallen heroes come from every corner of the country. This is my symbolic homage to my brethren who didn’t have the privilege of retiring as I did. They made the supreme sacrifice before that.

      I’m not on a publicity seeking mission nor on an adventure trip, nor on any record setting endeavour. Neither is my journey a touristy or a socializing trip. Mine is a kind of a pilgrimage, to honour our fallen heroes. This spirit of committed camaraderie must be upheld at all costs by us in the military, in spite of the pressures of a changing eco-societal environment around us. This is what sets us apart, the grain from the chaff.

     શરૂઆતમાં તો સોમનાથને આવનારા દિવસો અંગે આછો પાતળો ખ્યાલ જ હતો. પણ જેમ જેમ મુસાફરી આગળ ધપતી ગઈ, તેમ તેમ એક અનન્ય, લડાયક જુસ્સો સોમનાથની નસ નસમાં પ્રગટવા લાગ્યો. દેશના અવનવા વિસ્તારોના જાતજાતના અને ભાતભાતની ભાષા બોલતા લોકો સાથે ભળતાં લડાઈના જુસ્સાને ટપી જાય તેવો દેશભક્તિનો જુવાળ અને વતન માટેનો નિર્વ્યાજ પ્રેમ સોમનાથમાં ઊભરવા લાગ્યાં. જ્યાં રાતવાસો કરે ત્યાં ચિત્રાએ ઘર ઊભું કરી દીધું હતું. આમ દરેક જગ્યા સોમનાથને માટે વતન બનતી ગઈ.

      ફેસબુકના મિત્રોએ તેમની યાત્રાના એકે એક ચરણને ઉત્સાહ અને પ્રેમથી સભર કરી દીધું. આખી યાત્રાનો સીલસીલો ત્યાં અકબંધ સચવાયેલો છે. મિડિયાએ પણ સોમનાથને પોંખવામાં અને નવાજવામાં ઉત્તમ સહકાર આપ્યો. આ યાત્રાના પ્રતાપે, સોમનાથની અંગત લાગણી અને મનોકામના તો પરિપૂર્ણ થયાં  જ. પણ દેશવાસીઓમાં પણ લશ્કરી જવાનો માટે સન્માન અને પ્રેમની સરવાણીઓ ફૂટવા લાગી.  સ્થાનિક નાગરિકો અને સરકારી/ બિનસરકારી સંસ્થાઓએ  આપેલ પ્રેમ, સત્કાર અને ઉત્તેજને સોમનાથ અને ચિત્રા ઝાની યાત્રાને ૨૯ ધામ યાત્રા બનાવી દીધી.

  • સાત મહિના
  • ૨૯ રાજ્યો
  • ૧૨,૦૦૦ કિલોમિટર
  • ૨૧,૦૦૦ શહીદ થઈ ગયેલા જવાનોને સલામ / શ્રધાંજલિ

      ૧૯ એપ્રિલ – ૨૦૧૭ માં નવી દિલ્હીના ‘ઈન્ડિયા ગેટ’ માં આવેલ ‘અમર જવાન’ યુદ્ધ સ્મારકમાં શહીદ થયેલ અનામી સૈનિકને સલામી આપ્યા બાદ, બે એક આખરી મુકામો પછી સોમનાથની આ અમર યાત્રા પૂર્ણ થઈ છે.

sz2sz3sz4

    આપણે આ સેનાપતિને બા-અદબ સલામ ભરીને વીરમીએ.

સાભાર –  Better India, Times of India,

સંદર્ભ –

http://www.thebetterindia.com/96969/army-india-soldiers-veteran-martyrs/

http://www.indiatimes.com/news/india/meet-maj-gen-somnath-jha-a-retired-indian-army-officer-who-is-cycling-12-000-km-to-honour-fallen-soldiers-263963.html

https://www.facebook.com/somnath.jha.7545

http://www.ssbcrack.com/2017/03/major-general-somnath-jha.html

 

સપનાંનો સોદાગર

‘ નૂતન ભારત’ શ્રેણીની બધી વાર્તાઓ માટે અહીં ‘ક્લિક’ કરો.

cr1

      હા! ડો. ચેન્ના રાજુ સપનાંનો સોદાગર છે. જાતે તો સપનાં જુએ જ છે, પણ વહેંચે પણ છે. બન્ગલુરૂથી દિલ્હી જતી ફ્લાઈટમાં ચેન્ના સપનામાં ખોવાઈ ગયો છે. એ સપનાં શી રીતે શરૂ થયાં – તેની વારંવાર આવતી યાદ તેને અત્યારે પણ એટલી જ તાજી છે. એનાં સપનાંઓની શરૂઆત બન્ગલુરૂની નજીક આવેલા અરેહલ્લી ગામની નિશાળમાં મજૂરીનું કામ કરતાં થઈ હતી – ઉઘાડી આંખનાં સપનાં.

૧૯૭૦

    એ માત્ર આઠ જ વર્ષનો હતો. નાનકડો ચેન્ના એના અત્યંત ગરીબ માબાપનું છેલ્લું અને બારમું સંતાન હતો. નિશાળના મેદાનમાં તે નીંદણ કામ કરી રહ્યો હતો. નીંદતાં નીંદતાં આકાશમાં ધીમી ગતિથી સરકી રહેલાં વાદળો વચ્ચે એને સપનું દેખાયું.  એ મોટો થશે અને આ વાદળો વચ્ચેથી હમણાં જ પસાર થઈ ગયેલા વિમાન જેવા જ વિમાનમાં બેઠો હશે.

     પણ અરે! નિશાળમાં જવાનો સમય થઈ ગયો હતો. હાથ ધોતાંકને એ તો દોડ્યો. અલબત્ત તેને ભણવાનું તો ગમતું જ હતું, પણ વધારે આકર્ષણ હતું – બાર વાગે ગરમ ગરમ ભાત અને સંભાર.  ઘેર તો આવું સોડમદાર ભોજન ક્યાં મળવાનું હતું? એના વ્હાલા બાપુએ એટલે જ તો તેને નિશાળમાં ભરતી કરાવ્યો હતો ને? મોટાં અગિયાર ભાઈ બહેનોને આ સવાદ ક્યાં મળતા હતા? આખા દિવસની કમરતોડ મજૂરી પછી, એમાંના કોઈને તેની સાથે રમવા પણ ક્યાં સમય હતો? અહીં નિશાળમાં તો દોસ્તારો હારે કેવી મજા? નીંદણ કામમાંથી મળતી નાનકડી આવક પણ કેટલી કિમતી હતી? એમાંથી જ તો તેના અંગ્રેજી ટ્યુશનનો ખર્ચ નીકળતો હતો ને?

       પણ… સંભારના સબડકા મારતાં  મારતાં પણ એને ઉઘાડી આંખના સપનામાં તો ઓલ્યું વિમાન જ દેખાતું હતું.

      આમ ને આમ છ વર્ષ નીકળી ગયા. દસમા ધોરણમાં હતો ત્યારે ચેન્નાની નિશાળમાં જાહેરાત થઈ કે, ‘ચૌદ માઈલ દૂર આવેલા વ્હાઈટ ફિલ્ડમાં સત્ય સાંઈબાબાના આશ્રમે  સ્થાપેલી ‘સત્ય સાંઈ ઇન્સ્ટિટ્યુટ’માં ભારતના રાષ્ટ્ર પ્રમુખ બી. ડી. જટ્ટી નવી હોસ્ટેલનું ઉદ્ઘાટન કરવા આવવાના છે. ચેન્નાને આટલા મોટા મહાનુભાવને જોવા મન થઈ ગયું. પણ એટલે દૂર જવા માટે્ની બસ ટિકિટનાં  ફદિયાં તો એની પાસે થોડાં જ હોય ?   ચેન્નાભાઈ તો બીજા એક દોસ્તની સાથે તેની સાઈકલ પર ડબલ સવારી ઉપડયા. થાકીને લોથ થઈ ત્યાં પહોંચ્યા, ત્યારે જટ્ટી સાહેબ તો વિદાય થઈ ગયા હતા,

     પણ  વિદ્યાર્થીઓને રહેવા માટે, સફેદ બાસ્તા જેવી ચાદર પાથરેલા પલંગ, ચકચકાટ ટેબલ-ખુરશી અને પંખા સાથેની આવી સગવડ હોય, તેનો તેના કોઈ સપનામાં સમાવેશ થયો ન હતો! તેના સપનાનું વિમાન તો ખાલી ઊડતું પક્ષી જ હતું. એમાં મુસાફરને બેસવા માટે કેવી સીટ હોય તેનો અંદાજ઼ ઝુંપડા વાસીને થોડો જ હોય? બન્ને મિત્રો અહોભાવથી આ સપન મહેલને અચંબાથી જોઈ રહ્યા.

      એટલામાં કોલેજના પ્રિન્સિપાલ શ્રી. રાઘવાચાર ત્યાં આવી પહોંચ્યા. બન્ને લઘર વઘર ગામડિયા કિશોરોને એમણે મમતાથી આવવાનું કારણ પુછ્યું. જ્યારે તેમને ખબર પડી કે, જટ્ટી સાહેબના દર્શન કરવા આ અબુધ કિશોરો આટલી બધી જહેમત ઊઠાવીને આવ્યા છે, ત્યારે એમની આંખમાં આંસું આવી ગયા. તેમણે બન્નેને આખી કોલેજ બતાવવાની વ્યવસ્થા કરી આપી.

   કોલેજ જોયા બાદ પાછા વળતાં બન્ને મિત્રો રાઘવાચાર સાહેબનો આભાર માનવા એમની ઓફિસમાં ગયા. ત્યાં સાહેબે બન્નેને કોફી અને નાસ્તો કરાવ્યા. સાથે કહ્યું કે, દર રવિવારે સત્ય સાંઈબાબા આશ્રમમાં ગરીબ બાળકોની બે બેચ માટે વિકાસ  કાર્યક્રમ યોજવામાં આવે છે. તેમણે કોઈક વાર સમય કાઢીને ત્યાં આવવા આમંત્રણ આપ્યું. ઘેર પહોંચતાં રસ્તામાં ચેન્નાએ સંકલ્પ કર્યો, ”દર રવિવારે સવારે વહેલો ઊઠીને હું આશ્રમમાં જઈશ અને આ કાર્યક્રમમાં  સેવા આપીશ.”

     એ ધોમધખતા વૈશાખી બપોરમાં, ચેન્ના એકલાની જ નહીં પણ,  અરેહલ્લીનાં બાળકોની  જિંદગી પણ બદલાઈ ગઈ.

      બે વર્ષ માટે દર રવિવારે ૨૮ કિ. મિ.ની  પદયાત્રા અને આશ્રમમાં સેવા એ ચેન્નાનો નિયમિત ક્રમ બની ગયો. ચેન્ના બારમા ધોરણમાં ઝળહળતી સફળતા સાથે ઉત્તીર્ણ થઈ ગયો. હવે તે અંગ્રેજી કડકડાટ બોલી શકતો હતો. ગણિતમાં તો સોમાંથી સો માર્ક લાવ્યો હતો. રાઘવાચાર સાહેબે ચેન્નાને કોલેજમાં દાખલ કરી દીધો.

      પણ કોલેજનો ખર્ચ શી રીતે નીકળશે? એક કારખાનામાં ફીટર તરીકે તેને નોકરી મળી ગઈ. ચેન્નાએ હરખથી નિમણૂંકનો એ કાગળ એના  જીગરી દોસ્તો પ્રવીણ અને નવીન રાજાને બતાવ્યો.  બન્નેએ વાંચ્યા વિના જ એ કાગળ ફાડી નાંખ્યો અને કહ્યું,” તારા કોલેજ ખર્ચની વ્યવસ્થા કરવાની જવાબદારી અમારી.’

     બેન્કમાંથી લોન અને  હંગામી કારકૂન તરીકે એક ખાનગી પેઢીમાં નોકરી મળી ગઈ. ચેન્ના  સત્ય સાંઈ ઇન્સ્ટિટ્યુટ માં વિજ્ઞાનના અભ્યાસક્રમમાં જોડાઈ ગયો. રાઘવાચાર સાહેબની કૃપા અને તેણે બે વર્ષ કરેલી નિસ્વાર્થ સેવાના પ્રતાપે હોસ્ટેલમાં બહુ જ ઓછા દરથી રહેવાની સગવડ થઈ ગઈ હતી.

    આવું જ સતત ઊડાણ અને. ચેન્ના રાજુ ચાર વર્ષે ગોલ્ડ મેડલ સાથે વિજ્ઞાનનો સ્નાતક બની ગયો. આમ જ બીજી છલાંગ અને તે અન્ના યુનિ. માંથી ગોલ્ડ મેડલ સાથે અનુસ્નાતક પણ બની ગયો. ચેન્નાની ફ્લાઈટ આટલેથી અટકે તેવી થોડી જ  હતી? આવી જ એક ઓર છલાંગ અને આ સ્વપ્નદૃષ્ટાએ આઈ.આઈ.ટી. ચેન્નાઈમાંથી પી.એચ.ડી.ની ઉપાધિ પણ મેળવી લીધી.   હવે તે ડો. ચેન્ના રાજુ બની ગયો.  આઠ વર્ષની ઉમરથી  વિમાનમાં બેસવાના જે સ્વપ્નાં તે જોતો હતો;  તે વિમાનોની એરોડાયનેમિક ડિઝાઈનનો હવે તે નિષ્ણાત બની ગયો હતો.

૧૯૯૭     

      અને જુઓ તો ખરા – ચેન્નાને ક્યાં નોકરી મળી ?  વિમાનમાં બેસવાના સપનાં જોતાં જોતાં એનાથી  હજારો ગણા ઊંચા કારકિર્દીના  શિખર પર – દેશની વિમાનોની ડિઝાઈન અંગે સંશોધન કરતી સંસ્થા  National Aerospace Laboratories, Bangalore,  માં વૈજ્ઞાનિક તરીકે !

cr2

    ૨૦૦૦ની સાલમાં તેને કામ અંગે જર્મની પણ મોકલવામાં આવ્યો. આખું વિશ્વ ચેન્ના માટે ખુલ્લું થઈ ગયું. તે ધારત તો વિકસિત દેશોમાં તેના જેવા પ્રતિભાશાળી વ્યક્તિઓને બહુ  સહેલાઈથી મળી શકતી, વિકાસની તકો ઝડપી શક્યો હોત. પણ ચેન્નાના સપનાંએ હવે નવો આકાર ધારણ કરી લીધો હતો.  પોતાનાં મૂળને ચેન્ના આટલી ઊંચાઈએ પહોંચ્યા છતાં ભુલ્યો ન હતો. અરેહલ્લીનાં ગરીબ બાળકોની સેવાનો સાદ તેનાં સપનાંઓમાં પડઘાતો રહ્યો, પડઘાતો જ રહ્યો.  ચેન્નાએ બીજો સંકલ્પ જર્મનીમાં કર્યો.

એ ગરીબ બાળકોનો
વિકાસ અને ઉત્થાન
એ જ
મારો ધર્મ
અને એ જ
મારા જીવનની ફલશ્રુતિ.

    દેશ પાછા ફરીને, અરેહલ્લીમાં નવા અને નાનકડા પણ વ્યવસ્થિત મકાનની સામે આવેલા આંબલીના ઝાડ નીચે, તેણે પોતાના ફાજલ સમયમાં, આજુબાજુનાં ગરીબ બાળકોને  તાલીમ અને પ્રેરણા આપવાનું શરૂ કર્યું. તેની જેમ જ ડો. ની પદવી પામેલા હમ્મેશના સાથીઓ પ્રવીણ અને નવિને  આ યજ્ઞકાર્યમાં પણ સાથ આપવો ચાલુ રાખ્યો. દોઢ જ વર્ષ અને ગામની ફાજલ જમીનમાં લાકડાંની વળીઓ,  નાળિયેરનાં પાનનાં છાપરાં અને છાણના લીંપણની ફર્શ વાળી,  એક નાનકડી શાળા શરૂ થઈ ગઈ. તેનું  નામ તેણે  માતાના નામ પરથી ‘અંજના વિદ્યા કેન્દ્ર’ રાખ્યું . હવે તો આ શાળામાં ૮૦-૯૦ બાળકો ભણવા લાગ્યાં.  આ માટે પોતાની બચતમાંથી ચેન્નાએ ૫૦,૦૦૦ રૂ. ખર્ચી નાંખ્યા હતા.

    અગરબત્તીની સુવાસ ફેલાતાં કાંઈ વાર લાગે છે? મદદનો પ્રવાહ અસ્ખલિત વહેતો થઈ ગયો. વધારે ને વધારે બાળકો એમાં જોડાવા માટે આતૂર હતાં.

૨૦૦૧

      ચેન્ના અને તેના મિત્રોએ સાથે મળી ‘બ્રાહ્મી શિક્ષણ અને સાંસ્કૃતિક ટ્રસ્ટની (Brahmi Educational and Cultural Trust)  સ્થાપના કરી. બંગલુરૂથી ૪૦  કિ.મિ. દૂર ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં   દેશપાન્ડે ગુટ્ટાહલ્લી ગામમાં દોઢ  એકરના વિસ્તારમાં ‘અંજના વિદ્યાકેન્દ્ર’ કામ કરતું થઈ ગયું. બાજુની અઢી એકર જમીનમાં બાળકોના ભોજન અને દૂધની વ્યવસ્થા.  આ માટે ઘણા બધા મિત્રો અને ખાસ તો  તેની નોકરીની સંસ્થા ‘National Aeronautical Laboratory ( CSIR)    તરફથી પણ સારી એવી રકમ અને પ્રોત્સાહન મળી શક્યાં.

     શરૂઆતમાં પાંચ ધોરણ સુધી જ શિક્ષણ આપવાની સગવડ હતી, પણ હવે દસમા ધોરણ સુધી શિક્ષણ આપવામાં આવે છે – કોઈ પણ જાતની ફી લીધા વિના. આજુબાજુનાં ૧૨ ગામડાંઓના બાળકો આ શાળાનો લાભ લે છે. ઘણાં માબાપ પણ વિના મૂલ્યે એમની સેવાઓ આપે છે. બાળકે  મહિનામાં એક દિવસ શાળામાં સેવા આપવાની હોય છે. આમ શિક્ષણ સાથે સ્વાશ્રય અને સેવાના પાઠ પણ બાળક શીખતું રહે છે. અભ્યાસ ક્રમની સાથે યોગ, કસરત અને ધ્યાનની પણ તાલીમ આપવામાં આવે છે.  અત્યાર સુધીમાં શાળામાંથી ચાર બેચના વિદ્યાર્થીઓ ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે બહાર પડ્યા છે.

   ‘સપનાંના સોદાગર’ ચેન્નાની જેમ, એના જેવા બનવાનાં સપનાં હવે અંજના વિદ્યાકેન્દ્રનાં બાળકો સેવવા લાગ્યાં છે.

એક વિડિયો –

સાભાર – ટાઈમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા, હિન્દુ, બેટર ઇન્ડિયા.

સંદર્ભ –

http://epaper.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=VE9JQkcvMjAwOC8wOS8wNyNBcjAwNzAw&Mode=HTML&Locale=english-skin-custom

http://www.thebetterindia.com/25776/channa-raju-bengaluru-brahmi-anjana-vidya-kendra/

http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/a-days-labour-is-one-months-fee-in-anjana-vidya-kendra/article5059418.ece

સ્કૂલનો બ્લોગ

બ્રાહ્મી ફાઉન્ડેશનની વેબ સાઈટ

અગ્નિવર્ષા

     સતીશ યાદવ કડવાશભર્યા ચિત્તે, શતાબ્દી એકસપ્રેસના ડબ્બામાં દાખલ થયો. વા­­­­તાનુકુલિત ડબ્બાની, પોચી ગાદી વાળી અને પહેલેથી આરક્ષિત એ સીટ પણ તેની કડવાશને મીઠી બનાવી શકતી ન હતી. હમણાં જ તે શહેરની એક મોંઘીદાટ હોટલમાં જમણ પતાવીને, ટેક્સીમાં રેલ્વે સ્ટેશન આવ્યો હતો અને આ ગાડી પકડી હતી.


પછી શું શું થયું?

અહીં વાંચો.

 

શ્વઃકાર્ય

‘ નૂતન ભારત’ શ્રેણીની બધી વાર્તાઓ માટે અહીં ‘ક્લિક’ કરો.

        આમ તો આનો સંસ્કૃતમાં અર્થ આવતીકાલનું કામ એવો થાય­­ છે, પણ અહીં એના પહેલા એકાક્ષરી શબ્દને થોડોક મચડ્યો છે! નીચેની સત્યકથા અને એની નાયિકાનો જુસ્સો વાંચીને સંસ્કૃત ભાષાના પ્રેમીઓ આ હરકતને દરગુજર કરશે, એવી અભિલાષા છે.

      ૨૦૧૬ની ક્રિસમસની રાતના નવ વાગે ધુમ્મસથી આચ્છાદિત, દક્ષિણ દિલ્હીના સફદરજંગ એન્ક્લેવમાં પાંચ વર્ષનો કાલુ સાન્તા ક્લોઝ આવવાની રાહ જોઈ રહ્યો હતો. તેને સરસ મઝાની વાનગી મળશે તેવી આશા હતી. એની સાથે એના મિત્રો રીકી અને ચીનુ પણ સામેલ હતા. કદાચ એમને આ ઠંડી ખાળવા છાતી પરના જેકેટ પણ મળી જાય, એવી સંભાવના હતી. થોડેક દૂર લગભગ એટલી જ ઉમરની ડેઈઝીને આશા હતી કે, સાન્તા આવશે, અને બપોરે પૂરપાટ હંકારાઈ રહેલી કારથી ઈજા પામેલા એના પગ પરના જખમ પર મલમપટા કરશે ! સાન્તાની આવી ‘ઈલમકી લકડી’થી કંઈક કેટલીય વાર આ બધા મિત્રો માહેર હતા.

    પણ આ બધા કાંઈ બાળકો ન હતા. અને  એ ‘સાન્તા’ પણ લાંબી દાઢી વાળો, લાલ કપડાં અને ટોપી પહેરેલો, જાડિયો દાદો ન હતો. એના ખભે મોટો થેલો પણ એ રાખતો ન હતો. થોડીક જ વારમાં જસજિત કૌર તેના સાથીઓ સાથે તેની ઓમ્ની વાનમાં આવી પહોંચી. આ હતો –  હતી એ સાન્તા ( કે શાન્તા? !)

mk1

      હવે ખ્યાલ આવ્યો ને કે કાળુ અને એના સાથીદારો કોણ હતા? નવી દિલ્હીના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા સફદરગંજ વિસ્તારની જસજિતકૌર પુરેવાલને કૂતરાં બહુ વ્હાલાં છે.

એને માટેકૂતરાઓની સેવા આવતીકાલનું(શ્વ) નહીં પણ આજનું કામ છે(અદ્ય)……શ્વ કાર્ય !

श्वः कार्यमध कुर्वितं – पूर्वाह्णेचा पराण्हिकं

(કાલનું કામ આજે કરવું જોઈએ, અને સાંજનું કામ સવારે )

   દર મહિને તેની આગેવાની નીચે Indigree Angels Trust, New Delhi  શેરીમાં રખડતા ૧૦,૦૦૦ કુતરાઓની સેવા કરે છે. જસજિતકૌરના પોતાના ઘરમાં આગળ ૬ થી ૭ અને બેક યાર્ડમાં પણ એટલા જ કૂતરાઓ હમ્મેશ હાજર હોય છે ! તાત્કલિક સારવાર જરૂરી હોય એવા તો આવે અને જાય ! કોઈ આવા જાળવેલા અને તાલીમ આપેલા કૂતરાઓને દત્તક લેવા તૈયાર થાય તો એટલી જગ્યા થોડીક વાર માટે ખાલી થાય. પણ તરત એ જગ્યા નવા આગંતુકોથી પૂરાઈ જ જાય ! બન્ને જગ્યાઓએ શણનાં તાપડાં, ઓઢવાના નાના રગ, ખાવાનું પીરસવા માટેના છાલકાં અને પાણીનાં તબડકાં આપણું ધ્યાન તરત ખેંચી લે. ઘરની અંદર તો વીસેક જેટલા કૂતરા ઘરના સભ્યની જેમ જ હમ્મેશ રહેતા હોય – આખું ઘર કૂતરાઓ માટેનું ‘રેન બસેરા’ !

      જસજિત સવારે ૬-૩૦ વાગે ઊઠી જાય છે, અને એના કુટુમ્બીજનોને (!) મોર્નિંગ વોક કરવા લઈ જાય છે. પાછી આવીને કૂતરાઓ માટે ભોજન બનાવવાના કામનું સુપર વિઝન કરે છે. અને માત્ર એના ઘરના અંતેવાસીઓ જ નહીં – રોજ ૩૦૦ કૂતરાઓ માટે ભોજન, મહિને ૧૦,૦૦૦ કૂતરાઓ માટે ! ૮ વાગે આજુબાજુની શેરીઓમાં વસતા કૂતરાઓને ભોજન પીરસવાનું કામ. દસ વાગ્યાથી પાંચની વચ્ચે જસજિત એના સાથીઓ સાથે પરેડમાં ઠેર ઠેર પહોંચી જાય છે અને જે કૂતરાઓને જરૂર હોય તેમને તાત્કાલિક સારવાર અને બધાંને ભોજન મળી જાય છે. એની સાથે પ્રાણીઓનો નિષ્ણાત અનુશેહ હુસેન મોટા ભાગે હોય જ. પૂજા, પ્રેમ અને નન્દુ પણ મોટા ભાગે તેની સાથે જ હોય. તાકાલિક ગંભીર સારવારની જરૂર હોય તેવા કૂતરાઓને પ્રાણીઓ માટેની ઈસ્પિતાલમાં પણ એની વાનમાં જ પહોંચાડી દેવામાં આવે છે.

         થોડાક જ વખત પહેલાંની વાત – દિવાળીના તહેવારોમાં આર.કે.પુરમ માં સીસાના ક્ષારનું ઝેર ચઢી ગયેલ કૂતરા વિશે જસજિતને બાતમી મળી. એને જાતજાતની દવાઓનાં ટીપાં, રોગ પ્રતિકાત્મક રસીઓ, એન્ટિ બાયોટિક દવાઓ, ઇન્જેક્શન વિ,થી સારવાર આપી અને રાતના એક વાગ્યા સુધી જસજિત અને એના સાથીઓ એની સારવારમાં ખડે પગે હાજર રહ્યા હતા. આવા તો ઘણા કિસ્સાઓ જસજિતની ડાયરીઓમાં નોંધાયેલા પડ્યા છે.

mk2

     જસજિત હળવા મિજાજમાં કહે છે,” ગયા જનમમાં હું કૂતરી જ હોઈશ. હું નાની હતી ત્યારથી રસ્તામાં જખમી થયેલ કૂતરા અને ગાયોને જોઈ રડી પડતી અને એમની સારવાર કરવા મારા બાપુજી પાસે આડાઈ કરતી! “

      જસજિતે Indigree  શરૂ કર્યાને આઠ વર્ષ વીતી ગયાં છે. રખડતા અને સારવારની જરૂરિયાત વાળા, રખડતા કૂતરાઓને રસી આપવાનું, એમને ખસી કરવાનું, ગંભીર કેસ વાળાઓને હોસ્પિટલ પહોંચાડવાનું , જમાડવાનું, જંતુમૂક્ત કરવાનું… આવાં ઘણાં કામ Indigree  ની એરણ પર પહેલેથી જ રહ્યાં છે. જો કે, જસજિતના વિસ્તારના લોકો પણ પ્રાણીપ્રેમથી ઊભરાય છે. એમણે જસજિતને કદી આર્થિક ખોટ પડવા દીધી નથી. ઘણા કૂતરાઓને દત્તક લેવા પણ લોકો તૈયાર થવા લાગ્યા છે. Indigree  કૂતરાંઓને દત્તક લેનાર કુટુંબોને માર્ગદર્શન આપે છે અને  એક વર્ષ સુધી મફત રસી આપવાની વિ. મદદ કરે છે.

      જો કે, આ સેવાયજ્ઞની શરૂઆત કરી, ત્યારે તેને ઘણી વિટંબણાઓ પડી હતી. ખાસ કરીને તેના પાડોશીઓને કૂતરાંઓની આ બબાલ સહેજે પસંદ પડી ન હતી. તેમણે પોલિસમાં ફરિયાદો, કારના કાચ ભાંગવા અને કૂતરાંઓને લાકડીઓના માર મારવા સુધી આ વિરોધ પ્રગટ કર્યો હતો. પણ આ બધાંથી ડગ્યા વિના જસજિતે તેનું કામ ચાલુ રાખ્યું હતું. સરકારી સંસ્થામાં સભ્ય હોવાના કારણે તેને પોલિસની મદદ પણ મળી રહેતી હતી. ધીમે ધીમે લોકો તેના આ ઉમદા કામને દાદ અને સહકાર આપતા થયા અને દાનનો પ્રવાહ આવતો શરૂ થઈ ગયો. કૂતરાઓને દત્તક લેવાની રસમ પણ ચાલુ થવા લાગી. છેક શરૂઆતથી બાળકોએ જસજિતને સરસ સહકાર આપ્યો છે. તેની પાસે વાન કે એમ્બ્યુલન્સ ન હતાં, ત્યારે સ્લમનાં છોકરાંઓ પાટો બાંધતી વખતે કે, રસી કે ઇન્જેક્શન આપતી વખતે કૂતરાંઓને પકડી રાખતાં.

       હવે તો Indigree ના ‘Treat on the street.’ પ્રોજેક્ટ માટે સરસ મજાની એમ્બ્યુલન્સ પણ છે. આ પ્રોજેક્ટના અન્વયે મહિને ૭૦૦ રખડતા કૂતરાઓને સારવાર આપી શકાય છે. આ એમ્બ્યુલન્સમાં તાત્કાલિક સારવાર માટે જરૂરી બધી સવલતો છે. આને કારણે જસજિતના ઘર જેવાં ‘રેન બસેરા’માં  ગીરદી ઓછી કરી શકાઈ છે. આ એમ્બ્યુલન્સમાં મરડો, ચામડી પર ભીંગડાં વળી જવાની બિમારી ( Mange), હડકવા, આંખમાં ચેપ, ગૂમડાં, જૂ અને એવાં જીવડાંનો ત્રાસ વિ. કૂતરાંઓને થતી બિમારીઓના ઈલાજ કરવામાં આવે છે.    Indigree  હેઠળ આ કામ માટે ૧૫ સ્વયંસેવકોને તૈયાર કરતી બે દિવસની વર્ક શોપો પણ જસજિતે યોજી છે.

mk3

      જસજિત માત્ર દક્ષિણ દિલ્હીમાં જ કાર્યરત છે – એવું નથી. ૨૦૧૧ થી ૨૦૧૫ દરમિયાન તે ભારત સરકારના Animal Welfare Board  માં સભ્ય તરીકે તેણે સેવાઓ આપી છે. તે ગાળા દરમિયાન શ્રીનગરમાં પહેલી જ વખત કૂતરાઓને ખસી કરવા માટેની સંસ્થા સ્થપાઈ હતી. એ ગાળાના અનુભવોના કારણે જસજિતને પ્રાણીઓના કલ્યાણ માટેની કાયદાકીય જોગવાઈઓ અને સરકારી નીતિ વિશે ઘણું જાણવા મળ્યું હતું.

     છેલ્લા બે વર્ષમાં ૬૦૦ કૂતરાઓને ખસી કરાયા છે, અને  ૫૦૦ કૂતરાઓને હડકવા, ફ્લુ વિ.રોગ વિરોધી રસીઓ અપાઈ છે. મહિને એક લાખ રૂપિયા જેટલો ખર્ચ માંગી લેતી આ ઝુંબેશ કોઈ જાતની સરકારી , અર્ધ સરકારી કે ખાનગી સંસ્થાની મદદ વિના ચાલી રહી છે. જ્યારે જ્યારે સફદરજંગ, ગ્રીમ પાર્ક, કે આર.કે.પુરમમાંથી ની વાન પસાર થાય ત્યારે શ્વાન મિત્રો તેમનો પ્રેમ અને કદરદાની વ્યકત કરવામાંથી પાછા નથી વળતા. જોઈ લો… આ ખુશ ખુશાલ શ્વાન સેના …

mk4

      અને… આ છે ‘બીબી’ જ્યારે જસજિતે તેનો ઉદ્ધાર કર્યો ત્યારે તે મરવાના વાંકે, અનેક રોગો અને તકલિફોમાં સડી રહી હતી. અત્યારે તેણે જસજિતના ઘરની રખેવાળીનો ચાર્જ સંભાળી લીધો છે.

mk5

mk6

ઇન્ડીગ્રીની વેબ સાઈટ પર જવા અહીં ક્લિક ક્રરો.

સાભાર – ઇસ્પિતા સરકાર, બેટર ઇન્ડિયા.

મૂળ લેખ સંદર્ભ – http://www.thebetterindia.com/82074/indigree-angels-trust-street-dogs-animal-welfare-delhi/

 

લડાયક દમ્પતી

‘ નૂતન ભારત’ શ્રેણીની બધી વાર્તાઓ માટે અહીં ‘ક્લિક’ કરો.

હા! તે અસીમ છે પણ તેનું નામ છે સીમા! તે અને તેનો પતિ બાથંબાથી કરવામાં હુંશિયાર છે! પણ એ બાથંબાથી ઘરમાં થતી નથી ખરાખરીના ખેલ ખેલાતા હોય તેવા, સીમા યુદ્ધમાં અને તે પણ દુશ્મન સાવ હાથવેંતમાં હોય ત્યારે થતી હોય છે !

se1

      મુંબાઈ જેવી વેપારી અને ચહલપહલથી ભરપૂર માયાનગરીમાં જન્મેલી સીમાએ જે જે સીમાડાઓ વટાવ્યા છે, એ જાણીને આપણી આંખ ચકિત થઈ આમ જ કહેશે ‘સીમાને કોઈ સીમા નથી!’

      મુંબાઈના મધ્યમ વર્ગના કુટુમ્બમાં સીમાનો જન્મ થયો હતો. પ્રોફેસર રમાકાન્ત સીનેરીની એ દીકરી. આમ તો સ્વ. રમાકાન્ત ફિલસૂફીના પ્રોફેસર, પણ ગોવાના એ મૂળ રહેવાસી એમની જુવાનીમાં ગોવાના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના ક્રાન્તિકારી રંગમાં પૂરેપૂરા ડૂબેલા હતા. એમણે એ કાળમાં જે દેશસેવા બજાવી હતી, એનું વર્ણન વાંચીએ તો, સીમાના જિન્સ કેવા છે, એ સમજાઈ જાય! સ્વતંત્રતા માટે દેશાભિમાન પ્રેરક લખાણો, પત્રિકાઓ છાપવાના ભૂગર્ભ પ્રેસથી માંડીને ઘોડેસ્વાર પોલિસ દળ સાથેની મૂઠભેડ, અત્યાચારો સહન કરવાની ક્ષમતા અને જેલવાસની એમના યુવાનીકાળની યશગાથાઓ છે. જાણે કે, વજ્રના જ ન બન્યા હોય એવા એ માનવીના જિન્સ સવાયા થઈને એની દીકરીમાં ન ઊતરે તો જ નવાઈ.

     ગળથૂથીથી શરૂ કરીને મુંબાઈમાં મેડિકલ કોલેજમાં ભણવા સુધી વીરતા, દેશભક્તિ, સ્વમાન અને કર્મઠતાના પાઠ ભણવાનું સૌભાગ્ય સીમાને પ્રાપ્ત થયું હતું. અને… મેડિકલમાં ભણતાં ભણતાં એ દિપક રાવના પ્રેમમાં પડી ગઈ! સોળ વર્ષની એ કુંવારી કન્યા દિપકના કરાટે પ્રેમથી વધારે અંજાઈ ગઈ હતી! એની સાથે કરાટેની ટ્રેનિંગ લેતાં લેતાં જ, ડોક્ટર બનવાનાં એનાં સપનાંએ એક નવો જ વળાંક લઈ લીધો. યુવાનીનો એ પ્રેમ એને પ્રભુતામાં પગલાં પાડવાથી ઘણો આગળ ખેંચી ગયો! દિપકની સાથે એ પણ બ્લેક બેલ્ટ ધરાવતી થઈ ગઈ.

      લગ્ન પછી પણ બન્નેએ માર્શલ આર્ટની તાલીમ ચાલુ રાખી. ડોક્ટરી ઉપાધિ તો બન્નેએ મેળવી લીધી, પણ એમનો તરવરાટ તો માર્શલ આર્ટમાં જ રહ્યો. સીમા એમ.બી.એ. થઈ ગઈ, અને દિપકે  CLET Law Enforcement certification   મેળવી લીધું. શરૂઆતની જિંદગીમાં ઘણા કપરા સંજોગોનો સામનો કરવા છતાં, બન્નેને સતત સપનું આવ્યા કરતું –

‘લશ્કરના જવાનોને માર્શલ આર્ટની તાલીમ મળે તો
તેઓ દેશનું રક્ષણ વધારે સારી રીતે કરી શકે,’

      છેવટે ૧૯૯૬ની સાલમાં  તેમણે સીમા સુરક્ષા દળ, નૌકાસેના અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા દળના જવાનોને તાલીમ આપતા અધિકારીઓનો સમ્પર્ક સાધ્યો, અને પોતાની આવડતનું નિદર્શન કર્યું. પણ લશ્કરના નિયમો અનુસાર લશ્કરમાં એક સ્ત્રીની ભરતી આવા તાલીમના કામ માટે પણ ન થઈ શકે. હિમ્મત હાર્યા વિના સીમાએ કમાન્ડો યુનિટના જવાનોને વિના મૂલ્યે આ શિક્ષણ આપવાની જવાબદારી માથે લઈ લીધી. એ ઘડીથી સતત વીસ વર્ષ સીમા આ માનદ સેવા લશ્કરના કમાન્ડો સૈનિકોને આપતી રહી છે.

       એના આ કામ અંગે એને બહુ જ મુશ્કેલ એવી સીમાડાઓની જગ્યાએ જવું પડતું, અને સૈનિકો અને તેમના ઉપરીઓની ઉપેક્ષાનો ભોગ પણ થવું પડતું. એક વખત તો આવા કામમાં તે બહુ દૂર હતી, ત્યારે  બાળપણથી એની પ્રેરણામૂર્તિ એવા પ્રોફેસર રમાકાન્તનો દેહાંત થઈ ગયો. તે એમની મરણવિધિમાં પણ સામેલ ન થઈ શકી. આવી જ લગનથી પોતાના જીવન ધ્યેયને લક્ષ્યમાં રાખીને સીમાએ પોતાનું બાળક ન થવા દેવાનો નિર્ધાર કર્યો. પણ સાથે માની મમતા ઠાલવવા એક બાળકીને દત્તક લઈ લીધી.

      પુરૂષ પ્રધાન સમાજમાં અને એનાથી ઘણા વધારે પુરૂષ પ્રધાન એવા લશ્કરી ક્ષેત્રમાં એક સ્ત્રી પાસેથી લડાયક તાલીમ લેવા માટે સૈનિકોની નારાજગી તો હોય જ ને? એ વિરોધ અને ઉપેક્ષાની ઉપરવટ જઈને તેણે તેમને શિસ્તના પાઠ ભણાવવા પડતા અને સાથે સાથે તેમનો વિશ્વાસ પણ સંપાદન કરવો પડતો. પણ આ હિમાલય તે સફળતાથી પાર કરી શકી છે.

se2

પતિની સાથે રહીને સીમા લશ્કરના લગભગ બધા આગળ પડતા એકમોમાં આ તાલીમ આપી ચુકી છે. (NSG Black Cats, MARCOS, GARUD, Paracommandos, BSF, the Army Corps Battle Schools and its Commando Wing, officers of the National Police Academy, the Army Officers Training Academy and the Police Quick Response Teams) દેશના મહત્વના બધા શહેરોમાં સીમા આ કામ અંગે ઘૂમી ચુકી છે. લશ્કર તરફથી સીમાને આ સેવા માટે ચાર સર્ટિફિકેટ મળી ચુક્યા છે.

se3

        ૨૦૦૯ની સાલમાં સીમાને પેરા ટ્રૂપર ટ્રેનિંગમાં જોડાવા આમંત્રણ મળ્યું હતું. ઊંચાઈએથી કૂદકો મારવાના એ મર્દાનગી ભર્યા કામમાં પણ આ ઓરતે કુશળતા મેળવી લીધી હતી! આ જ રીતે તેણે અગ્નિશમન અંગેની સઘન તાલીમ પણ લીધેલી છે, અને સ્કૂબા ડાઇવિંગમાં પણ માહેર છે.

       સીમાની વિશેષતા છે – CQB ( Close combat battle ) નજીકથી લડાતું યુદ્ધ. આમાં શારીરિક ચપળતા, રાઈફલ શૂટિંગમાં બહુ ઓછા સમયમાં નિશાન તાકવાનું કૌશલ્ય, ખુલ્લા હાથની લડાઈ, ખંજર, બેયોનેટ વિ. નો ચપળતા ભર્યો ઉપયોગ, બહુ ઓછી જગ્યામાં પણ સ્વ બચાવ અને આક્ર્મણ કરવાની કુશળતા વિ. નો સમાવેશ થાય છે.

 [ ૬ ફૂટ ઊંચા, ૮૫ કિલોગ્રામ વજન ધરાવતા, ૩૩ જ વર્ષની ઉમરના આનંદને  ૫’- ૭” ઊંચાઈ વાળી, ૬૦ કિલોગ્રામ વજનવાળી અને  ૪૭ વર્ષની ઉમરની, સીમા કેવો ચિત કરી દે છે , એ દર્શાવતો વિડિયો  અહીં મુકવાનું ટેક્નિકલ રીતે શક્ય નથી. પણ સીમાના ફેસબુક એકાઉન્ટ માં ‘Never give up’ શિર્ષ હેઠળનો વિડિયો જોવા વાચકોને ખાસ ભલામણ છે. ]

       સીમા  પચાસ વાર દૂરથી એક માણસને સહેજ ઘસરકો પણ પાડ્યા વિના એના માથા પરના સફરજનને રિવોલ્વર વડે તાકી શકે છે. એ જ રીતે, બહુ જ ચપળતા અને ઝડપથી પોતાના માથા નજીકથી પસાર થઈ રહેલી બંદૂકની ગોળીથી તે બચી પણ શકે છે !

       દિપક અને સીમાએ નજીકની લડાઈ માટેની પોતાની આગવી શૈલી ( Bison System) વિકસાવી છે. કમાન્ડો ટીમ માટે આવી જ બીજી પદ્ધતિ ‘રાવ સિસ્ટમ’ પણ તેમણે જાત અનુભવથી અને કોઠા સૂઝથી વિકસાવી છે.

     રોજબરોજની જિંદગીમાં સ્ત્રીઓને બળાત્કાર અને જાતીય સતામણી સામે રક્ષણ આપે તેવી તાલીમ આપવામાં પણ સીમા માહેર છે. (DARE – Defense Against Rape and Eve teasing ) ‘હઠપાયી’ નામની ભારતની એકમાત્ર માર્શલ આર્ટની ફિલ્મ તેણે બનાવી છે;  જેમાં બ્રુસ લીએ ૧૯૬૭ માં વિકસાવેલી ‘જીત કોન ડો’ નામની માર્શલ આર્ટનું નિદર્શન છે.

       આ બધી તો લડાયક વાતો થઈ, પણ સીમા સારી લેખિકા પણ છે. તે કવિતાઓ પણ લખે છે અને વિવિધ વિષયો પર તેની આઠ ચોપડીઓ પણ પ્રસિદ્ધ થઈ ચૂકી છે. અને અલબત્ત ફેસબુક પર પણ હાજર હોય છે ! આપણને જાણીને ગૌરવ થાય તેવી બાબત છે – ૨૦૦૮ માં મલાયેશિયાના વડા પ્રધાને તેને વિશ્વશાંતિ માટેનો પુરસ્કાર એનાયત કર્યો હતો.

se4

       દિપક તો એના મનગમતી લશ્કરી કારકિર્દીમાં જોડાઈ ગયો અને Close quarter combat training for commandoes નો લશ્કરી શિક્ષક બની ગયો. પણ આ સ્થાન માટેનું લશ્કરી વેતન બે જણ માટે માંડ પૂરતું હતું. ઘણી વખત એમને ઘરખર્ચ કાઢવાનાં પણ સાંસાં પડતાં. પણ ૨૦૧૧ની સાલમાં દીપકને રાષ્ટ્રપતિનો એવોર્ડ પણ આ સેવા માટે આપવામાં આવ્યો હતો.

      આ વિડિયો જોઈને અસીમ એવી સીમાને સેલ્યુટ કરીએ ! 

 સીમા રાવનાં થોડાંક  લખાણો

મૂળ અહેવાલઈશા શર્મા, ઇન્ડિયા ટાઈમ્સ

 સંદર્ભ – 

https://en.wikipedia.org/wiki/Seema_Rao

http://www.indiatimes.com/culture/who-we-are/meet-seema-rao-india-s-only-female-commando-trainer-who-s-also-a-firefighter-a-filmmaker-258725.html

http://www.thebetterindia.com/61848/seema-rao-india-commando-special-forces/

http://www.naaree.com/naaree-interviews-dr-seema-rao-commando-trainer/

https://www.facebook.com/drseemarao/

 

વેશ્યાઓની વ્હાલી મા

‘ નૂતન ભારત’ શ્રેણીની બધી વાર્તાઓ માટે અહીં ‘ક્લિક’ કરો.

tr1

૨૦૦૭

       હું ત્રિવેણી – ત્રિવેણી આચાર્ય, ગરવી ગુજરાતણ. ત્રણ ત્રણ દિવસથી હું રાતે ઊંઘી શકી ન હતી. બહુ મુશ્કેલીથી અને પોલિસની સહાયથી મૂળ ભુતાનની અને કમાટીપુરામાં સડતી, બે છોકરીઓ માંડ માંડ એ દોજખમાંથી બહાર આવવા કબુલ થઈ હતી. પણ રાતોરાત એ ગાયબ થઈ ગઈ હતી. ‘કેટલી માસૂમ છોકરીઓ અને કેવા નરકમાં? હવે એમનો પત્તો શી રીતે મેળવવો?’

      કમાટીપુરા – એશિયાનો બીજા નમ્બરનો વેશ્યાવાડો – મુંબાઈની ઝગમગાતી સોનાની થાળીમાં લોઢાની મેખ – સુધરેલી, સુંવાળી સંસ્કૃતિની નાલેશી અને હેવાનિયતનું જીવતું જાગતું પ્રતિક – સરેઆમ લૂંટાતી, કચડાતી કૂમળી કળીઓનાં ધોળે દહાડે વેચાણ – પ્રદર્શન.

       છેક ૧૯૯૩માં ગુજરાતી સામાયિક ….….ના કાર્યકર હોવાના કારણે એક ફિલ્મ સ્ટારની પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં કમાટીપુરાના નજીકના વિસ્તારમાં મારે જવાનું થયું હતું. આ બદનામ બસ્તીમાં એક નજર ફેરવવા ઘણા વખતથી મને કુતૂહલ થતું હતું. પણ તે દિવસે તો કોન્ફરન્સ પત્યા પછી મેં હિમ્મત કરી જ દીધી. બે ચાર જ્ગ્યાઓએ મેં લટાર મારી અને મારું મન વાસી છાશ જેવું ખાટું ખાટું થઈ ગયું. તે પહેલાં હું એમ જ માનતી હતી કે, આ સ્ત્રીઓ મહેનત મજુરીનું કોઈ કામ કરવાની અસૂયા અને સાંસારિક જીવનની ઉપાધિઓ અને જવાબદારીથી છટકવા પોતાની રાજીખુશીથી આ ધંધો કરતી હશે. પણ એ કમનસીબ નારીઓની હતાશાથી ભરેલી, બેજાન આંખોમાંથી હું એમની અંતરની વેદના વાંચી શકી. એક બે જણીઓએ તો, એમના ડાઘિયા કૂતરા જેવા રખેવાળોની નજર ન હતી એટલે છુપી રીતે એમની વ્યથાઓની કાળી કહાણી પણ ટૂંકમાં સમજાવી દીધી.

      ઘેર આવીને મારા સ્વ. પતિ બાલકૃષ્ણને કદી ભુલી ન શકાય તેવા મારા આ અનુભવની વાત કરી. તે પણ દુઃખી દુઃખી થઈ ગયા. તેમને પણ આ ‘અંદરની વાત’ ની ખાસ ખબર ન હતી. તેમણે કહ્યું,” જો તે બધીઓ રાજીખુશીથી આ બદનામ ધંધો ન કરતી હોય તો શા માટે ત્યાંથી ભાગી જતી નથી?” તેમણે બીજી એક બાતમી પણ આપી. તેમનો એક મિત્ર આવી એક વેશ્યાના પ્રેમમાં હતો અને તેની સાથે લગ્ન પણ કરવા તૈયાર હતો.તે છોકરી પણ દોજખમાંથી છૂટવા આતૂર હતી. તેમણે મને કહ્યું,” તું તો પત્રકાર છે. એ બે જણને મદદ કરે તો?”

     આ વાત મારા મનમાં જડબેસલાક બેસી ગઈ. થોડાક દિવસો પછી અને બધી પૂર્વ તૈયારી બાદ, મારા પતિ,  તેમના એ મિત્ર અને પોલિસ મદદ સાથે હું એ કોઠામાં ગઈ, અમે એ છોકરીને છોડાવી. મને એ ઘડી હજી પણ યાદ છે કે, ‘જે છોકરી સાથે આ જનાબ લગ્ન કરવાના છે, તેને જ તમે સાથે લઈ જઈ શકો. બીજીઓને સાથે  લાવવા અમે તો મદદ કરીશું, પણ એમની જવાબદારી લેવાનું કામ ભયાનક જોખમવાળું છે.”

     પણ બાલકૃષ્ણનું ખમીર જ અલગ ને? તે તો ચૌદે ચૌદ છોકરીઓને સાથે લઈ જઈને જ જંપ્યા. અમારા કાંદિવલી ખાતેના ઘરમાં જ અમે એમને આશરો આપ્યો. એમાંની મોટા ભાગની છોકરીઓ નેપાળની હતી. ત્યાંની સામાજિક સંસ્થા ‘ મૈતી નેપાલ’ સાથની વાટાઘાટો બાદ, એમને પોતાના દેશમાં પુનર્વસવાટની વ્યવસ્થા કરી આપવામાં અમને સફળ નીવડ્યા.

    એ દિવસથી જ અમારા આ જીવન કાર્યના શ્રી ગણેશ મંડાઈ ગયા. મિલિટરીમાંથી રિટાયર થયા બાદ બાલકૃષ્ણ ઇલેક્ટ્રોનિક સામાનનો સ્ટોર ચલાવતા હતા. તેમણે એ બંધ કરવાનું નક્કી કર્યું અને પૂરો સમય આ કામને જ આગળ વધારવાનું નક્કી કરી દીધું. તેમણે મને કહ્યું, “તારી નોકરી તું ચાલુ રાખ. પત્રકાર હોવાના કારણે આપણા આ કામમાં એ બહુ જ કામમાં આવશે. હવેથી મારો બધો જ સમય અને શક્તિ આ કમભાગી છોકરીઓ માટે જ.” મારા પતિની આ ઉદાત્ત ભાવના જોઈ એમની પત્ની હોવા માટે મને ગર્વ થયો.

   એ જ સાલમાં આવા જ એક અભિયાનમાં આપઘાત  કરીને મૃત્યુ પામેલી એક વેશ્યાના ત્રણ જ મહિનાના પુત્રનો કબજો અમે લીધો હતો. એ વ્હાલસોયું બાળક મને એટલું બધું ગમી ગયું કે, અમે એને દત્તક લઈ લીધો. આજે યુવાન બની ગયેલો એ ‘લવ’ પણ અમારા આ યજ્ઞમાં જોડાઈ ગયો છે.

   પછી તો અમે બન્ને આ કામમાં ગળાડૂબ ખૂંપી ગયા.  અમારી અંગત હેસિયત અને ગાંઠના ગોપિચંદન કરીને આ યજ્ઞ અમે ત્રણ વર્ષ ચાલુ રાખ્યો. નેપાળ / ભુતાનની છોકરીઓ જ મોટા ભાગે હોવાના કારણે એમને પાછી એમના દેશ ભણી વિદાય કરવાનું ‘મૈતી નેપાલ’ના સહકારથી સરળ હતું. ત્રણ વર્ષ પછી, એ લોકોએ જ એમની શાખા મુંબાઈમાં શરૂ કરી, અને અમારા માથેથી ખર્ચનો બોજો ઊતરી ગયો.

   પણ અમારું કામ તો ચાલુ જ રહ્યું – વધતું જ રહ્યું. થોડાંક વર્ષો બાદ ઘણા લોકોની આર્થિક મદદ મળતાં અમે અમારી પોતાની આવી સંસ્થા ‘ Rescue Foundation’ શરૂ કરી શક્યા. પણ દસ વર્ષ સુધી અમારું ઘર એ પાંજરેથી છુટેલી ભોળી કબૂતરીઓ માટે ‘માનું ઘર’ બની ગયું.

tr2tr3

     ચૌદ ચૌદ વર્ષની અથાક અને જોખમી કામગીરીના પ્રતાપે ઊભા થઈ શકેલા સમ્પર્કોના કારણે ૨૦૦૭ની એ ઉજાગરા અને વેદનાથી ભરેલી રાતના બીજા જ દિવસે, ‘એ બે ભુતાની છોકરીઓને દિલ્હી સગે વગે કરી દેવામાં આવી છે.’ એવા વાવડ મને મળ્યા. મારા બે સ્ટાફના માણસોને મેં દિલ્હી મોકલ્યા અને દિલ્હીની પોલિસની મદદથી એ છોકરીઓને ત્યાંના કૂટણ ખાનામાંથી છોડાવી. એમની વિધવા માને પણ તે લોકો ભુતાનથી દિલ્હી લઈ આવ્યા અને બન્ને છોકરીઓ તેને સહીસલામત સુપ્રત કરી દીધી.

     એ ‘મા’એ દિકરીઓ પાછી અપાવવા માટે  ગળગળા સાદે જે આશિષ અમારા કામને આપી હતી – તે અમને અત્યાર સુધીમાં મળેલ અનેક પ્રમાણ પત્રો, પારિતોષિકો અને સુવર્ણ ચન્દ્રકો કરતાં વધારે કિમતી હતી. આ આખું અભિયાન નવેક મહિના ચાલ્યું હતું, પણ એના કારણે મારી હિમ્મત અને પહોંચ અનેક ગણા વધી ગયાં.

   અમે શરૂ કરેલા આ માનવતા સભર અભિયાનના પ્રતાપે હજારો કમનસીબ સ્ત્રીઓ અને છોકરીઓ કમાટીપુરાના દોજખમાંથી અને બીજેથી છૂટી શકી છે. ૨૦૦૩માં એક ઉદાર સખાવતીએ કાંદિવલી ખાતેનું જ સાત માળનું એનું મકાન અમારા આ કામ માટે દાનમાં આપી દીધું. હવે છૂટકારો પામેલી છોકરીઓ અને સ્ત્રીઓના રહેઠાણ માટેનો પ્રશ્ન ઉકલી ગયો.

      કમનસીબે બે જ વર્ષ બાદ બાલકૃષ્ણ રસ્તા પરના અકસ્માતમાં ગુજરી ગયા. અમારા દસ દસ વર્ષના આ અભિયાનમાં એમને જાન ગુમાવવાની સેંકડો ધમકીઓ મળી હતી. એમની ઉપર આક્ર્મક હુમલા પણ કરવામાં આવ્યા હતા. પણ કુદરતનો આ  આઘાત મારા માટે અસહ્ય હતો. ‘મિલિટરી દિમાગ અને શાર્રીરિક બાંધાના એ જવાંમર્દ જેવી તાકાત મારામાં શી રીતે આવશે? એકલા હાથે હું શી રીતે આ અત્યંત જોખમી કામ ચાલુ રાખી શકીશ?’ આવા વિચારોએ મારી કમર તોડી નાંખી. પણ ૧૨-૧૫ વર્ષની એ કૂમળી કળીઓને બદનામી અને એઈડ્ઝની જીવલેણ ત્સુનામીમાં ઉશેટી દેતી, આ પાશવી પ્રથાનો ખોફનાક પંજો મને દિવસ રાત પ્રેરતો રહ્યો. બાલકૃષ્ણનો એ પ્રતાપી અવાજ હજુ મને પ્રેરી રહ્યો છે,

       “ત્રિવેણી! એક ને એક દિવસ આપણે મરવાનું છે. પણ જીવતે જીવ મરી રહેલી માસૂમિયતોને નવું જીવન આપીને આપણો હર એક દિવસ સીમા પર દેશને માટે જાનફેસાની કરતા સૈનિકની ખુમારી વાળો બની ગયો છે.”

    અને એ આઘાત હું જીરવી ગઈ.  પત્રકાર તરીકેની નોકરી મેં છોડી દીધી અને બમણી તાકાતથી મારી દીકરીઓને બચાવવાના કામમાં પૂર જોશથી જોટાઈ ગઈ. મારા જીવનના સૌથી મોટા આઘાતમાંથી આવી હજારો કૂમળી કબુતરીઓના નિસાસાઓએ મને ફરીથી જાગૃત કરી દીધી. મારું શોણિત, મારા શરીરનો એકે એક કોશ હવે કિશોરી માટે છે.’ એ ધખારો મારો જીવન મંત્ર બની રહ્યો.

     અમે વર્ષે ૩૦૦ છોકરીઓને બચાવી લઈએ છીએ.અમુક તો માંડ આઠ વર્ષની હોય છે. મારી દીકરીઓ મને જે વ્હાલથી બાથ ભરે છે. તે મારે માટે રણમાં મીઠી વીરડી જેવું હોય છે.

ત્રેવીસ વર્ષ પછી

     ‘રેસ્ક્યુ ફાઉન્ડેશન’ પાસે કાંદિવલી, થાણે અને પુણે ખાતે આશરો આપવા માટે ત્રણ વિશાળ મકાનો છે. ૧૨૫ માણસોનો સ્ટાફ છે અને અગણિત માહિતી આપનારા, ઉદાર દાતાઓ અને પડદા પાછળથી મદદ કરનારાઓ પણ છે. મહારાષ્ટ્ર સરકાર પણ આ સંસ્થાને ઉદાર ગ્રાન્ટ આપે છે. દિલ્હીમાં પણ એની શાખા શરૂ થઈ રહી છે. ખેતીની આવક, ડેરી પેદાશો અને આશરો લેતી સ્ત્રીઓએ બનાવેલ હસ્ત કારીગરીની પેદાશોના વેચાણમાંથી સંસ્થાએ પોતાની આવક પણ ઊભી કરી છે.

     જ્યારે એ છોકરીઓ દોજખમાંથી છૂટીને આશરો લે છે ત્યારે એમની શારીરિક અને માનસિક હાલત બહુ જ અસ્વસ્થ અને ગંભીર હોય છે. આત્મહત્યા કરવામાંથી એમને ઉગારી લેવા  માટે બહુ જ પાકટ અને પ્રેમભરી માવજત જરૂરી બની રહેતી હોય છે. અમુક ગર્ભવતી હોય છે. કાયદાના સહારે એ ગર્ભપાત કરાવી શકે છે. પણ ઘણી માની મમતાથી જન્મ આપે છે. એમાંના ઘણાં સુખી કુટુંબોમાં દત્તક સંતાન બની નવી જિંદગી શરૂ કરે છે. અમુક તો પરદેશ પણ પહોંચી જાય છે.

   પણ ઘણી સ્ત્રીઓ બીજે સ્થાયી થવા છતાં,  એમને માના થાનકમાં મળેલ પ્રેમની શીતળતા એ નિર્દોષ સંતાન પર વરસાવતા રહેવાની હિમ્મત અને મમતા કેળવી શકી છે.

 રેસ્ક્યુ ફાઉન્ડેશન/ ત્રિવેણી આચાર્યને મળેલ એવોર્ડ –

  • Stree Shakti Award for Women Entrepreneurs in 2008. In 2011
  • Civil Courage Prize of The Train Foundation, awarded annually to those “who resolutely combat evil”.
  • Asia Democracy and Human Rights Award of the Taiwan Foundation for Democracy by Taiwanese president Ma Ying-Jeou in 2010
  • Humanitarian Honoree of World of Children Award in 2013.

    ત્રિવેણીનો મન ગમતો શેર – જે એની દીકરીઓને અવાર નવાર સંભળાવતી રહે છે –

पोंछ कर अश्क अपनी आंखोंसे
मुस्कराओ तो कोई बात बने ।

सर झुकानेसे कुछ नहीं होगा,
सर ऊठाओ तो कोई बात बने ।

tr7

આ ચિત્ર પર ક્લિક કરી ‘Rescue Foundation’ – ની વેબ સાઈટની મુલાકાત લો

સંદર્ભ – મૂળ લેખ

http://www.thebetterindia.com/77898/triveni-acharya-sex-trafficking-rescue-mumbai/

વિકિપિડિયા પર –

https://en.wikipedia.org/wiki/Kamathipura  , https://en.wikipedia.org/wiki/Triveni_Acharya