સૂરસાધના

ગુજરાતી લેખિનીમાં સ્વૈરવિહાર

Category Archives: નૂતન ભારત

ઘડપણની ઉંમરે યુવાનીનો ઉત્સાહ – હેન્રી શાસ્ત્રી

મૂળ સ્રોત – મુંબાઈ સમાચાર ( અહીં ક્લિક કરો )

     નિવૃત્તિ પછીની પ્રવૃત્તિ શું? આ સવાલ આજે ૬૦ વર્ષની આસપાસના ઘણાં લોકોને સતાવી રહ્યો છે. એ સવાલનો જવાબ નહીં મળવાને કારણે એ લોકો કોઈને કોઈ કામમાં જોતરાયેલા રહે છે. ભક્તકવિ નરસિંહ મહેતાના નગર તરીકે જાણીતા એવા જૂનાગઢ શહેર નજીકના એક ગામમાં વસતા ૯૫ વર્ષના વલ્લભભાઈ મારવણિયાને આ કે આવો કોઈ પ્રશ્ર્ન નથી સતાવતો. સાચું પૂછો તો તેમના જીવનમાં આવા કોઈ સવાલનું અસ્તિત્વ જ નથી. નિવૃત્તિ શું છે અને કોને કહેવાય એની એમને ખબર જ નથી. તેમના શબ્દકોશમાં નિવૃત્તિ નામનો શબ્દ જ નથી, પ્રવૃત્તિ નામનો શબ્દ છે. એટલે આજે ૯૫ વર્ષની ઉંમરે પણ કડેધડે છે અને અઠવાડિયામાં બે-ત્રણ વાર પોતાના ખેતરે આંટો મારવા જાય છે. એટલું જ નહીં પણ ત્યાં જઈને પોતાને સૂઝ પડે એવું નાનુંમોટું કામ કરીને પુત્ર અને પૌત્રને મદદરૂપ થઈને સંતોષનો ઓડકાર ખાય છે. આ વર્ષે માર્ચ મહિનામાં (ચોથી માર્ચે) તેમને રાષ્ટ્રપતિના હસ્તે નેશનલ ગ્રાસરુટ્સ ઇનોવેશન અવૉર્ડ એનાયત થયો છે. વલ્લભભાઈ એક એવું વ્યક્તિત્વ છે જે ન કેવળ પ્રેરણાદાયી છે, પણ ઝાઝા ભણતર વિના સમજદારીથી આગળ વધી એક ઊંચાઈ હાંસલ કરતા ગુજરાતીઓનું ગર્વ લઇ શકાય એવું એક વિશિષ્ટ ઉદાહરણ પણ છે. આવો ઓળખીએ ગાજરની ખેતીમાં નામ અનોખી સિદ્ધિ મેળવનાર આ અનોખા દાદાજીને.

      ગામનું નામ ખામધ્રોળ. જૂનાગઢથી ફક્ત દોઢ કિલોમીટરનું અંતર. નરસિંહ મહેતા ઉપરાંત ગિરનાર માટે જાણીતા જૂનાગઢના આ નાનકડા ગામને વલ્લભભાઈના ગામ તરીકે પણ ઓળખવું જોઈએ એવી એમની સિદ્ધિઓ છે. આરોગ્ય સ્વસ્થ છે, પણ મોબાઈલમાં વાત કરવાની અને સામે માણહ ન હોય તો વાર્તાલાપ કરવાની ફાવટ ન હોવાથી તેમના પુત્ર અરવિંદભાઈ ‘મુંબઈ સમાચાર’ સાથે તેમના વતી વાત કરે છે. તેઓ વાતચીતનો છેડો છેક ૬૩ વર્ષ પાછળ લઇ જાય છે. ‘૧૫ વર્ષની ઉંમર સુધી બાપુજી રાજકોટ જિલ્લાના ધોરાજી તાલુકાના મોટી મારણ નામના ગામે મોસાળમાં રહેતા હતા,’ અરવિંદ ભાઈ ઉત્સાહથી શરૂઆત કરે છે, ‘પાંચ ધોરણ પાસ કર્યા પછી તેઓ વેકેશનમાં ખામધ્રોળ આવ્યા ત્યારે મારા દાદા એટલે કે એમના બાપુજીએ એમને કહી દીધું કે બસ, હવે આગળ ભણવાની જરૂર નથી. ખેતીવાડીના કામે લાગી જા. આમ ૧૫ વર્ષની ઉંમરે જ બાપુજી પર મોટી જવાબદારી આવી ગઈ. વાત છે ૧૯૩૭ની. મારા દાદા અને એમના ભાઈઓ પાસે વિશાળ જમીન હતી. એમાં શાકભાજી વાવવાની સાથે સાથે ગાજર અને જુવારનો પણ પાક લેવાતો. એ સમયમાં મકાઈ, ગાજર અને જુવાર લોકો ન ખાતા. એ તો કેવળ જનાવરનું ખાણું કહેવાતું. આ સમજણ રૂઢ થઇ ગઈ હતી. બધાની જેમ કુમળી વયે બાપુજીએ પણ આ વાત માની લીધી. ૧૯૪૩માં ૨૧ વર્ષની ઉંમરે એમને એક વિચાર આવ્યો. તમને શહેરના લોકોને કદાચ ખબર નહીં હોય, પણ એ સમયે પશુધાન ગણાતા હોવા છતાં ખેડૂતો જુવાર અને ગાજર નિયમિત ખાતા. એમાંથી બાપુજીને વિચાર આવ્યો કે આ ગાજર તો સ્વાદિષ્ટ લાગે છે એનું વેચાણ લોકોને કરીએ તો? દાદા સમક્ષ રજૂઆત થઇ, પણ ‘તું તો મૂરખ છો. તારામાં અક્કલ જ નથી. આ તો ઢોરનું ધાન છે. માણહને વેચવા ન લઇ જવાય’ એમ કહીને ચૂપ કરી દીધા બાપુજીને.’

      એ સમય વડીલોની આમન્યા રાખવાનો અને મર્યાદા જાળવવાનો હતો. એટલે વલ્લભભાઈએ તેમના બાપુજીનો વિરોધ તો ન કર્યો, પણ એક દિવસ તો ગાજર વેચવા લઇ જ જવા છે એવી મનમાં ગાંઠ વાળી લીધી. અને એક દિવસ હિમ્મત કરીને એ વિચાર અમલમાં મૂકી દીધો. કોઈને ખબર ન પડે એમ ૧૦ -૧૦ કિલોની બે પોટલી બનાવી અને શાકભાજીના પોટલામાં સંતાડીને લઇ ગયા બજારમાં. શાકભાજીના કેટલાક કાયમી ગ્રાહકોને એ ગાજર ચખાડ્યા અને એમને એ બહુ ભાવ્યા પણ. વાતનું અનુસંધાન જોડીને અરવિંદ ભાઈ ‘મુંબઈ સમાચાર’ને જણાવે છે કે ‘ગ્રાહકોએ રસ દેખાડ્યો એટલે ૧૦ કિલોના ચાર રૂપિયાના ભાવે વેચી દીધા. લોકોએ પણ રાજીખુશીથી એ રકમ ચૂકવીને ગાજર ખરીદ્યા. જરા વિચાર કરી જુઓ કે જે ગાજર પશુઓના આહાર તરીકે ચાર આને કિલો વેચતા હતા એના ચાર રૂપિયા ઉપજ્યા. ચાર આનાના ચાર રૂપિયા! બાપુજીના આનંદનો કોઈ પર નહોતો. ઘેરે આવીને બાપુના હાથમાં આઠ રૂપિયા મૂક્યા. આટલા બધા પૈસા એક સાથે જોઈને દાદાએ બાપુજીને સવાલ કર્યો કે ‘કેટલા સમયથી ભેગા કરેલા પૈસા તું મને આપી રહ્યો છે? કે કોના બાકી રહી ગયેલી રકમ તું લઇ આવ્યો છે?’ બાપુજી હસી પડ્યા અને બોલ્યા કે આ આઠેઆઠ રૂપિયા માત્ર ગાજરના ઉપજ્યા છે. હોય નહીં એમ કહેતા દાદાએ બાપુજીને બાથમાં લઈને છાતી સરસો ચાંપીને ખૂબ ધન્યવાદ આપ્યા અને દીકરાએે પરિવારનું નામ ઉજાળ્યું એવી પ્રતિક્રિયા આપી.’

      અને ૨૧ વર્ષના યુવાન વલ્લભદાસને દોડવા માટે ઢાળ મળી ગયો. ૧૯૪૩થી તેમણે અલાયદી જમીનમાં રીતસરની ગાજરની ખેતી શરૂ કરી દીધી. ૧૦ વર્ષ સુધી એકલા હાથે ખેતી કરી. એમને ગાજરનો મબલક પાક લઈને ધૂમ કમાણી કરતા જોઈને ગામના અન્ય ખેડૂતોને પણ પ્રેરણા મળી. કેવળ પોતેે જ નહીં, અન્ય ખેડૂતો પણ ગાજરનો પાક લઈને એમાંથી બે પૈસા કમાય એવી વલ્લભભાઈની ઉદાત્ત ભાવના હતી અને આજે પણ છે. ખેતી વધી હોવાથી એક સમયે ગાજરનું બિયારણ ક્યાંથી લાવવું એની મુશ્કેલી ઊભી થઇ હતી. એમાંથી વલ્લભભાઇને બીજ તૈયાર કરવાની પ્રેરણા મળી. ગાજરનું સારું બીજ દરેક ખેડૂતને મળવું જોઈએ એ નિષ્ઠા સાથે ૧૯૮૫થી તેમણે એનું કામ પણ શરૂ કરી દીધું. સારી ગુણવત્તાવાળાં બીજ તૈયાર કર્યાં જેને કારણે ગાજરનો બહેતર પાક ઊતર્યો. પુત્ર અરવિંદભાઈ પણ નવમું ધોરણ પાસ કર્યા પછી બાપુજી સાથે ખેતીમાં જોડાઈ ગયા.

      જોકે, ૧૯૮૩માં તેમની સાથે એક દુર્ઘટના થઇ. એ વિશે અરવિંદ ભાઈ જણાવે છે કે ‘એક દિવસ હું અચાનક કૂવામાં પડી ગયો. મારું થાપાનું હાડકું ભાંગી ગયું. અમે પરિવારમાં બે ભાઈ અને પાંચ બહેનો. મોટા ભાઈ તો શિક્ષક હતા અને તેમને ખેતીમાં રસ નહોતો. મારા દાદા અને એમના ભાઈઓ છૂટા થયા ત્યારે અમારે ભાગે ૩૫ વીઘા જમીન આવી હતી જેમાંથી સંજોગવશાત ૨૫ વીઘા જમીન અમારે વેચી નાખવી પડી. બાકી રહેલી ૧૦ વીઘામાં ખેતી શરૂ કરી. ગાજર અને સાથે શાકભાજી પણ વાવતા. ગાજરની ખેતી ચાર જ મહિના થાય અને એટલે બાકીના સમયમાં બીજો પાક લઇ શકાય. બાપુજીએ સૂઝબૂઝ અને મહેનતથી પ્રયોગો કરીને અઢી ફૂટ સુધીના ગાજરનો પાક લીધો. જૂનાગઢની એક લૅબોરેટરીમાં ગાજરનું ઍનેલિસિસ કરાવ્યું અને એમાં અન્ય ખેતરોમાં પાકતા ગાજરની સરખામણીમાં અમારે ત્યાં પાકતા ગાજરમાં બીટા કેરોટિન નામનું ઉપયોગી ઘટકનું પ્રમાણ વધારે હોવાનું સાબિત થયું. અમે અત્યારે જે ગાજરની જાત વિકસાવીએ છીએ એના માટે રાષ્ટ્રપતિ તરફથી અવૉર્ડ અને એક લાખ રૂપિયાનો ચેક મળ્યો.’

       સમગ્ર જમીનના વાવેતરમાં માત્ર અરવિંદભાઈ, તેમના પત્ની અને પુત્ર જ કામ કરે છે. કાયમી ધોરણે કોઈ માણસ નથી રાખ્યો. હા, ક્યારેક જરૂર પડે તો મદદ લઇ લેવાય છે. વલ્લભદાદા નાની મોટી મદદ તો કરતા જ રહે છે. જે જમીનમાં લોહી રેડીને પોતે મોટા થયા છે એ જમીનથી સાવ અલગ તેઓ નથી રહી શકતા અને ખેતરે આંટો મારવાથી પ્રફુલ્લિત રહી શકાય છે. સિવાય ગાજરની ખેતીમાં પ્રયોગો પણ કરતા રહે છે. ભણતર ન હોવા છતાં માત્ર આવડતના જોરે ગાજરની ખેતીમાંથી એના હલવા જેવું વળતર મેળવનાર વલ્લભભાઈ મારવણિયા આપણા ગુજરાતનું જ નહીં બલકે દેશનું ગૌરવ છે.

—————————–

નવાબના ૪૨ રૂપિયા બાકી

      યુવાન વલ્લભના ગાજરની લોકપ્રિયતા ૧૯૪૩માં એ સમયના જૂનાગઢના નવાબના કાને જઈ પહોંચી. તેઓ પણ ગાજર મગાવતા. રકમ મોટી થાય એટલે એક સાથે પૈસા ચૂકવી દેતા. ૧૯૪૭માં દેશ આઝાદ થયો. ભારતના ભાગલા પડ્યા અને નવાબ રાતોરાત જૂનાગઢ છોડીને પાકિસ્તાન નાસી ગયા. એ દિવસ યાદ કરીને મલકાતા મલકાતા વલ્લભદાદા જણાવે છે ‘મારે નવાબ પાસેથી ૪૨ રૂપિયા લેવાના નીકળે છે.’

Advertisements

છાણ કે સોનાની ખાણ?

pr1

૨૦૧૫

   બરેલી્માં મિલ્કતની લે-વેચનો ધંધો કરતા વેપારીના મોટા દીકરાએ એક ડેરી ફાર્મ શરૂ કર્યું હતું. તેમાં આધુનિક વિજ્ઞાન વાપરવાનું શીખવા તે ઇજ્જતનગરમાં આવેલી પશુ-સંવર્ધનની શોધખોળ કરતી સંસ્થામાં (IVRI) તાલીમ લેવાનું વિચારતો હતો. બી.કોમ.નું ભણતો ૧૯ વર્ષનો તેનો નાનો ભાઈ પ્રતીક પણ તેની સાથે ખાલી ફરવા જ ઇજ્જતનગર ગયો હતો. આમ તો તે સી.એ. થવા તલપાપડ હતો. તે માટેની પ્રારંભિક યોગ્યતા મેળવવાની પરીક્ષા પણ તેણે પસાર કરી દીધી હતી.

     તેના ભાઈના ડેરી ફાર્મમાં છાણ અને ખાણનો કચરો બને તેટલી જલદીથી મામૂલી ભાએ વેચીને દૂર કરાતાં હતા. પણ પ્રતીકને ઇજ્જત નગરમાં એક વ્યાખ્યાનમાંથી જાણવા મળ્યું કે, આ બધાંમાંથી સેન્દ્રિય ખાતર બનાવી શકાય અને તે વાપરીને બનતી ખેત પેદાશો બજારમાં ઊંચો ભાવ કમાઈ આપે.

    આ સાથે પ્રતીકના જીવનની દિશા બદલાઈ ગઈ. તેણે આ બાબત ઊંડા ઉતરવાનું નક્કી કર્યું. તે પણ  એ સંસ્થાના એક ટ્રેનિંગ કોર્સમાં જોડાઈ ગયો. છ મહિના આ જ લગન, આ જ વિષયનું વાંચન, અને અવનવા પ્રયોગો. છેવટે તેણે બાપુને કહી દીધું કે, તે સી.એ. થવાનો નથી. બાપુને આ પસંદ તો ન જ પડ્યું, પણ પ્રતીકની મા એના દીકરાની અવનવું કરવાની લગન સમજી ગઈ અને તેમણે બાપુને સમજાવી દીધા.  પ્રતીકે જ્યારે તેની પહેલી પેદાશમાંથી મળેલ મોટી રકમનો ચેક બાપુના હાથમાં મુક્યો, ત્યારે એ વેપારી માણસને સમજતાં વાર ન લાગી કે,

પ્રતીકને  છાણમાંથી સોનાની ખાણ મળી ગઈ છે!

     બાપુએ પ્રતીકને પરઢોળી ગામમાં સાત વીંઘા જમીન ખરીદી આપી. પ્રતીકની ગાડી હવે ધમધમાટ દોડવા લાગી. તેણે સેન્દ્રીય ખાતરનું ઉત્પાદન મોટા પાયે શરૂ કરી દીધું.

pr2

૨૦૧૭

પ્રતીક તેને મળેલી તાલીમ પરથી અવનવા કચરા વાપરી જુએ છે અને  તેમને કહોવાવાની અવનવી રીતો શોધી કાઢે છે. એમાં મંદીરોમાંથી કચરા ભેગા થતાં ફૂલોનો પણ સમાવેશ થાય છે ! તેમાં લીમડાનાં પાન અને ગૌમૂત્ર વાપરીને  આ ખાતરમાં જંતુનાશક તત્વ પણ પ્રતીકે ઉમેર્યું છે. બે જ વર્ષમાં તે પોતાના પગ પર ઊભો થઈ ગયો, એટલું જ નહીં;  તેણે બીજી થોડીક જમીન પણ ખરીદી લીધી અને જાતે ખેતી કરવા લાગી ગયો.

     પોતાની ઉન્નતિની સાથે સાથે પ્રતીકે બીજા ખેડુતોને પણ આ રીત અપનાવવા પ્રેર્યા છે, અને તેની દોરવણી હેઠળ ૪૨ ખેડુતો પણ સેન્દ્રીય ખાતર વાપરતા થઈ ગયા છે.   રાસાયણિક ખાતર માટે એક એકરે ૪૫૦૦ ₹ જેટલો ખર્ચ આવતો હોય છે, જ્યારે આ ખાતર માટે માત્ર ૧૦૦૦ ₹. જ ખર્ચ આવે છે.  આ ખાતર વાપરીને રાસાયણિક ખાતર કરતાં મોટા દાણા વાળા ઘઉં પકવી શકાય છે, અને બજારમાં તેના વધારે ભાવ પણ મળે છે. બાવીસ જ વર્ષના આ તરવરતા તોખારની સહયોગી બાયોટેક નામની કમ્પનીનું ખાતર બરેલી ઉપરાંત નોઈડા, ગાઝિયાબાદ અને શાહજહાંપુરમાં વેચાતું થઈ ગયું છે. પ્રતીક ‘ये लो खाद ‘ ના નામથી સેન્દ્રીય ખાતર વેચે છે અને વર્ષે બાર લાખ રૂપિયા રળી લે છે.

પ્રતીકના જ શબ્દોમાં

    “હું રોજ દસ કલાક સતત વાંચીને કદાચ સી.એ. થયો હોત પણ એનાથી મને એટલો આનંદ ન થયો હોત જેટલું આ કામમાં અટક્યા વિના, રચ્યા પચ્યા રહેવામાંથી મળે છે. દરેકે પોતાનો જુસ્સો શેમાં સૌથી વિશેષ છે, તે જાણી લેવું  જોઈએ. તો જ કામમાં મજા આવે.”    

સાભાર – માનવી કટોચ, Better India

સંદર્ભ –

http://www.thebetterindia.com/101810/prateek-bajaj-vermicompost-ye-lo-khaad-sehyogi-biotech/

નર્કાગારમાંથી અલકાપુરી

अबे …. ! रास्ते पर ऐसे थूंक मत  पुलिस देख लेगी तो तगडा फाईन देना पडेगा  बोलमैं पुलिसको हेल्प लाईन पर खबर दे दुं? ‘

બારી ખોલીને એક ટેક્સી ડ્રાઈવરે બાજુના ઓટો રીક્ષાવાળાને આમ કહ્યું.

શા માટે?

‘જાણવા જેવી’  એ વાત અહીંથી જાણો અને મિત્રોને જણાવો…

wegu_logo

૪૨ કિલોમિટર દોડ – સાડીમાં

Jayanti

      હૈદ્રાબાદની ૪૨ કિલોમિટરની મેરેથોન દોડ – સાડી પહેરીને. હા! હૈદ્રાબાદની ૪૪ વર્ષની જયંતિ સંપત કુમારે એ માટે આઠ વર્ષ પ્રેક્ટિસ કરી હતી. ૨૦૧૬ની એ દોડ જયંતિએ પાંચ કલાક સતત દોડીને પુરી કરી હતી – સાડી અને પગમાં સ્લીપર પહેરીને !

jayanti_1

jayanti_2

      ૨૦૧૫ માં તેણે પહેલી વખત હૈદ્રાબાદની વિખ્યાત મેરેથોન દોડમાં ભાગ લીધો હતો, પણ તે પૂર્ણ કક્ષાની દોડ ન હતી – માત્ર ૧૦ કિ.મિ. જ. એ પહેલાં તેણે પાંચ કિ.મિ. ની દોડમાં તો ઘણી વખત ભાગ લીધો હતો, પણ તેને ખાતરી ન હતી કે, તે પૂર્ણ કક્ષાની દોડમાં ભાગ લઈ શકશે કે કેમ? પણ તેણે બીજા દોડવીરોની દોરવણી લેવા માંડી અને ૨૦૧૬ ની દોડમાં ભાગ લેવાનો અને તે પુરી કરવાનો દૃઢ સંકલ્પ પણ કર્યો.

    અગાઉ તો તે સલવાર કમીઝમાં કે પાટલૂન પહેરીને દોડતી. પણ તેણે એક સમાચાર વાંચ્યા કે,આવી એક દોડમાં એક પુરૂષે બીઝનેસ સુટ પહેરીને દોડી રેકર્ડ સ્થાપ્યો હતો. આના પરથી તેના ફળદ્રૂપ ભેજામાં વિચાર આવ્યો કે, ‘સાડી પહેરીને દોડું તો? ‘ અને જયંતિનું સંશોધન શરૂ થઈ ગયું. ગિનેસ બુકમાં સ્થાન પામવા માટેની શરત એ હતી કે, ‘૪૨ કિ.મિ. ની મેરેથોન પાંચ કલાકમાં પુરી કરવી જોઈએ.’ મક્કમ દિમાગની જયંતિએ બીજો સંકલ્પ કર્યો, ’હું ૨૦૧૬ માં ૪૨ કિ.મિ.ની દોડમાં સાડી પહેરીને ભાગ લઈશ.’ આ સંકલ્પની પાછળ સ્ત્રીઓને સાડી પહેરવામાં રસ જગવવાનો વિચાર પણ જયંતિના મનમાં હતો.

     આ ઉપરાંત ૨૦૧૫ ની મેરેથોન દોડમાં તેણે જોયું કે, ૭૦-૭૫ વર્ષની વયનાંઓ પણ હરખભેર અને ખુલ્લા પગે દોડતા હતા. જયંતિએ ત્રીજો સંકલ્પ કર્યો,’ હું ખાસ બુટ પહેરીને નહીં પણ સ્લીપર પહેરીને દોડીશ.’

     આમ ત્રણ ત્રણ સંકલ્પોના બળ સાથે જયંતિની સાધનાના શ્રી-ગણેશ મંડાયા. અલબત્ત, સાડી અને સ્લીપર સાથે આટલું લાંબું દોડવાનું બહુ જ મુશ્કેલ હતું. આ માટે તેણે પ્રયોગો કરવાનું શરૂ કર્યું. તે ઘણી વખત પડી પણ ગઈ અને ઘવાઈ પણ ખરી. ૬ વાર, ૯ વાર લાંબી અને મરાઠી સાડીના પ્રયોગો પછી, તેને ‘સાડી પહેરવાની માડીસાર શૈલી’ થોડાક ફેરફાર સાથે માફક આવી ગઈ.

     એક વર્ષની સાધનાના અંતે ૨૦૧૬માં જયંતિ વર્લ્ડ રેકર્ડ સ્થાપી શકી.

     જયંતિના પતિનો આ માટે પૂરો સહકારની પણ આપણે નોંધ લેવી જ પડે. બન્ને સાથે ચાલવા કે ટહેલવા નહીં પણ દોડવા જાય છે!

      માડીસાર સાડી આમ પહેરાય !

સાભાર – વિદ્યા રાજા, The Better India, ફોટા માટે – ધર્મા તેજા


સંદર્ભ

https://www.thebetterindia.com/112911/hyderabad-resident-runs-full-marathon-in-saree/

કવિતા કે કાળકા?

       આ વાર્તા વાંચો એ પહેલાં ફેસબુક પર બહુ જ વાઈરલ બનેલો આ વિડિયો જુઓ અને નક્કી કરો કે, પીળો ડ્રેસ પહેરેલી યુવતી કવિતા છે કે કાળકા ? !

       કવિતા  ૧૯૮૩માં હરિયાણા રાજ્યના જિન્દ જિલ્લાના, ઝુલણા તાલુકાના માલવી નામના સાવ નાનકડા ગામમાં  જન્મી હતી. સમજણી થઈ પછી તેને કૂકા, કોડીઓ, પગથિયાં જેવી છોકરીઓની ચીલાચાલુ રમતોમાં ઓછો રસ પડતો. તે તેના ભાઈ અને તેના ભાઈબંધોની શારીરિક તાકાત જોઈ ચપટીક લઘુતાગ્રંથિ અનુભવતી. ઝુલણાની છોકરીઓ માટેની સરકારી  માધ્યમિક શાળામાં આવી, ત્યારે એક દિવસ અચાનક તેની બહેનપણીએ રમત રમતમાં અને તે અજાણ હતી ત્યારે, પાછળથી તેને ધક્કો મારેલો અને તમ્મર ખાઈને કવિતા નીચે પડી ગઈ હતી. ઘણી વારે તેને કળ વળી ત્યારે તેને પોતાની શારીરિક નબળાઈ માટે તેને ફરીથી ગ્લાનિ ઉપજી આવી.

         એક વખત તેના પિતા આખા કુટુમ્બને નજીકના જિન્દ શહેરમાં ફરવા લઈ ગયા હતા. ત્યાં ચોકમાં કુસ્તી દંગલ ચાલી રહ્યું હતું. લોકોની હકડે ઠઠ ભીડમાંથી રસ્તો કરીને નાનકડી કવિતા સૌથી આગળ ઘુસી ગઈ. માંસલ સ્નાયુઓ વાળા અને કદાવર બાંધાના મલ્લોને કવિતા અહોભાવથી જોઈ રહી. તેને પોતાના નાજુક બાંધા માટે ફરી વખત એ ગ્લાનિ ઉપજી આવી. ગામ પાછા ફરતાં બસમાં તેણે મનોમન નક્કી કરી લીધું –

‘મારું આવું નાજુક શરીર શા કામનું ?
એને બરાબર કસી, મજબૂત બનીને જ હું જંપીશ.’

      અને… એ નિર્ધારે કવિતાને ક્યાંથી ક્યાં પહોંચાડી દીધી.

       શાળામાં તે હવે રમતગમતમાં દિલ દઈને ભાગ લેવા માંડી. તેની માનીતી રમત કબડ્ડી હતી. સૌથી વધારે શ્રમ અને ચકોરતા માંગી લેતી આ રમતમાં તે એટલી તો માહેર થઈ ગઈ કે, શાળામાં કબડ્ડીની શ્રેષ્ઠ ખેલાડી તરીકે ઈનામ પણ મેળવી લીધું. શાળાના પ્રિન્સિપાલના હાથે તેને નાનકડું ઈનામ મળ્યું, ત્યારે મજબૂત કાયાવાળા બનવાના પોતાના સ્વપ્નને તેણે સાચું પડતું અનુભવ્યું.  તે દિવસથી કવિતાનાં સપનાંઓને  સિદ્ધ થવા મોકળું મેદાન મળી ગયું.

       ભણવામાં પણ તે ઠીક ઠીક કાબેલ હતી. રમત રમતમાં તેણે બી.એ.ની પરીક્ષા તો પસાર કરી જ દીધી.  પણ હરિયાણાની બીજી  છોકરીઓની જેમ લગ્ન કરી, ઘર માંડીને બેસવામાં તેને બહુ રસ નહોતો. તેણે નોકરી શોધવા માંડી. અલબત્ત તેના મિજાજ અને ચિત્ત વૃત્તિને અનુરૂપ  નોકરી પણ તેને મળી ગઈ. હવે તે સહસ્ર સીમા દળમાં કોન્સ્ટેબલ હતી. થોડાંક વર્ષ અને તે સબ ઈન્સ્પેક્ટરના પદ સુધી પણ પહોંચી ગઈ. પણ ચીલાચાલુ રસમની આ નોકરીમાં, તેની મનોકામનાને બાગ – બાગ ખીલવી દે તેવો, બળ વાપરવાનો મોકો મળતો ન હતો !

     અંતે કંટાળીને ૨૦૧૦માં  તેણે એ નોકરી છોડી દીધી અને કુસ્તીબાજ બનવાનો દૃઢ સંકલ્પ કરી જલંધર પહોંચી ગઈ. ત્યાં જાણીતો કુસ્તીબાજ દલીપસિંઘ રાણા  કુસ્તીની તાલીમ આપતી Continental Wrestling Entertainment (CWE) Academy, નામની  સંસ્થા ચલાવતો હતો. પણ તે ‘ગ્રેટ ખાલી’  તરીકે વધારે જાણીતો હતો. કવિતા આ ‘મહાન ખાલી’(!) સાથે ખાલી ખાલી નહીં પણ એક મક્કમ નિર્ધાર સાથે તાલીમ માટે જોડાઈ ગઈ.

k1

      ૨૦૧૬ માં જલંધરમાં જ સૌથી પહેલાં બતાવેલા વિડિયોમાં BB, ‘Big bull’ નામની કુસ્તીબાજને બે જ દાવમાં ચિત કરીને કવિતા દેવી ભારત ભરમાં પ્રસિધ્ધ બની ગઈ. હવે તે કુસ્તીબાજોમાં ‘હાર્ડ કેડી ( Hard KD ) ના નામથી ઓળખાતી હતી.

    આ વર્ષે વિશ્વકક્ષાએ દુબાઈમાં યોજાયેલી WWE (World Wrestling Entertainment)  સ્પર્ધામાં સુવર્ણ ચન્દ્રક જીતીને કેડીએ દેશનું નામ રોશન કરી દીધું; અને સ્ત્રીઓ માટેના વૈશ્વિક કુસ્તી મુકાબલામાં દુનિયા ભરની આખલીઓને (!) ચિત કરવા લાગી.

k2

       વિશ્વ કક્ષાની , સ્ત્રીઓ માટેની ‘મે યન્ગ ક્લાસિક’ ( Mae Young Classic ) સ્પર્ધા માટે પણ તેની પસંદગી થઈ છે. આ જુલાઈના મધ્ય ભાગમાં ઓરલેન્ડો – ફ્લોરિડા ખાતે યોજાનાર તે સ્પર્ધામાં વિશ્વની ૩૨ કુસ્તી બાજણો ( કે મલ્લણો ? ) ભાગ લેવાની છે.

કવિતાના જ શબ્દોમાં ..

      “I am honoured to be the first Indian woman to compete in WWE’s first ever women’s tournament. I hope to use this platform to inspire other Indian women with my performance and make India proud,”

     છેવટમાં ….   કવિતાએ પ્રભુતામાં પણ પગલાં પાડયાં છે – કોની જોડે? વોલીબોલની ટુર્નામેન્ટના વીર ગૌરવ તોમાર જોડે જ તો !  એનો દીકરો અભિજીત પણ મોટો થઈને રમતવીર જ બને – એ માટે કવિતા એને ગળથુથીમાંથી તાલીમ આપી રહી છે !

k3

k4

સાભાર – જોવીતા અરાન્હા,  Better India

સંદર્ભ –

http://www.thebetterindia.com/106137/kavita-devi-first-woman-indian-wrestler-wwe/

http://indianexpress.com/article/sports/wwe-wrestling/kavita-devi-makes-history-as-first-indian-woman-ever-to-appear-in-wwe-4717088/

http://www.newindianexpress.com/sport/other/2017/jun/22/wrestler-kavita-devi-becomes-first-indian-woman-to-appear-in-wwe-1619690.html

http://zeenews.india.com/other-sports/watch-the-great-khalis-protegee-kavita-devi-makes-history-all-set-to-become-first-indian-woman-ever-to-fight-in-wwe-2017749.html

https://en.wikipedia.org/wiki/The_Great_Khali

http://www.dailyo.in/sports/wwe-kavita-devi-professional-wrestling-weightlifting/story/1/17969.html

ઘડપણની ઉંમરે યુવાનીનો ઉત્સાહ

       નિવૃત્તિ પછીની પ્રવૃત્તિ શું? આ સવાલ આજે ૬૦ વર્ષની આસપાસના ઘણાં લોકોને સતાવી રહ્યો છે. એ સવાલનો જવાબ નહીં મળવાને કારણે એ લોકો કોઈને કોઈ કામમાં જોતરાયેલા રહે છે. ભક્તકવિ નરસિંહ મહેતાના નગર તરીકે જાણીતા એવા જૂનાગઢ શહેર નજીકના એક ગામમાં વસતા ૯૫ વર્ષના વલ્લભભાઈ મારવણિયાને આ કે આવો કોઈ પ્રશ્ન નથી સતાવતો. સાચું પૂછો તો તેમના જીવનમાં આવા કોઈ સવાલનું અસ્તિત્વ જ નથી.

વિગતે વાત અહીં ….

vallabh

આ ચિત્ર પર ક્લિક કરો.

 

અમેરિકામાં ખીચડી અને કઢી

૧૯૬૮

      મફત પટેલ, ત્રેવીસ જ વર્ષની ઉમરે તમે અમેરિકાની ઇન્ડિયાના યુનિ.માં MBA નું ભણવા આવ્યા છો. પણ આ ગ્રીલ્ડ ચીઝ સેન્ડવિચ,  ફ્રેન્ચ ફ્રાઈ અને પાંઉં બટર ખાઈ ખાઈને તમે કંટાળી ગયા છો. દિવસમાં બે વખત મે’હાણાના ભાંડુ ‘ગોમ’માં કાથીના ખાટલા પર ‘બેહીને’ ‘તાંહળામાં’ આરોગતા હતા, તે  ખીચડી , કઢી અને ઘેર બનાવેલા મેથીયાંના અથાણાંની લિજ્જત જમવાના ટાણે તમને ‘હતાવે’ છે. ગમે તેટલી ચકમકતી કારની હારની હાર સામેથી પસાર થતી ન હોય, પણ  ‘હામે ધુળથી ભરેલા આંગણામાં છાણની  અત્તર સુવાસ વચ્ચે,  દૂઝણી ભેંશ્યું’ પુંછડા ઝુલાવતી માંખ્યું ઊડાડતી હોય એ વતનની યાદ તમારા ચિત્તને કોરી ખાય છે.

 [ ‘ …. ‘-   મહેસાણાની બોલી ]

        દેશમાં હતા ત્યારે તો તમે ભાંડુ ગામથી થોડેક જ દુર પાટણમાં મિકેનિકલ એન્જિ. નો  ડિપ્લોમા કરવા ગયા હતા. ત્યાંય જમણની એ લિજ્જત તો એમની એમ જ માણવા મળતી હતી. પણ મેર મુઉં આ અમેરિકા – સોનાની થાળીમાં લોઢાની મેખ જેવા આ ડુચા માંડ ગળે ઊતારવાના?

૧૯૭૦

    તમે એમ.બી.એ.ની ડીગ્રી મેળવી, શિકાગોની જેફરસન ઈલેક્ટ્રિક કમ્પનીની એસેમ્બ્લી લાઈનમાં  ગુણવત્તાની ચકાસણી (ક્વોલિટી એસ્યોરન્સ) કરતા  થઈ ગયા છો. જે ઉમેદ બર કરવા આટલી મોટી ફલાંગ તમે ભરી હતી તે, મસ મોટો ડોલરિયો પગાર પણ તમારી બેન્કના ખાતામાં હવે જમા થવા લાગ્યો છે. પણ લન્ચ વખતના એ ડુચા તો એમના એમ જ ને?  આશ્વાસન એક જ  – તમે એકલા નથી. ઝળહળતા અમેરિકન ડોલર કમાવા આ દેશમાં આવેલા  તમારા જેવા કેટલા બધા જુવાનોની પણ આ જ હાલત છે ને?

૧૯૭૧

     તમારા એક મિત્ર રમેશ ત્રિવેદી તમને ઓફર આપે છે –  દેશી વેપારીઓના થાનક જેવી ડેવન  સ્ટ્રીટમાં, ખોટ કરતી, એમની ખડખડ પાંચમ જેવી દુકાન એમને વેચી નાંખવી છે. તમારી રોજિંદી જમણ વખતની વ્યથાઓમાંથી નફો કરી લેવાની તક તમને આ ઓફરમાં દેખાઈ આવે છે. તમે આ તક ઝડપી લો છો. નોકરીની સાથે સાથે નાનકડો ગ્રોસરી સ્ટોર ચાલુ કરવાની તરખડમાં તમે જોતરાઈ જાઓ છો. પણ જેમ જેમ સ્ટોર શરૂ કરવાની એ તરખડમાં તમે ઊંડા ઊતરતા જાઓ છો, તેમ તેમ લોઢાના ચણા ચાવવા જેવી હરકતો, એક પછી એક, વિકરાળ જડબું ખોલીને તમને ઓહિયાં કરી જવા સામે આવતી જાય છે. જમવાની તમારી અંગત સમસ્યામાંથી શરૂ થયેલી આ પ્રક્રિયા એક મોટી અને અંત જ  ન દેખાય તેવી ભયાનક ગુફાની અંદર  તમને ઊંડે ને ઊંડે ખેંચવા માંડે છે.

     પણ તમારા અસ્સલ મેહાણા -જિન્સ એમ થોડી જ હાર કબુલી લે? તમે દેશમાંથી મદદ માટે તમારા નાના ભાઈ તુલસીને શિકાગો બોલાવી લો છો. પત્ની અરૂણા સાથે તુલસી શિકાગોની જાતરા કરવા તરત આવી જાય છે. તમે બન્ને ભાઈઓ ખભેખભા મિલાવી આ હળના જોતરે બળદ બની જોતરાઈ જાઓ છો – એક બે મહિના માટે નહીં , પુરા ત્રણ વરસ!

     અને છેવટે સપ્ટેમ્બર – ૧૯૭૪ માં તમારો પહેલો સ્ટોર ચાલુ થઈ જાય છે. સ્ટાફમાં કુલ ત્રણ જણ. તુલસી, અરૂણા અને તમે પોતે ! અવ્યવસ્થિત છાજલીઓ, ખુટતી આઈટમો,  અને બીજી ઘણી બધી હરકતો વાળો અને માત્ર ૯૦૦ ચોરસ ફૂટ વાળો એ સ્ટોર દેશી હાટડી જેવો વધારે લાગે છે. * સવારના નવ વાગ્યાથી રાતના નવ વાગ્યા સુધી તમે ત્રણ જણા સ્ટોર વારાફરતી સંભાળો છો. અલબત્ત , તમારો વારો પતે એટલે તરત જ ચાલુ નોકરીની તમારી દૈનિક પાળી તો ચાલુ જ રાખવી પડે ને? નહીં તો રોટલા ભેગા ક્યાંથી થાઓ?! તમારાં બાળકોને પણ નિશાળમાંથી છુટીને બે ત્રણ કલાક તમને મદદ કરવા સિવાય બીજો કોઈ આરો નથી.

    પણ સુખ એ વાતનું છે કે,  આવો કોઈ સ્ટોર ડેવનની એ દેશી માર્કિટમાં નથી. જોતજોતામાં તો ઘરાકોની લાઈનો લાગવા માંડે છે. ધીમે ધીમે સ્ટોરમાં  આઈટમો વધતી જાય છે, અને એની સાથે ઘરાકી પણ.

      બે ત્રણ વર્ષ પછી તમે ત્રણે જણા નોકરીઓ બાજુએ મુકી, ફૂલ ટાઈમ આ ધંધામાં લાગી જાઓ છો. અરે ! હવે તમે પગારદાર સ્ટાફ રાખવાનું પણ વિચારવા લાગ્યા છો.

(* ) અતિશયોક્તિ માટે મફતભાઈ માફ કરે.

૧૯૯૧

    આધુનિક મેનેજમેન્ટ અને ફાઈનાન્સના  શાસ્ત્રોમાં ગ્રેજુએટ બનેલા તમારા દીકરા સ્વેતલ અને રાકેશ હવે એના ભણતરનો ઉપયોગ કરી તમે બાંધવા માંડેલી ઈમારતને બહુમાળી અને બહોળા ફેલાવાવાળી કરવા લાગ્યા છે. પેકેજિંગ કમ્પની ‘રાજા ફુડ’ નો જન્મ એમના પ્રયાસોથી શક્ય બન્યો છે. આ જ રીતે ‘સ્વાદ’ બ્રાન્ડ  વાળી  અવનવી આઈટમોનું ઉત્પાદન અને પેકિંગ પણ તેમણે શરૂ કર્યું છે. તમે હવે અમેરિકામાં ઠેર ઠેર પથરાયેલા દેશી ગ્રોસરી સ્ટોરોને માલ પહોંચાડવા લાગ્યા છો.  તમારા કુટુમ્બના બીજા સભ્યોની નવી પેઢી પણ એ ઈમારતના વિસ્તારમાં ફાળો આપવા લાગી છે.

     તમારી એ નાનકડી  હાટડી પણ હવે તો ડિપાર્ટમેન્ટલ સ્ટોર જેવી દેખાવા લાગી છે.

—— ૨૦૧૭——

      પાયાની ઈંટ જેવી એ હાટડીમાંથી શરૂ થયેલું મફત અને તુલસી પટેલનું એ સાહસ અત્યારે આલિશાન ઈમારત બની ગયું છે.ત્રણ પેઢીના કુટુમ્બીજનો એમાં સક્રીય ભાગ લે  છે. અસંખ્ય દેશી અને વિદેશી કર્મચારીઓ એમાં કામ કરી કમાતા ધમાતા થયા છે.   અમેરિકાના પંદર શહેરોમાં પટેલ બ્રધર્સ ના બાવન આલિશાન સ્ટોર ધમધમી રહ્યા   છે. બીજા નાના નાના સ્ટોરોને પણ પટેલ બ્રધર્સ પાસેથી ઇમ્પોર્ટ/ એક્સપોર્ટની માથાકૂટ વિના સહેલાઈથી માલ મળી શકે છે. ઘણા શહેરોમાં તો જુદા જુદા વિસ્તારોને સેવા આપતી શાખાઓ પણ સ્થપાઈ છે.  દા.ત. ડલાસ ફોર્ટ વર્થમાં જ એની ચાર શાખાઓ છે પટેલ બ્રધર્સની વાર્ષિક ટર્ન ઓવર  છે – ૧૪૦ કરોડ ડોલર ! આ સ્ટોરોમાં ભારતીય ઘરાકો તો આવી જ, પણ બિન ભારતીય ગ્રાહકો પણ અવારનવાર  જોવા મળી જાય છે.

    સાથે સાથે તેમના બીજા સાહસો  ‘રાજા ફુડ્ઝ’ , ‘સ્વાદ’    પટેલ એર ટૂર્સ, સાહિલ (કપડાંની દુકાન), પટેલ હેન્ડીક્રાફ્ટ એન્ડ યુટેન્સિલ્સ , અને પટેલ કાફે પણ એમના વેપારી સાહસના લંબાવેલા હાથ છે.

     પટેલ બ્રધર્સના મોડલ પર અપના બઝાર, સબ્જી મંડી વિ. હરીફ સ્ટોરો પણ ઊભા થયા છે.

    અને આ તો એમના ધંધાની વાત થઈ. સમૃદ્ધ બનીને એમણે પોતાની સમૃદ્ધિ માત્ર પોતીકી રાખી નથી. ‘દેશ’માં કરોડો રુપિયાના દાનથી આ ભાઈઓ સમાજનું ઋણ ચુકવતા રહ્યા છે. અમદાવાદનું ‘સંવેદના  ફાઉન્ડેશન’ આવું એક નોંધપાત્ર પ્રદાન છે.

MP4MP3MP2MP1

વિડિયો ( Please embed )

સાભાર 

  • મયુખ સેન , Foods52;
  • સંચારી પાલ, Better India

સંદર્ભ –

https://food52.com/blog/19743-the-story-of-patel-brothers-the-biggest-indian-grocery-store-in-america

http://www.thebetterindia.com/94971/patel-brothers-biggest-indian-grocery-store-chicago-america-gujarat/

ભારતનાં વિશિષ્ઠ ગામડાં

ધુળિયા રસ્તાઉકરડાપછાત મનોદશા

ભારતના ગામડાંનું નામ વાંચીને આવો જ ખ્યાલ આવે ને?

પણ આ દસ ગામડાં વિશે જાણીને આપણને પ્રશ્ન થાય કે, ‘આમ પણ હોય?’. આવાં બીજાં પણ ગામ હશે. પણ ટૂંકમાં, આ દસ ગામડાં વિશે જાણો અને એમને સલામ કરો.

અહીં

અને ટુંકું ને ટચ … આ વિડિયો

 

ગુરૂત્વાકર્ષણનાં વમળો

        ભલે આઈઝેક ન્યુટને ગુરૂત્વાકર્ષણનો સિદ્ધાંત શોધ્યો હોય, અને આઈન્સ્ટાઈને એમાં મહત્વનાં અને દૂરગામી  ફેરફારો સૂચવ્યા હોય;  આઈન્સ્ટાઈનની પરિકલ્પના મુજબનાં ગુરૂત્વાકર્ષણનાં ખરેખર અસ્તિત્વ ધરાવતાં વમળો શોધી કાઢવામાં વડોદરાના, તરવરિયા તોખાર જેવા, ૨૭ વર્ષના એક છોકરડાએ બહુ જ મહત્વની મદદ કરી છે. ડો. કરણ જાની અમેરિકાના પેન્સિલ્વાનિયા રાજ્યની સંસ્થામાં આ અંગે સંશોધન કરતી ટીમનો એક સભ્ય છે, અને આ શોધમાં તેનું બહુ જ મોટું પ્રદાન છે.  આ સંસ્થાએ ૨૦૧૬ માં  ગુરૂત્વાકર્ષણનાં વમળો અંગે રજુ કરેલ સંશોધન લેખથી  ભૌતિક શાસ્ત્ર અને ખગોળશાસ્ત્રના  આંતરરાષ્ટ્રીય વર્તુળોમાં ખળભળાટ મચી જાય તેવાં, વમળો સર્જાયાં છે. કિરણ તે લેખનો સહ-લેખક છે, અને આ માટે તેને ભૌતિક વિજ્ઞાનના ક્ષેત્રનું પહેલું ઈનામ આપવામાં આવ્યું છે.

kj1

        કરણ વડોદરાની શ્રેયસ વિદ્યાલયનો વિદ્યાર્થી હતો. ૨૦૦૬ માં મહારાજા સયાજીરાવ યુનિ.માંથી ભૈતિકશાસ્ત્રમાંથી બી.એસ.સી. કર્યા બાદ તે અમેરિકાની પેન્સિલ્વાનિયા સ્ટેટ યુનિ. માંથી ખગોળ વિજ્ઞાન, ભૌતિક શાસ્ત્ર અને ખગોળને લગતા ભૌતિક શાસ્ત્ર વિષયોમાં  સ્નાતક થયો હતો. તેને ડોકટરેટની પદવી એટલાન્ટા ખાતેની જ્યોર્જિયા ટેક. માંથી મળી હતી.

kj2

      સપ્ટેમ્બર – ૨૦૧૫ માં બે ‘બ્લેક હોલ’ ની ટકકર અંગે  કરણે  વિચારો વ્યક્ત કર્યા હતા, અને પછી આવી અથડામણ માટે આઈન્સ્ટાઈનનાં સમીકરણો વાપરી સુપર કોમ્પ્યુટરમાં એલ્ગોરિધમ બનાવી અમુક તારણો કાઢ્યાં હતાં. બહુ જ આશ્ચર્ય જનક રીતે અવકાશમાંથી જવલ્લેજ પકડી શકાતાં કિરણોમાંથી તારવાતાં અવલોકનો સાથે આ તારણો બહુ જ સામ્ય ધરાવતાં હતાં.

પોતાના કિશોરકાળ અંગે કરણ કહે છે –

     તે વખતે ‘વિજ્ઞાન શું છે?  તેનો બહુ જ ધૂંધળો ખ્યાલ મને હતો. ચોપડીઓમાંથી ગોખી ગોખી, સારા માર્ક મેળવી ઘર, મિત્રો અને નિશાળમાં પ્રશંસા મેળવાય, તે સિવાય કશો ઊંડો વિચાર મને ન હતો. પણ ૧૬ વર્ષની ઉમરે જ્યારે વિજ્ઞાનના શિક્ષકે કહ્યું કે, ‘અનંતનો ખ્યાલ આવ્યા વિના બ્રહ્માંડનાં રહસ્યો ન સમજી શકાય.’ તે રાતે હું આકાશના તારા સામે કલાકો સુધી જોતો જ રહ્યો.

    એ ઘડીથી મને ખગોળ અને ભૌતિક શાસ્ત્રોમાં રસ પડવા લાગ્યો. વધારે ઊંડાણથી આ બધું સમજવા  મેં જ્યોતિષીઓ, ગુરૂઓ અને વિજ્ઞાનના અધૂરા જ્ઞાનવાળા, નિષ્ણાતોનો સહારો પણ લીધો હતો. આ વિષયમાં આગળ અભ્યાસ ન કરવા મારી ઉપર બહુ જ દબાણો પણ આવવા માંડ્યા. ડોક્ટર કે એન્જિનિયર થયા વિના કાંઈ શુક્કરવાર ન વળે – એમ મને કહેવામાં આવતું. બી.એસ.સી. કર્યા બાદ બહુ બહુ તો હું એમ.બી.એ. થયો હોત અને સામાન્ય કારકીર્દિમાં ફસાઈ ગયો હોત.  અમેરિકા આવીને એના ઊંડાણોમાં મેં ડૂબકી લગાવી ત્યારથી હું એનો આશક બની ગયો. 

       પેન યુનિ. ના ગુરૂત્વાકર્ષણનાં વમળોના કેન્દ્રના ડિરેક્ટર ડો. અભય અષ્ટેકર સાથેના સંવાદોના પ્રતાપે અને પેન યુનિના  ઊંડા અભ્યાસ અને સંશોધનની લગનના માહોલમાં અવકાશના ઊંડાણોમાં કરણ તણાતો જ રહ્યો,  તણાતો જ રહ્યો. NASA  દ્વારા આવા કિરણો પકડી પાડવા દૂર અવકાશમાં મોકલેલા સેટેલાઈટના પ્રોજેક્ટમાં પણ કરણે મદદ કરી હતી. આઈનસ્ટાઈનના ગુરૂત્વાકર્ષણ અંગેના સિધાંતોમાં કરણને વધારે ને વધારે રસ પડવા લાગ્યો અને બીજા વર્ષની ઉનાળુ વેકેશનમાં તેને જર્મનીની આલ્બર્ટ આઈનસ્ટાઈન ઇન્સ્ટિટ્યુટમાં ટૂંકા ગાળાનો અભ્યાસ કરવાની તક મળી. ત્રીજા વર્ષે તો કેનેડાની (Perimeter Institute for Theoretical Physics)માં ‘બ્લેક હોલ’ અંગે સંશોધન કરવાનો લ્હાવો પણ  કરણને મળ્યો. એ સંસ્થાના ડિરેક્ટર વિશ્વ વિખ્યાત સૈદ્ધાંતિક ભૌતિક વિજ્ઞાની સ્ટિફન હોકિંગ છે. કરણ ગર્વથી કહે છે કે, આ વિભૂતિ સાથે એક દિવસ સવારનું જમણ લઈ હું અભિભૂત બની ગયો. લુઇસિયાનાની LIGO નામની વિશ્વ વિખ્યાત સંસ્થામાં પણ કરણે થોડોક વખત સંશોધનનું વધારે ઊંડાણનું કામ કર્યું.

      પણ જેમ જેમ આ બાબત કરણ વધારે ને વધારે ઊંડાણમાં ઊતરતો ગયો, તેમ તેમ તેને આઈન્સ્ટાઈનનાં સમીકરણોને સુપર કોમ્યુટર પર વાપરી, ‘બ્લેક હોલ’ ના સંશોધન વિશે લેબોરેટરી અને સેટેલાઈટોમાંથી મળતી માહિતીને સૈદ્ધાંતિક પીઠબળ આપવાની તાતી જરુર સમજાવા લાગી. આ નવી દિશા જ કરણને આટલી મહાન સિદ્ધિના રાજમાર્ગ પર દોરી ગઈ. આઈન્સ્ટાઈનના કાગળ પર  લખેલા સમીકરણો સમજનારા પણ બહુ જ ઓછા છે, એનો એલ્ગોરિધમ બનાવવો એ તો લોઢાના ચણા ચાવવા જેવું કામ છે !

kj5

        ભારતમાં પણ કરોડો પ્રકાશ વર્ષ દૂરથી આવતાં કિરણોનું સંગીત સાંભળવા મથતા અને આવું સંશોધન કરતી સંસ્થા છે – તે જાણીને આપણે ગૌરવની લાગણી સાથે વિરમીએ.

kj6

 સાભાર   –   The Better India, Promote science

સંદર્ભ –

http://www.thebetterindia.com/102154/karan-jani-gravitational-waves-research/

http://cgwp.gravity.psu.edu/news/

http://www.gw-indigo.org/tiki-read_article.php?articleId=94

આવાં વમળોના કિરણો પકડી સંશોધન કરતી લુઇસિયાનાની સંસ્થા (LIGO )અંગે –

https://en.wikipedia.org/wiki/LIGO

ગુપ્ત પાષાણ ઉદ્યાન

ns1

       નેક ચંદ સૈની! તમે એક ભેજાંગેપ જણ હતા. હાલ પાકિસ્તાનના ગુરદાસપુર જિલ્લામાં આવેલા  શકર ગઢમાં તમે ૧૯૨૪ની સાલમાં જન્મ્યા હતા. ૧૯૪૭ માં ભાગલા બાદ તમારાં માવતર સાથે તમે ચંદીગઢ ખાતે સ્થળાંતર કર્યું. જીવન સંઘર્ષ માટે જાતજાતની કામગીરીઓ કરતાં કરતાં, છેવટે  તમે ૧૯૫૧ ની સાલમાં  પંજાબ/ હરિયાણાના નવા બની રહેલા પાટનગર ચંદીગઢમાં, સરકારી રોડ ઈન્સ્પેક્ટર તરીકે જોડાયા હતા. ધીમે ધીમે તમે તમારા કામથી માહેર થતા ગયા,  પણ તમારી અંદર બેઠેલો કલાકાર કાંઈક કલાત્મક શોખની તલાશમાં  સતત રહેતો હતો.

     ૨૦૧૫ની સાલમાં આ ફાની દુનિયાનો ત્યાગ કરીને તમે લાંબી યાત્રાએ નીકળી પડ્યા છો,  પણ છેક ૧૯૫૭ ની સાલમાં તમે કોઈ આશય વિના કરેલી એક નાનકડી સફરે તમારું નામ વિશ્વ ભરમાં રોશન કરી દીધું હતું.

૧૯૫૭

     તમારી નિમણૂંક ચંદીગઢ ખાતે થઈ છે. આમ તો તમે સરકારી સેવામાં સ્થાયી બની ગયા છો, પણ તમારા અફલાતૂન ભેજાંને એ જીવનથી સંતોષ નથી. તમે એક  રવિવારે  સાયકલ પર ચંદીગઢના પશ્ચિમ વિસ્તારમાં આવેલા ‘સુખના’ તળાવની ઉત્તર બાજુએ અવાવરૂ અને ઊંચાણ પર આવેલા જંગલ વિસ્તારમાં ખાલી સમય પસાર કરવા  નીકળ્યા છો. આ જગ્યા સરકાર દ્વારા પૂર્ણ રીતે આરક્ષિત  છે. અહીં કોઈ પણ વિકાસ કામ પર મનાઈ છે. ચંડીગઢ શહેરની ઉત્તર પૂર્વ બાજુના આ વિસ્તારનું પ્રાકૃતિક સૌંદર્ય શહેરીકરણની પ્રક્રિયાથી બચે, એ ઉદ્દેશ એ સરકારી હુકમ પાછળ છે.

    ત્યાં કાચા રસ્તાની બાજુમાં તમારી નજર એક ઊંડા કોતર તરફ જાય છે. એક બાજુથી એમાં એક નાનકડા ઝરાનું પાણી ધોધ રૂપે પડી રહ્યું છે, અને નાનકડી તળાવડી બનીને બીજી એક દિશામાં આવેલી ઊંડી ફાટમાંથી રસ્તો કરીને સુખના તળાવમાં ઠલવાઈ રહ્યું છે.

   તમારી સાયકલ રસ્તાની બાજુમાં પાર્ક કરીને તમે એ કોતરમાં ગરકી જાઓ છો. જેમ જેમ તમે નીચે ને નીચે જતા જાઓ છો, તેમ તેમ દૃશ્ય વધારે ને વધારે રમણીય બનવા લાગે છે. તમે છેક નીચે એ તળાવડીના કિનારે મુગ્ધ બનીને બેસી જ પડો છો.  કોઈ માણસનો પગ ત્યાં પડ્યો હોય તેવા કોઈ સગડ ત્યાં નથી. આ સાવ નિર્જન જગ્યાનું સૌંદર્ય તમારું મન મોહી લે છે.  કોઈક અકળ પળે તમારા મનમાં એક ઝબકાર થાય છે;  એક તરોતાજા, નવો નક્કોર સંકલ્પ જન્મ લે છે –

‘અહીં હું મારી કળા અજમાવીશ – સૌથી છાની.’

    એ સંકલ્પ તમને એક સાવ સામાન્ય માનવીમાંથી વિશિષ્ઠ અને જગપ્રસિદ્ધ પ્રતિભામાં પરિવર્તિત કરવાનો છે.  તમારા ભેજામાં સ્ફૂરેલો એ ફળદ્રુપ વિચાર ચંડીગઢને એક મહાન સર્જનની બક્ષિસ આપવાનો છે. ભાવિના ગર્ભમાં સૂતેલા એ સુભગ ભવિતવ્યનાં બારણાં તમારા આ શુભ સંકલ્પે ફટ્ટાબાર ખોલી દીધાં છે.

   હવે આખા ચંડીગઢમાં ફરતાં ફરતાં  તમે જાત જાતના કચરા ભેગા કરવા લાગો છો –  તોડફોડ કરતાં પડી રહેલા, કાટ ખાતા, વાંકા ચૂંકા લોખંડના સળિયા, નવા શહેરનું  બાંધકામ કરવા તોડી પડાયેલા જૂના ગામડાંઓના ઘરોના અવશેષો, જાતજાતના રંગ,  આકાર અને કદના પથ્થરો, ટૂટેલા ટાઈલ્સના ટૂકડાઓ અને એવું બધું  જ તો! શનિ -રવિના સમયમાં, નાના બાળકે એકઠી કરી હોય તેવી, આ બધી ‘સોગાત’(!) તમારી સપન ભોમકામાં તમારી જીવનસાથી જેવી સાયકલ પર લાદીને તમે ખસેડવા માંડો છો.  એને જાતજાતનાં આકારોમાં ગોઠવી, ગાંઠનાં ગોપીચંદન કરી ખરીદેલા સિમેન્ટ વાપરીને તમે અવનવાં શિલ્પો બનાવવા માંડો છો.  તમારાં કુટુમ્બી જનો તમારી આ હરકત ઉદાર દિલથી ખમી ખાય છે.

      તમને કોઈ જાતનું કળાનું શિક્ષણ આ  તેત્રીસ વર્ષમાં મળ્યું નથી. પણ કોઠા સૂઝથી તમારી અંદર રહેલો કલાકાર વાસંતી ફાગની કની મ્હોરવા લાગે છે. તમારી આ ઊભરી રહેલી કળા,  કૌશલ્ય અને મહેનત તમે દિલ દઈને આ ઉદ્યાનમાં ઠાલવતા રહો છો.  આમ ધીમે ધીમે તમારો એ ’ ગુપ્ત પાષાણ ઉદ્યાન ‘  અવનવા આકાર લેવા માંડે છે.   સરકાર દ્વારા આરક્ષિત આ વિસ્તારમાં બીજું કોઈ  પગ પણ મુકવાની હિમ્મત કરતું નથી. એના કારણે તમારું આ સર્જન ઓગણીસ ઓગણીસ વર્ષ ગોપિત રહી શકે છે. માત્ર તમારા કુટુમ્બીજનોને તમે અવાર નવાર આ ઉદ્યાનાની સહેલ કરાવતા રહો  છો. તમારો દીકરો અનુજ પણ મોટો થતાં તમારા આ શોખ અને ભેખમાં તમને મદદ કરાવવા લાગે છે.

ns2

૧૯૭૬   

      ઓગણીસ ઓગણીસ છાનું રાખેલું તમારું આ કામ છેવટે સરકારી ઇન્સ્પેક્ટરોના ધ્યાન પર આવે છે. તમારા આ ગેરકાનૂની ભેલાણ માટે તમને શિક્ષા કેમ ન કરવી? – તેનું કારણ દર્શાવવા નોટિસ ફટકારવામાં આવે છે. તમારી આ સપન ભોમકાને બુલડોઝર વડે તહસ  નહસ કરી નાંખવા સરકારી હુકમો વહેતા થાય છે.

    નેકચંદ ! તમારો કલાકાર આત્મા આ હાદસાથી કકળી ઊઠે છે. બાવન વર્ષની ઉમરે તમારી પણ થોડીક વગ છે જ. તમે મિત્રોનો સહારો લઈ , સ્થાનિક અખબારોની સહાયથી આ સરકારી અસહિષ્ણુતા સામે બગાવનો બુંગિયો ફૂંકો  છો.

     છેવટે ઊભરી રહેલા પ્રજામતને માન આપવા, પંજાબના શહેરી વિકાસ ખાતાના પ્રધાન અને ચંડીગઢના મેયર તમારા ગુપ્ત ઉદ્યાનની મુલાકાત લે  છે. પહેલી જ નજરે એ બન્ને મહાનુભાવો અને તેમની સાથેના અધિકારીઓ તમારી આ સાધના પર ઓવારી જાય છે અને’ જંગલમાં મંગલ’ જેવા તમારા રોક ગાર્ડનના પ્રેમમાં પડી જાય છે. બધા નકારાત્મક સરકારી હુકમો પાછા ખેંચવામાં આવે છે. એક જ મહિનો અને ખાસ સરકારી કાયદા વડે તમારા આ બાળકને ચંડીગઢ મ્યુનિ. દ્વારા દત્તક લેવામાં આવે છે. બઢતી સાથે તમારી નિમણૂંક આ પાષાણ ઉદ્યાનના ક્યુરેટર તરીક કરવામાં આવે છે. મસ મોટું સરકારી બજેટ પણ થોડાક જ મહિનાઓમાં પસાર થાય છે. હવે ચાળીસ માણસોની સેના તમારો હુકમ પાળવા ખડે પગે તમારી સાથે છે.

તમારો આ બાગ હવે ‘બાગ-બાગ’ બનવા લાગે છે.

ns3

૨૦૧૬

ચાળીસ વર્ષ પછી…

    સ્વ. નેકચંદ સૈનીએ ગુપ્ત રીતે સર્જેલ એ પાષાણ ઉધ્યાન ચંડીગઢનું ઘરેણું બની ગયો છે. હવે તે ચાળીસ એકર વિસ્તારમાં પથરાયેલો છે. ભારત તેમ જ વિદેશથી પ્રતિવર્ષ ૨.૫ લાખ કરતાં વધુ લોકો અહીં આ કલાકૃતિ જોવા આવે છે, જેની ટિકિટોના વેચાણથી આશરે રૂપિયા ૧.૮ કરોડની વાર્ષિક આવક થાય છે.

    ભારત સરકારે પણ નેકચંદના આ નેક ભેખની કદર કરી છે, અને નીચેની ટપાલ ટિકિટ એમની યાદમાં બહાર પાડી છે.

ns6

નેક ચંદની વેબ સાઈટ

સંદર્ભ – 

https://en.wikipedia.org/wiki/Nek_Chand

https://en.wikipedia.org/wiki/Rock_Garden_of_Chandigarh

http://nekchand.com/about-nek-chand-0

https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%B0%E0%AB%8B%E0%AA%95_%E0%AA%97%E0%AA%BE%E0%AA%B0%E0%AB%8D%E0%AA%A1%E0%AA%A8

http://www.bombaysamachar.com/frmStoryShow.aspx?sNo=165091

————————————————-

તેમના અવસાન પ્રસંગે ’મુંબાઈ સમાચાર’ માં પ્રગટ થયેલ અહેવાલ …..

       ચંડીગઢ: વેસ્ટમાંથી બેસ્ટ બનાવીને પોતાની અનોખી કલાકૃતિઓ વડે લોકોને દંગ કરનારા અને અહીંના પ્રતિષ્ઠિત રૉક ગાર્ડનનું નિર્માણ કરનારા નેક ચંદનું હાર્ટ એટેકને લીધે શુક્રવારે ચંડીગઢની એ હૉસ્પિટલમાં નિધન થયું હતું. તે ૯૦ વર્ષના હતા.

       અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે, તે બીમાર હતા અને છેલ્લા અમુક દિવસોથી ચંડીગઢની એક ખાનગી હોસ્પિટલમાં દાખલ થયેલા હતા. એમને ગુરુવારે સાંજે પીજીઆઇએમઇઆરમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા, જ્યાં હાર્ટ એટેકનો હુમલો આવતાં મધરાતે એમનું નિધન થયું હતું. કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ ચંડીગઢ પ્રશાસને શુક્રવારે પોતાનાં કાર્યાલયોમાં રજા જાહેર કરી હતી.

      ચંડીગઢના વધારાના ગૃહ સચિવ એસ. બી. દીપક કુમારે જણાવ્યું હતું કે, એમનું પાર્થિવ શરીર શુક્રવારે રૉક ગાર્ડનમાં રાખવામાં આવશે, જેથી લોકો એમનાં અંતિમ દર્શન કરી શકે. એમણે વધુમાં કહ્યું હતું કે, એમના પરિવારના સભ્યો એમનાં દીકરી વિદેશથી આવવાની રાહ જોઇ રહ્યા છે. એમનો અંતિમ સંસ્કાર શનિવારે કરવામાં આવશે. ચંડીગઢ પ્રશાસન અને શહેરીજનોએ પદ્મશ્રી પુરસ્કૃત નેક ચંદનો ગયા વર્ષે ૧૫ ડિસેમ્બરના રોજ ૯૦મો જન્મદિવસ ઊજવ્યો હતો.

     નેક ચંદે રૉક ગાર્ડનમાં ચીની માટીનાં તૂટેલાં વાસણો, વીજળીનો સામાન, તૂટેલી બંગડીઓ, સ્નાનઘરની ટાઇલ્સો, વૉશ બેસિન અને સાઇકલની ફ્રેમ જેવા બેકાર સામાનનો ઉપયોગ કરીને પુરુષો, મહિલા, જાનવરો અને ભગવાનની મૂર્તિઓ બનાવી છે. આ ગાર્ડનનું ઉદ્ઘાટન ૧૯૭૬માં થયું હતું.

     નેક ચંદની અનોખી કલાને વૉશિંગટનના નેશનલ ચિલ્ડ્રન્સ મ્યુઝિયમ સહિત વિદેશમાં કેટલાંય સંગ્રહાલયોમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી છે.