સૂરસાધના

ગુજરાતી લેખિનીમાં સ્વૈરવિહાર

Category Archives: વાર્તા

પિત્ઝા

(વોટ્સએપ પર વાંચેલ એક અંગ્રેજી સંદેશનો ભાવાનુવાદ)

નિરંજન મહેતા

સવારના શ્રીમતીજીનો હુકમ છૂટ્યો કે આજે ધોવા માટે બહુ કપડાં ન નાખતા. કેમ? ના જવાબમાં જણાવાયું કે આજે અને કાલે રાધાબાઈ કામ પર નથી આવવાની.

‘અરે, ગયા અઠવાડિયે તો તેણે રજા લીધી હતી, હવે ફરી કેમ?’

‘હોળી આવે છે તો તે બે દિવસ પોતાની દોહિત્રીને મળવા ગામ જાય છે.’

‘ભલે હું કપડાં ઓછા નાખીશ.’

‘શું હું તેને રૂ. ૫૦૦/- બોનસ રૂપે આપું?’

‘આપણે તો દર દિવાળીએ બોનસ આપીએ છીએ તો આજે કેમ આમ પૂછ્યું?’

‘એક તો આપણને આ કોરોનાના સમયમાં બહુ મદદરૂપ થઇ છે. વળી તમે તો જાણો છો કે હાલમાં બધું કેટલું મોંઘુ થઇ ગયું છે. હોળી ઉજવણી માટે ભેટ અને જવા આવવા તેને થોડા પૈસાની જરૂર પડશે પણ તે મને કહેશે નહીં. એટલે મને લાગ્યું કે હું જ સામે ચાલીને તેને થોડી મદદ કરૂં.’

‘તું બહુ ભાવનાશીલ છે તેની મને ખબર છે. પણ રૂ. ૫૦૦/- તારી પાસે છે?

‘હા, આજે પિત્ઝા માટે તમે મને રૂ. ૫૦૦/- આપ્યા હતા પણ હું તે નહીં મંગાવું. બ્રેડના આઠ ટુકડામાં શા માટે આ વેડફું? તેને બદલે આમ સદઉપયોગ થતો હોય તો શા માટે ના કરૂં?’

‘વાહ, મારા પિત્ઝાને છીનવી લઈને બાઈને મદદ? ઠીક છે, તને તેમ કરવું યોગ્ય લાગે તો હું કોણ વાંધો લેનાર?’

હોળીના બે દિવસ પછી રાધાબાઈ પાછી આવી ત્યારે મેં તેને પૂછ્યું કે ગામ જઈ બધાને મળી તો તને અને બધાને કેવું લાગ્યું?

‘સાહેબ, બહુ ખુશી થઇ મને અને દીકરી-દોહિત્રીને. જમાઈરાજને પણ આનંદ થયો.’

‘વાહ, સરસ. મારે પૂછવું ન જોઈએ પણ તને સરલાએ રૂ. ૫૦૦/- આપ્યા હતા તે બધા વાપર્યા?’

‘હા સાહેબ, હું જે ભેટ લઇ ગઈ હતી તે જોઈ બધાને આનંદ થયો. મારી દોહિત્રી માટે રૂ. ૧૫૦/- નો ડ્રેસ લીધો હતો અને તેને માટે રૂ. ૪૦/-ની એક ઢીંગલી પણ લઇ ગઈ હતી, તે જોઇને તે અત્યંત ખુશ થઇ.ગઈ અને રોજ તેની સાથે રમવા લાગી. દીકરી માટે બંગડીઓ લઇ ગઈ તેમાં રૂ. ૨૫/- ખર્ચ્યા. બધા માટે મીઠાઈ લઇ ગઈ તેમાં રૂ. ૫૦/-નો ખર્ચો થયો. તો જમાઈરાજ કેમ બાકી રહે? તેમને માટે રૂ. ૫૦/-નો બેલ્ટ લઇ ગઈ હતી જે જોઈ તે પણ ખુશ. ત્યાના મંદિરમાં રૂ. ૫૦/-ની ભેટ ચઢાવી તેને કારણે મને પણ મનની શાંતિ મળી. જવા આવવાના બસના રૂ. ૬૦/- થયા. આમ કર્યા બાદ જે રૂ. બચ્યા તે મારી દીકરીને આપ્યા કે તે તેની દીકરી માટે નોટબુક અને પેન્સિલ લાવે.’

આ વિગતવાર હિસાબ તો તેણે આપ્યો પણ તે આપતા તેના ચહેરા પર જે આનંદની લહેરખી ફરી વળી તે જોઈ મને થયું કે ફક્ત રૂ. ૫૦૦/-માં આ બાઈએ આટલું બધું કર્યું અને તેનો કેટલો બધો આનંદ મેળવ્યો? રૂ. ૫૦૦/- કે જેનાથી આઠ કટકાનો એક પિત્ઝા આવે અને તેનો જે મને આનદ મળતે તેનાથી ક્યાય અધિક આનંદ આ બાઈએ મેળવ્યો.

મારી સામે આઠ કટકાનો એ પિત્ઝા તરવરવા લાગ્યો અને અનાયાસે મારાથી એક સરખામણી થઇ ગઈ.

પિત્ઝાનો એક કટકો એટલે ડ્રેસ .

પિત્ઝાનો બીજો ટુકડો એટલે મીઠાઈ

પિત્ઝાનો ત્રીજો ટુકડો એટલે મંદિરમાં ભેટ.

પિત્ઝાનો ચોથો ટુકડો એટલે જવા આવવાનો ખર્ચ

પિત્ઝાનો પાંચમો ટુકડો એટલે ઢીંગલી

પિત્ઝાનો છઠ્ઠો ટુકડો એટલે બંગડીઓ

પિત્ઝાનો સાતમો ટુકડો એટલે જમાઈરાજ માટે બેલ્ટ.

પિત્ઝાનો આઠમો ટુકડો એટલે નોટબુક અને પેન્સિલ.

પિત્ઝાના આઠ ટુકડા સામે આવી આઠ પ્રકારની વિવિધ ઉપયોગિતા! અત્યાર સુધી મેં પિત્ઝાને એક જ દ્રષ્ટિથી જોયો હતો પણ આજે આ બાઇએ મને તે જુદા દ્રષ્ટિકોણથી દેખાડ્યો અને તેથી આજે હું જિંદગીનો એક નવો પાઠ શીખ્યો.

ચમત્કાર

સાભાર – શ્રીમતિ અંજલિ ભટ્ટ

ક્રિસમસ આવી રહી છે, તે ટાણે અંગ્રેજી પરથી એક ભાવાનુવાદ …

તે દિવસે મિટિંગ માટેનો હોલ ચિક્કાર ભરાઈ ગયો હતો. — કમ્પનીનો બધો સ્ટાફ આતુરતાથી રાહ જોઈ રહ્યો હતો કે, ક્રિસમસ લોટરીમાંથી કોનું નામ નીકળે છે. ૩૦૦ જણના સ્ટાફ વાળી એ કમ્પનીના દરેક કામદારે ૧૦ ડોલર જેકપોટના ડબ્બામાં નાંખેલા હતા. બીજા ડબામાં કોને લોટરી મળે એના નામની ચિઠ્ઠી દરેક જણે નાંખી હતી. જે ૩,૦૦૦ ડોલર ભેગા થાય; તેમાં બીજા ૩,૦૦૦ ડોલર કમ્પની ઉમેરે અને કુલ ૬,૦૦૦ ડોલરની રકમ નસીબદારને મળે – એવો દર સાલનો રિવાજ હતો.
જેક છેલ્લો આવ્યો અને જિસસને યાદ કરીને તેણે દસ ડોલર અને ઈનામ કોને મળે તેના નામની ચિઠ્ઠી નાંખ્યા. ઓફિસમાં સફાઈનું કામ કરતી માર્થા બહુ જ ગરીબ હતી. તેનો દીકરો બે દિવસ પહેલાંજ ગંભીર બિમારીમાં પટકાયો હતો અને હોસ્પિટલમાં કણસી રહ્યો હતો. માર્થા પાસે એનું ઓપરેશન કરવા માટે રકમ ન હતી. જેકે ધડકતા દિલથી જિસસને પ્રાર્થના કરી કે, આ વર્ષનું ઈનામ માર્થાને મળે. ચમત્કાર થાય તો એની આ પ્રાર્થના ફળે.
બધાની આતુરતાનો અંત છેવટે આવ્યો અને મેનેજિંગ ડિરેકટર સાહેબ આવી ગયા. થોડીક વાતચીત પછી, તેમણે બીજા ડબામાં હાથ નાંખ્યો અને એક ચિઠ્ઠી ઉપાડી. હોલમાં ટાંકણી પણ પડે તો સંભળાય, એટલી શાંતિ છવાયેલી હતી. સાહેબે ચિઠ્ઠી ખોલી અને મોટેથી જાહેર કર્યું , “ આ વર્ષની લોટરી માર્થાને મળે છે.”
બધાંએ તાળીઓના ગડગડાટથી આ જાહેરાતને વધાવી લીધી. જેક હરખના અતિરેકમાં ઊછળી પડ્યો. પણ એને નવાઈ તો લાગી જ કે, બીજા સૌ પણ એના જેટલા જ ખુશખુશાલ હતા.
માર્થાની આંખમાં હર્ષનાં આંસું છવાઈ ગયાં. એ સ્ટેજ પર આવી અને લોટરીનું ઈનામ સ્વીકારતાં રડી પડી. ‘હવે તેનો દીકરો જીવી જશે.’
પછી તો ક્રિસમસની પાર્ટી શરૂ થઈ. અને બધાએ ભોજનના ટેબલ તરફ પ્રયાણ કર્યું. પણ જેકના અંતરમાં ચટપટી હતી. તેને જાણવું હતું કે, આ ચમત્કાર શી રીતે થયો? હવે કોઈનું ધ્યાન સ્ટેજ પરના ટેબલ તરફ નહોતું. જેકે ચિઠ્ઠી વાળા ડબામાંથી બીજી એક ચિઠ્ઠી ખોલી. એમાં પણ માર્થાનું જ નામ હતું . આમ તેણે દસ બાર ચિઠ્ઠીઓ ખોલી અને બધામાં માર્થાનું જ નામ લખેલું હતું .
જેકને ખાત્રી થઈ ગઈ કે, એ ચમત્કાર ખરેખર દૈવી હતો – એ દૈવ જેણે સૌના અંતરમાં માર્થા માટે સહાનુભૂતિ અને શુભેચ્છા પ્રગટાવ્યાં હતાં.

ચગડોળ

ભાઈલા ચગડોળ!  કેમ દુઃખી દુઃખી થઈ ગયો? આ બધા ક્રુતઘ્ની માણસો તારી પર જ સવારી કરીને તારી જ ખોદણી કરે છે, એ જોઈ દુઃખી કાં થાય? એમની નપાવટ જિંદગીને તારી સાથે સરખાવે છે. એ તો જાત જ એવી. જેનું ખાય એનું જ ખોદે.

ક્યાં રાજા ભોજ અને ક્યાં ગાંગો તેલી?

પણ બધા એવા નથી હોં ! જો ને, આ અવિનાશ વ્યાસે તારી કેવી મોટી મસ કદર કરી છે?

અદ્ધર પદ્ધર હવામાં સદ્ધર
એનો હીંચકો હાલે, એનો હીંચકો હાલે
નાનાં મોટાં સારાં ખોટાં બેસી અંદર મ્હાલે
અરે બે પૈસામાં બબલો જોને
આસમાનમાં મ્હાલે

ખેર, છોડ એ વાત. તારી ઉત્પત્તિને યાદ કર. તું કેવો નિલગિરિ પર્વત પર સાગના ઝાડ પર મ્હાલતો હતો? એ ઠંડી હવા, એ પર્વતોની ટોચ પર તારો મુક્ત સ્વૈરવિહાર. એ વનપંખીઓની તારી ડાળ પર ઝૂલીને મધુરાં ગીતો ગાવાની મજા. એ સુગ્રીવ અને વાલીના વંશજોની તારી ડાળો પકડીને હૂપાહૂપ. એ બધી મહોલાત આ માનવજંતુઓનાં નસીબમાં ક્યાંથી?

તું કહીશ, “ ते हि न दिवसाः गताः । “

પણ, ભાઈલા મારા! પેલા મહાન ગુજરાતી દાદા કહી ગયેલા તે યાદ કર –

એક સરખા દિવસ સુખના કોઈના જાતા નથી.
તેથી જ શાણા સજ્જનો લવલેશ મૂંઝાતા નથી.
[ ‘રાઇનો પર્વત – રમણ ભાઈ નીલકંઠ ]

માટે જ મારા ભાઈ! આ તરણેતરના મેળામાં મ્હાલ . જલસા કર ભાઈ, જલસા !

સોયનો જન્મ

મનુ થરથરતો એની ગુફામાં બેઠો હતો અને હાડ સુધી ઊંડે ઊતરી ગયેલી ટાઢને તાપણાંના તાપથી દૂર કરવા વ્યર્થ પ્રયત્ન કરી રહ્યો હતો. હમણાં જ તે હરણનો શિકાર ખભે ચઢાવીને લાવ્યો હતો. હરણની પાછળ દોડતાં છાતી અને પેટ પર બાંધેલા, જીર્ણ શિર્ણ બની ગયેલા ચામડાના બે ય પટ્ટા ટૂટી ગયા હતા. શિયાળાની સૂસવાટા ભરેલા, ઠંડાગાર પવન એને તીરની જેમ ભોંકાઈ રહ્યા હતા. મનુને મનમાં થતું કે, આના કરતાં એના તીરે જેમ હરણને મરણ શરણ કરી દીધું હતું, તેમ પોતે પણ અવલધામ પહોંચી જાય તો વધારે સારું.

    મનુ આવો બધો બડબડાટ કરતો તાપણે શેક લઈ રહ્યો હતો. ત્યાં તેની પત્નીને હરણના શબને સાફ કરતાં, એના શિંગડામાં ભરાયેલી ડાળી પરનો લાંબો કાંટો નજરે ચઢ્યો. કાંટાની તીણી અણી જોતાં એકાએક એને મનમાં ઝબકાર થયો.  તેણે શિંગડામાંથી એ ડાળી છૂટી કરી અને સાચવીને એ કાંટાને ડાળીના સાવ નાના ભાગની સાથે પથ્થરની છરીથી કાપીને જૂદો કર્યો. બાજુમાં સૂકવેલા આંતરડામાંથી ભેગી કરેલી મજબૂત દોરીઓ લટકી રહી હતી. તેણે કાંટા સાથે કસીને એ દોરી બાંધી દીધી. પછી ચામડાના ઢગલામાંથી એક મોટો ટૂકડો લઈ આઠ દસ જગ્યાએ પથ્થરની છરી વડે કાપા પાડ્યા. એ કાપામાંથી કાંટા વડે તેણે દોરી પરોવીને ગાંઠ મારી દોરીના ટૂકડા બાંધી દીધા.

     મૂળ બે જ દોરડાની જગ્યાએ ચામડાને બાંધવાની પાંચ મજબૂત કસો તેણે બનાવી દીધી હતી. મનુ આ જોઈ રહ્યો હતો. હવે તેની ટાઢ પણ ઊડી ગઈ હતી. તેણે ઊભા થઈને વ્હાલસોયી પત્નીને આલિંગનમાં જકડી લીધી.

  માનવસમાજનું પહેલું સીવેલું વસ્ત્ર જન્મી ચૂક્યું હતું.

  એનાથી સહેજ જ પહેલાં  સોય પણ જન્મી ચૂકી હતી.

    અને એનાથી અગત્યની અને અપરંપાર ખુશીની વાત તો એ હતી કે, મુશ્કેલીને તકમાં પરિવર્તિત કરવાની માનવની મૂળભૂત ખૂબીમાં યશકલગીનું એક ઓર પીંછું પણ ઉમેરાઈ ગયું  હતું .  

ગરમાળાનો જન્મ

આજથી એક લાખ વર્ષ પહેલાં…..

  પર્વતની તળેટીમાં, ધરતીના પેટાળમાં સોનું સોડ વાળીને સૂતું હતું. તાકાત વાળી મહાકાય  નદીએ લાખો વર્ષ વહી વહીને એને જમીનની સપાટીની ઘણી નજીક લાવી દીધું હતું. હવે એને પાતાળની ગરમી ખાસ સહન કરવી પડતી ન હતી. નદીનાં ઠંડા જળથી હવે તેના અંગે અંગમાં શીતળતા પણ વ્યાપી હતી.

     એક દિ’ એના સુષુપ્ત આત્માને કોઈએ ઢંઢોળી જગાડ્યો. જમીન પર લહેરાતા સાવ નાનકડા વૃક્ષના મૂળના છેડાએ એને ગલીપચી કરી! સોનાને હસવું આવી ગયું.

   મૂળાંકુરે કહ્યું,” ચાલ! મારી જોડે જોડાઈ જા. તને હવાની લહેર બતાવું. ઝળહળતો સૂરજ દેખાડું .”

   સોનું ,” એ તે વળી શી બલા? અહીં નિબીડ અંધકારમાં પોઢવાની મજા જ મજા છે.“

  મૂળાંકુર ,” એક વાર બહારની સફર કરી તો જો. એ મજા પણ માણી જો ને.”

   સોનું ધીમે ધીમે મૂળાંકુરના રસમાં ઓગળવા લાગ્યું. છેવટે એ વૃક્ષની ટોચ પર આવેલી નાનકડી ડાળીની અંદર સળવળવા લાગ્યું. પણ હજી એને સૂરજદાદા દેખાતા નહોતા. એણે ડાળી વીંધીને ચપટીક બહાર ડોકિયું કર્યું .

     અને અહોહો ! બહાર તો સૂરજદાદા તપી રહ્યા હતા. વૃક્ષની ટોચ પરથી આજુબાજુની લીલી છમ્મ ધરતી પણ સ્વર્ગ સમાન લાગતી હતી.  દૂર ઊંચે પર્વતનું શિખર એની મહાનતામાં આકાશને આંબી રહ્યું હતું.  ટપ્પાક દઈને સોનાં બહેન તો એ અંકુરમાંથી પીળી ચટ્ટાક પાંદડીઓ બનીને લહેરાવાં લાગ્યાં.

ગરમાળાના એ વૃક્ષને

સોનેરી બાલિકા જન્મી ચૂકી હતી.   

કંકોતરી – શરદ શાહ

બીજી ઓક્ટોબર. ગાંધી જયંતિ. પણ પ્રાઇવેટ નોકરીમા રજા થોડી હોય? નોકરી પરથી છુટી પંકજ સીધો ઘેર આવ્યો. પત્નીએ દરવાજો ખોલ્યો કે ખોલતાની સાથે પ્રશ્નોની ઝડી વરસી.

” સુલુ (સુલોચના) એક કંકોતરી ટ્રિપાઇ પર રહી ગઇ હતી, એ ક્યાં છે? તારા હાથમાં આવી? મને યાદ છે ત્યાં સુધી મેં ત્યાં જ મૂકી હતી. તેં લઇને કબાટમાં તો નથી મૂકીને?.

” સુલોચના, ” કોની હતી? તે આમ હાંફળા ફાંફળા થાઓ છો?”

“અરે,મારા શેઠના છોકરાના પાંચમીએ લગન છે તેની કંકોતરી હતી.”

“તે એમા આમ રઘવાયા શું કામ થાઓ છો. મળી જશે. અને ન મળેતો કાલે ઓફીસમાથી બીજાને આપેલ હોય તેનો મોબાઈલ માં ફોટો પાડી લેજો્”

“સુલુ, એ વાત નથી. ગઇકાલે શેઠે પગારના વીસ હજાર આપેલા તે પણ મેં એમાં મૂકેલા.

” “પીળા રંગનુ કવર હતું?”

“હા, હા એ જ.” પકજ બોલ્યો.

“હાય રામ. આજે જ મેં પસ્તીવાળાને પસ્તી આપી તેમા પૂંઠા, નકામી નોટો, છુટ્ટા કાગળો, જાહેરાતના ચોપાનિયા બધુ છાપાઓની વચ્ચે ઘુસાડી આપી દીધું. મુઓ, છાપાની પસ્તીના બાર રુપિયા અને આવા કાગળોના બે રુપિયા જ આપે છે. એટલે હું તો દરવખતે પસ્તી આપું ત્યારે આવું બધુ છાપામા ઘુસાડી દઉં. જરુર એ પીળુ કવર પસ્તીવાળાને અપાઇ ગયું છે.”

સુલોચનાએ ડર સાથે કથની કહી. પંકજની નીચેથી ધરતી સરકી ગઇ.

” અરે, હવે આ મહિને રોહિતની સ્કુલની ફી, કિરાણાનુ બીલ, લાઇટ, દુધ, છાપાના પૈસા કેમ ચુકવશું?

ઘરનુ વાતાવરણ ગમગીન થઇ ગયું . સાંજનુ ન વાળુ કરી શક્યા કે ન રાત્રે સૂઇ શક્યા. બીજે દિવસે ઓફીસના બીજા કર્મચારીઓ પાસે ઉધાર માંગી કરીને દસેક હજાર ભેગા કર્યા. થોડા ઘણા સુલોચનાએ બચાવેલ અને બીજા બેંકમા બચતમાંથી ઉપાડી વીસ હજારનો મેળ કર્યો.

આજે પાંચમીએ શેઠના છોકરાના લગનમા જવા બસમા જ ગયા. હોલના પગથિયા ચઢતાતા ત્યાં એક આધેડ વયનો માણસ સામે આવ્યો અને બોલ્યો, ” બેન તમે શારદા સોસાયટીમાં રહો છો?

એક અજાણ્યા માણસનો સવાલ સાંભળી સુલોચનાબેન ઘડી ખચકાઇને બોલ્યા,

“હા,”

ત્યાં તો બીજો સવાલ આવ્યો. , ” તમે બે ત્રણ દિવસ પહેલા પસ્તી આપી હતી?”

સુલોચના અને પંકજના કાન ઉંચા થઇ ગયા. અને સુલોચનાબેને કહ્યું,

“હા”.

“બેન એ પસ્તીવાળો હું જ છું. અહીં લગનમા આવીને તમને શોધવાના હતા એટલે દાઢી કરાવી, મારા ભાણેજ જમાઇને ત્યાં થી લગનમા શોભે તેવા કપડા પહેરીને આવ્યો ને એટલે તમે મને ઓળખી નહીઁ શક્યા. પણ રાત્રે છાપાની પસ્તીમાંથી પૂંઠા ને કાગળો છુટા પાડતો હતો ત્યારે આ એક કંકોતરી નીકળી. બેન લોકો છાપા ભેગા આવા કાગળો નાખી દેતા હોય છે જે અમારે રોજ છુટા કરીને ફક્ત છાપા જ વહેપારીને આપીએ તો પૂરતા પૈસા આપે. નહીં તો ૨૦%ઓછા આપે. કંકોતરી વજનદાર લાગી એટલે મેં ખોલી તો અંદરથી વીસ હજાર રુપિયા નીકળ્યા. કકોતરીની તારિખ જોઇ તો પાંચમી હતી. એટલે થયું કે જેમની પસ્તીમાંથી આ કંકોતરી નીકળી છે તે લગનમા આવશે. એટલે તેમને લગ્નના હોલ પર શોધી કઢાશે. એટલે હું અહી તમને શોધવા જ આવ્યો.”

એમ કહેતા એ પસ્તીવાળાએ પોતાના પાકિટમાંથી પેલી કંકોતરી કાઢી ને સુલોચનાબેનના હાથમા મૂકી. ઝટ પંકજે કંકોતરીનુ કવર ખોલી વીસ હજાર જોતાની સાથે ખુશ ખુશ થઇ ગયો. વીસ હજારમાંથી એક હજાર પસ્તીવાળાને આપવા હાથ લંબાવ્યો,

પણ પસ્તીવાળાએ હક વગરના પૈસા ન લીધા તો ન જ લીધા.

નૂતન ભારત – ૧

આજથી ‘વેબ ગુર્જરી’ પર શરૂ થયેલી એક લેખ શ્રેણીના પ્રાસ્તાવિકમાંથી…

     પ્રિન્ટ મિડિયા અને હવે તો નેટ ઉપર પણ, સમાચારોનું વર્ગીકરણ કરીએ તો મોટા ભાગના સમાચારો ફિલ્મો, રાજકારણ, ધર્મ કારણ, હિંસા, અત્યાચાર, સેક્સ, બદ દાનતો,ભ્રષ્ટાચાર વિ. ને લગતા જ વાંચવા મળે છે – મોટા માણસોની નાની નિયતની ઘણી બધી વાતો. ભારતમાં તો બધું આવું જ છે, અને એમ જ ચાલે – તેવી માન્યતા વિશ્વમાં તો શું ખુદ ભારતીય લોકોના માનસમાં પણ ઘર ઘાલી ગઈ છે.

     પણ છેક એમ નથી. નાના માણસોની મોટી વાતો પણ છે જ. એ પૂણ્યના પ્રતાપે તો દેશનું ગાડું ચાલે છે.

પહેલી વાર્તા…

http://webgurjari.in/2016/10/16/the-modern-india_1/

ક્લોઝેટમાં સંવાદ – શ્રી. નરહરિ પટેલ

નટવરલાલે બહારથી આવીને નવું જ લાવેલું પાટલૂન હેન્ગર પર ભરાવી લટકાવી દીધું અને ક્લોઝેટ બંધ કરી દીધું.

અને…

અંધારા ક્લોઝેટમાં   સંવાદ શરૂ થઈ ગયો.

જૂનું પાટલૂન ( નિસાસા સાથે) 

  • હવે મારો જમાનો વીતી ગયો. નટવરલાલ હવે થોડાજ મને પહેરવાના?

નવું પાટલૂન 

  • ના રે ના. મારો વારો તો કોઈ પાર્ટીમાં જતી વખતે જ આવવાનો. હું તો શોભાના ગાંઠિયાં જેવું જ. રોજ ખરા કામની વખતે તો હજુ તારો જમાનો એમનો એમ જ.

જૂનું પાટલૂન

  • એ તો ઠીક મારા ભાઈ. મન મનાવવાની વાત. નવી રાણી જેવું માન તો તારું જ રહેવાનું.

નવું પાટલૂન

  • નવી કે જૂની. બન્ને કામનાં જ ને? થોડાં નકામાં થઈ જવાનાં?

જૂનું પાટલૂન  ( નિસાસા સાથે) 

  • ઠીક. પણ એકાદ વરસ. પછી તો મને ફેંકી જ દેશેને?

નવું પાટલૂન 

  • હોય કાંઈ? નટરવલાલ ઉદાર માણસ છે. તને સાલ્વેશન આર્મીમાં દાન આપી દેશે.

જૂનું પાટલૂન

  • પણ મારી છાપ તો જૂનાની જ ને?

નવું પાટલૂન 

  •  હોતું’શ વળી કૈં? તારા નવા માલિક વખતે એનુ જૂનું પાટલૂન ફેંકી દેશે, અને તું ય એ નવા માલિક માટે નવી રાણી જેવો મોભો ધરાવીશ.

જૂનું પાટલૂન

  • પણ તું તો નટવરલાલનું માનીતું જ રે’વાનું ને?

નવું પાટલૂન

  • ભઈલા મારા! નવી વહુ નવ દા’ડા. પછી હું ય તારા વાળા હેન્ગર પર અને પછી સાલ્વેશન આર્મીમાં !

કલ્પનાકાર…

image000000

અમદાવાદમાંથી ડેપ્યુટી. સુપ્રિ. ઓફ પોલિસ પદેથી નિવૃત્ત શ્રી. નરહરિ પટેલ –

નરહરિ ભાઈએ બનાવેલ યંત્ર વિશે જાણો !


અને બે ફદિયાં આ જણનાં ….

આ બે પાટલૂન વચ્ચેનો સંવાદ છે કે,
મારી, તમારી, સૌની કથા/ વ્યથા છે?

સપ્તર્ષિ – શ્રી.હરનિશ જાની

         અહીં આ અગાઉ પ્રસિદ્ધ કરેલ લેખ પ્રેમ’માં વાર્ધક્યમાં પરિપક્વ થતા દમ્પતી પ્રેમની વાર્તાનો ઉલ્લેખ અને વાંચવા માટે  દિશા સૂચન ઘણા મિત્રોને ગમી ગયું.

        એ સફર આગળ ચલાવીએ – શ્રી. હરનિશ જાનીની આ સત્યકથાના આધાર પર લખાયેલી એવી જ હૃદય દ્રાવક વાર્તાથી.

         હરનિશભાઈ હાસ્ય/ વ્યંગ લેખક તરીકે ઘણા જાણીતા છે. [ તેમનો એવોજ રસાળ સ્વ-પરિચય આ રહ્યો.]

     પણ એમની કલમે આવી સંવેદનશીલ વાર્તાઓ પણ લખાઈ છે – તે બહુ ઓછા લોકો  જાણતા હશે – મને તો ખબર નહોતી જ!

      તેમની આ વાર્તામાંથી એક ટાંચણ….

Saptarshi-1

પણ એ  સમજવા  માટે વાર્તાનો આગલો ભાગ  વાંચવો જ રહ્યો –

આ ચિત્ર પર 'ક્લિક'કરો

આ ચિત્ર પર ‘ક્લિક’કરો

          મિત્રો વચ્ચે આ ચર્ચા ચાલતાં લાભ એ થયો કે,  આ વાર્તાનું સર્વાંગ સુંદર વિવેચન પણ આપણને શ્રી. જુગલકિશોર વ્યાસની કલમથી ( કે કિબોર્ડથી?!) મળી ગયું. આ રહ્યું.

વાર્તા મજેની છે.

સપ્તર્શીનો સરસ ઉપયોગ કર્યો છે. વાર્તાનો અંત પણ તેની (સપ્તર્શીની) સાથે જોડીને બે પાત્રોની ભૌતીક દુરતા મીટાવી દીધી છે! કથાનાયક લેખક પોતે છે, પણ બાપુજી અને બા નાયકની સમાંતરે રહે છે. બન્ને પુત્રોનાં પાત્રો અછડતા ઉલ્લેખોથી પણ ઉપસ્યાં છે.

પુત્રોની સ્વાર્થી ભાવનાઓ બતાવવા માટેનાં વાક્યો થોડાં વાચાળ બન્યાં જણાય છે……જોકે બાપુજીના મુખે બોલાયેલાં વાક્યોમાં એ જ સ્વાર્થીભાવો એટલા વાચાળ લાગતા નથી….

લેખકની સીદ્ધહસ્ત કલમ વાચકને બન્ને દેશો વચ્ચે – કહો કે બન્ને પરીસ્થીતીઓ વચ્ચે – ઝુલાવે છે…..‘ડોલાવે’ છે કહું તોય ખોટું નથી કારણ કે વાર્તામાં ભાવો રસરુપ બન્યા હોઈ કારુણ્યે પણ ડોલન સહજ છે.

– જુગલકીશોર.
અને પછીનો ઉમેરો….
“પણ દરેક સત્ય કથા સારી વાર્તા નથી હોતી. તો એ બનાવને મારે ડ્રામાટિક ટર્ન આપવો પડ્યો છે. અને વાર્તામાં “સપત્ષિનો ટચ મારે,વાર્તાકારે આપવો પડ્યો હતો. જૂઓ હવે તે વાર્તા બની….” – હ.જાની

બનાવ એક વસ્તુ છે અને તેના પરથી સર્જાતી કૃતી બીજી બાબત છે. માણસના મનના જે આઠ ભાવો છે તેનું રસમાં રુપાંતર ત્યારે જ થાય જ્યારે તે સાહિત્ય કે કલારુપ ધારણ કરે. કૃતીનો વીશય સાધારણીકરણ પામે ત્યારે આ વસ્તુ બની શકે…..ભાવ અને રસને તપાસવાની એક ચાવી છે ! ભાવ – દા.ત. શોક, દુ:ખ એ ભાવ છે અને બનાવ બને કે બનાવ સાંભળીએ ત્યારે આપણે એને ફરીવાર સાંભળવા તૈયાર નથી હોતા ! એ જ બનાવ જ્યારે કલારુપ ધારણ કરે ત્યારે તે કૃતી કરુણતાથી ભરપુર હોવા છતાં વારંવાર વાંચવા–જોવા–સાંભળવા મન થાય છે. સીતાહરણનો પ્રસંગ સદીઓથી સૌનો પ્રીય રહ્યો છે પણ આજનાં છાપાંઓમાં આવતા અપહરણના સમાચાર આપણને ગમતા નથી !! આમ ભાવ જ્યારે સાધારણીકરણ પામે ત્યારે તેનું રસમાં રુપાંતરણ થઈને ભાવકને એક નવા જ જગતમાં લઈ જાય છે……શોકનો ભાવ કરુણ રસમાં, ઉત્સાહનો ભાવ વીર રસમાં, જુગુપ્સાનો ભાવ બીભત્સ રસમાં શમનો ભાવ શાંત રસમાં એમ નવે રસો (રસો આઠ ગણાયા તેમ તેમાં મીમાંસકોએ તેની સંખ્યા વધઘટ થતી રહી છે.) કોઈ ને કોઈ ભાવનું રુપાંતર હોય છે……
હરનીશભાઈ પાસે જે સમાચાર આવ્યા હશે તે ભાવરુપે ને તેમણે કલાનાં તત્વોની મદદથી તેને રુપાંતરીત કર્યા !!

આ બધી ચર્ચા કદાચ વાર્તા લખવાના ધખારા વાળાઓ માટે પ્રેરક બને.

પ્રેમ

       આમ તો વાર્તાઓ ખાસ વાંચવા મન થતું નથી; પણ સત્યકથાઓ જરૂર ગમે છે. જીવાતા, ધબકતા જીવનનો સળવળાટ એમાંથી ડોકિયાં કરતો દેખાય છે. એમાંય જ્યારે સંવેદનશીલ વૃદ્ધકથાઓ નજર અંદાજ઼  થાય ત્યારે એ બાજુએ મુકી શકાતી નથી.

  આવી જ એક પ્રેમકથા આજે ‘રીડ ગુજરાતી’ પર વાંચી અને એ વૃદ્ધ દમ્પતિના પ્રેમ પર ઓવારી ગયો. આ રહી એ અમર પ્રેમકથા…

આ ચિત્ર પર ક્લ્કિક કરી તે વાર્તા વાંચો.

આ ચિત્ર પર ક્લ્કિક કરી તે વાર્તા વાંચો.

એમાંથી  ખુબ ગમી ગયેલું એક ટાંચણ…

      દર્દીઓ તરફ જોવાની એક નવી દ્રષ્ટિ મને મળી છે. વ્હીલચૅરમાં બેઠેલા, અધ્ધર જીવ અને ખોવાયેલી દ્રષ્ટિવાળા, જીર્ણ-કંપતા શરીરવાળા વૃદ્ધોને જોઈને હું મારી જાત સાથે એક કમિટમેન્ટ કરું છું કે તેમના અંતની ઘોષણા કરવાની ઉતાવળ કરવાના બદલે હું તેમની સફરના મુકામોને તેમની સાથે માણીશ. તેમની સ્મૃતિની અને મારી સમજની ગ્રંથિઓને ઓગાળીશ.

     આખરે આપણે શું જોઈએ કે – મુક્તિ, વિમોચન. ખરું ને ?

સોનલ પરીખ

‘પ્રેમ’ને આપણે સમજવો હોય; તો આવી ધબકતી કથાઓના હાર્દને સમજવું જોઈએ, નહીં વારૂ?