સૂરસાધના

ગુજરાતી લેખિનીમાં સ્વૈરવિહાર

Category Archives: વિચારમંથન

જોકર

વલીભાઈ અને આ જણના નવા બ્લોગનું મુખ્ય પાત્ર

પણ એની વાત છેલ્લે. પહેલાં ‘સુજા – સ્વઉક્તિ’ માણો!

સુરેશલાલ! તમે જાતને બહુ મોટી થઈ ગયેલી માણો છો. પણ તમને યાદ નથી કે તમારા જીવનની શરૂઆત આમ થયેલી!

સાવ પરવશ. આંખ પણ બંધ. આંખ ખૂલ્યા પછી પણ, માત્ર ટાંટિયા હલાવવા જેટલી જ તાકાત. તમે પથારીમાં પેશાબ પણ બિન્ધાસ્ત જ કરતા હતા – એ યાદ છે? અને બાળોતિયું ભીનું થાય અને ટાઢ વાય એટલે મસ મોટો ભેંકડો મારતા’તા એ તો ક્યાંથી યાદ હોય? માને ધાવવા માટે પણ તમે જાતે સક્ષમ હતા ખરા?

અને પછી મોજમાં આવીને
પોતાની પરવશતાને ઐસી તૈસી કરી
આમ મસ્તી પણ તમે જ કરતા’તાને?

સુરેશલાલ!

પછી તો તમે મોટા થયા – ઉમરમાં અને કહેવાતા ગનાનમાં આગળ વધ્યા. મોટા પદે પહોંચી ગુમાનમાં મૂછો મરડતા થઈ ગયા.

પણ તમે જ કહો, સુરેશલાલ! તમે હવે દુઃખ આવી પડે તો – ભેંકડો મારીને રડી શકો એમ છો? તમે તમારા અજ્ઞાન / તમારી બેકાબેલિયત પર આમ હસી શકો છો ખરા?

આગળ વધ્યા કે પાછા પડ્યા?!

માટે જ ‘જોકર’ આ સુજાનું પ્રિય પાત્ર છે.

જીવનની કરૂણતાઓ અને વિવશતાઓ પર
હસી શકવાની એની કાબેલિયત કાબિલેદાદ છે.

આમ …

જો આ વાતમાં કાંઈ માલ લાગે તો –

સાવ છેલ્લે તબક્કે પહોંચી ગયેલ તમારા ખડખડ પાંચમ ખંડેર જેવા ખોળિયામાંથી છેલ્લા શ્વાસ રૂપે તમે ઊડી જાઓ અને તમારા લાકડું બની ગયેલ એ ખોળિયાને મુસ્કેટાટ બાંધી તમારા જ દીકરા બળબળતી આગમાં હોમી દે કે, કબરની અંદર પોઢાડી દે

એ પહેલાં ….

અહીં જરીક જ લટાર મારજો ને ?

આ પણ અહં!

અહં ઓગાળવાની, એનાથી વિમુક્ત થવાની શાણી સલાહ આપણને બહુ આપવામાં આવે છે. પણ મોટે ભાગે એવી સલાહ આપનારા ઉપદેશકોનો બહુ મોટો દિવ્ય અહં હોય છે!

આજે આ વિડિયો જોવા મળ્યો અને મન વિચારે ચઢી ગયું –

એ ભૂલકાનું નીચે ઊતર્યા બાદનું સ્મિત

👇

આ પણ અહં જ ને?

ના!
આ કુદરતે આપણને
બાળપણથી આપેલી
બહુ મોટી સંપદા છે.

આપણી ક્ષમતાને અતિક્રમીને નવાં ક્ષિતિજો સર કરવાની, પાયાની મનોવૃત્તિ . આ પણ અહં નો જ એક ફાંટો – પણ સાવ કુદરતી . આપણે કદી એ ન ભૂલવું જોઈએ કે,

આપણને મળેલી એ બક્ષિસને

આમ કુદરતી રીતે ,

ફરીથી વાપરતા થઈએ તો ?

જીવન નૌકા કે ટ્રેન?!

ગઈકાલે મારી દીકરીના દીકરા સાથે સંવાદ કરતાં આ વિચાર પ્રગટ્યો. આપણા સાહિત્યમાં જીવન-નૌકા શબ્દ બહુ પ્રચલિત છે. પણ અહીં એક જૂદો અભિગમ રજુ કરવો છે. જીવનને નાવ સાથે સરખાવવાનું આમ તો ઉચિત જ છે. કારણકે, આપણા પ્રશ્નો આપણે જાતે જ ઉકેલવા પડતા હોય છે. સંઘર્ષોનો મુકાબલો કરવા સાથી કે માર્ગદર્શક મળે, પણ એ પ્રેરણા, સધિયારો કે ટેકો જ આપી શકે.

જીવનનૌકાને તરતી, આગળ ધપતી રાખવા
હલેસાં તો જાતે જ મારવા પડે ને?

તો પછી આ ટ્રેનની વાત વળી શી? સમજાવું …..

નૌકામાં બંધ ઓરડા નથી હોતા! ખુલ્લા આકાશ નીચે એ સાવ રામભરોસે કે બાવડાંની તાકાતથી ચાલતી એક જાતની ઝૂંપડી જ હોય – એવી કલ્પના છે.

પણ …

આપણે એમ સાવ નિરાધાર નથી હોતા.

આપણા જીવનમાં માત્ર એક જ ઓરડો રાખવાની જરૂર સહેજ પણ નથી. એને લાંબી લચક ટ્રેન બનાવવાની આવડત આપણે કેળવી શકીએ.

અનેક ડબ્બાઓવાળી ટ્રેન!

દિવસના ચોવીસ કલાકમાંથી આઠ કલાક ઊંઘના અને આઠ કલાક આપણા કામના સમય બાદ કરીએ અને બીજી બધી જીવન પ્રવૃત્તિઓના બીજા થોડાક કલાક બાદ કરીએ તો પણ એકાદ બે કલાક તો આપણે માત્ર આપણા પોતાના માટે જરૂર અલાયદો ફાળવી શકીએ.

માત્ર …

આપણા પોતાના જ માટેનો

એક એર-કન્ડિશન્ડ ડબ્બો !

અને બીજા ડબ્બા પણ સાવ અલગ રાખી શકીએ. દા.ત. ઓફિસના પ્રશ્નોનો ડબો અલગ અને ઘરનો અલગ. એ બેને ભેગા કરવાની સહેજ પણ જરૂર નથી. એમને અલાયદા રાખવાની આવડત કાંઈ ખાસ તકલીફ વાળી નથી જ !

ચાલો…
જિંદગીની
છૂક છૂક …..

છૂક છૂક……
ગાડી….

ગાડી….
રમીએ !

એક જ વિકલ્પ

વોટ્સ એપ પરથી આ ચિત્ર સંદેશ મળ્યો અને વિચારો ઘોડાપૂરે ઊમટી આવ્યા. જીવનમાં આમ કદી બને? જન્મ્યા ત્યારથી જ વિકલ્પો અને ત્રિભેટા આપણી નિયતિમાં ખડકાતા જ ગયા છે. કદાચ મરણ બાદ પણ!

હિન્દુ તરીકે જીવ્યા હોઈએ, તો ચિતા પર જલવાનું, મુસલમાન કે ખ્રિસ્તી હોઈએ તો જમીનમાં દટાઈ જવાનું અને ખદબદતા કીડા આપણું ભક્ષણ કરે. પારસી હોઈએ તો ગીધડાંના ટોળે ટોળાં આપણા બહુ કિમતી દેહ પર ટૂટી પડે.

તમે કહેશો – ‘આવી અશુભ વાત જીવતે જીવ શીદ કરો છો? ‘

પણ જીવનની વાત કરીએ તો પછી આ ચિત્ર સંદેશ એક કલ્પના માત્ર જ ને?

ના, એ વાત શક્ય છે. વિકલ્પો અને ત્રિભેટા તો જીવનમાં આવે જ જવાના. એ જ તો જીવનરીત છે.

પણ આપણે એવી રીતે જીવી શકીએ કે….

જીવન ઝંઝાવાતો આપણી નાવને ગમે ત્યાં ફંગોળે –

એમાંથી આનંદી કાગડો બનવાનો

એક માત્ર વિકલ્પ પસંદ કરવાની

સ્વતંત્રતાની બક્ષિસ

નિયતિએ

આપણને આપી જ છે.

કયો વિકલ્પ?

આપણા આનંદને
મિલિમિટરના હજારમા ભાગ જેટલો પણ
ચલાયમાન ન થવા દેવાનો

વિકલ્પ

સ્વગૌરવ, અહંકાર અને કર્તાભાવ

કુંતલે સાહેબની તેની ભૂલ પરની તીવ્ર પ્રતિક્રિયા પછી જો એવું વિચાર્યું હોત કે કામમાં ભૂલ તો બધાની થાય. ભૂલ કરવી એ કોઈ ગુનો નથી. આ ધરતી પર એવો કોઈ માણસ જન્મ્યો જ નથી જેણે ભૂલ કરી ન હોય. માણસ એકવાર ભૂલ કરે એટલે એનો અર્થ એવો નથી થતો કે તે ‘બુદ્ધિનો લઠ્ઠ’ છે અને આખી જિંદગી ભૂલ કર્યાં જ કરશે.

ભૂલ થાય તો તેનો સ્વીકાર કરી લેવો. તેના પરિણામો ભોગવવાની તૈયારી રાખવી અને આવી ભૂલ ફરીથી ન થાય તેની તકેદારી રાખવી. ભૂલ ક્યારેય કોઈ જાણી જોઈને કરતું નથી.

જો કુંતલે આવું બધું વિચાર્યું હોત તો સાહેબે આપેલાં બુદ્ધિના લઠ્ઠ લેબલને સહેલાઈથી સ્વીકારી લીધું ન હોત.

– શ્રી. મૃગેશ વૈષ્ણવ

‘વેબ ગુર્જરી’ પર વાંચેલ લેખ માંથી તારણ

[ એ લેખ વાંચવા અહીં ક્લિક કરો . ]

મનગમતો વિષય. આ બ્લોગ પર આ વિશે ઘણું બધું લખ્યું છે. પણ ફરી ફરીને એ વાત દોહરાવવા મન થાય છે કે, ‘અહં’ના કેટલાં બધાં સ્વરૂપો?’ કોઈના પણ જીવનમાં સૌથી અગત્યની એક જ વાત હોય તો તે છે –

अहं

આપણને ઠોકી ઠોકીને , વારંવાર અહં ઓગાળવાનું કહેવામાં આવે છે. પણ આ અને આવા વિચાર લેખોમાં એ બહુ સ્પષ્ટ રીતે સૂચવવામાં આવે છે કે, અહં માટે, પોતાની પુખ્ત ઓળખ માટે, સાચી સમજની તાતી જરૂર છે. એ સમજ ન હોવાના કારણે અથવા આપવામાં આવતી સમજનું મનગમતું કે પોતાની ચિત્ત વૃત્તિ અનુસાર અર્થઘટન કરવાથી બહુ જ મોટો અનર્થ થઈ રહ્યો છે.

વધારે ખાસ ઉમેરો કરવો નથી. પણ આપણી ચિત્તવૃત્તિને સાચી દિશા આપતો, મૃગેશ ભાઈની યુ ટ્યુબ ચેનલ પરનો આ સ્તૂતિ વિડિયો આપણા અહં/ સ્વગૌરવ/ કર્તાભાવને કદાચ સાચો વળાંક આપી શકે.

પ્રવેશ સમારોહ

આમ તો આ ફોટો અને આ વાત ટેક્સાસ-ટેક, લબક ખાતે મારી દીકરીના દીકરા જયના દીક્ષાન્ત સમારોહની છે – convocation, graduation.

પણ જ્યારે અમે તેને પોરસાવવા ત્યાં પહોંચ્યા ત્યારે ઉપરના ફોટામાં દેખાતો મોટા ટીવી સ્ક્રીન પરનો સ્વાગત સંદેશ વાંચી મન વિચારે ચઢી ગયું . એ વિચારની અભિવ્યક્તિ તો પછી. પણ એ શુભ પ્રસંગના આ થોડાક બીજા ફોટા –

ટેક્સાસ ટેક – લબક બહુ સમૃદ્ધ યુનિ. છે. એ જ આખા શહેરની મુખ્ય પ્રવૃત્તિ. ત્રણ ચાર આવાં કે આનાથી પણ વધારે વિશાળ સ્ટેડિયમો, શિક્ષણ અને સંચાલન માટેની મસ મોટી, સાધન સમૃદ્ધ ઈમારતો અને રહેવાની ઠીક ઠીક ઉચ્ચ કક્ષાની સવલત વાળાં હોસ્ટેલો/ રહેઠાણો અમેરિકાની સમૃદ્ધિની સાક્ષી પૂરે છે. લગભગ ૬૦૦ – ૮૦૦ વિધાર્થી/ વિદ્યાર્થીનીઓ તે દિવસે પોતાની જિંદગીની યાત્રા શરૂ કરવા મેદાને પડ્યા.

‘દીક્ષાન્ત’ શબ્દના સ્થાને ‘પ્રવેશ’

જીવનનો વિકાસ, શિક્ષણ, કેળવણી વિ. ના મત્લાનો સાર આપતો કેટલો બધો યથાર્થ શબ્દ ?

  • એક વ્યક્તિની ૨૦ – ૨૫ વર્ષની સાધના
  • એના પાલક કુટુમ્બની મહામૂલી મુડીના મોટા મસ ખર્ચ પાછળની ભાવના
  • તમામ શિક્ષણ સંસ્થાઓનો પાયાનો ઉદ્દેશ.
  • શિક્ષણ યજ્ઞની સમાપ્તિ
  • પણ જીવન સંગ્રામના મધ્યના અને બહુ જ અગત્યના ભાગની શરૂઆત

આખા વિશ્વમાં આનાથી ઘણી વધારે વિશાળ અથવા આવી જ કે આનાથી નિમ્ન કક્ષાની કે સાવ સામાન્ય સંસ્થામાંથી હજારો / લાખોની સંખ્યામાં યુવાનો અને યુવતીઓ તૈયાર થઈને પોતાના જીવનના મુખ્ય ભાગની શરૂઆત કરતાં હશે.

  • કેટકેટલી આશાઓની
  • મહત્વાકાંક્ષાઓની
  • ઉલ્લાસોની
  • ઉમંગોની
  • ચિંતાઓની
  • મૂષક દોડોની
  • વ્યથાઓની
  • હતાશાઓની

શરૂઆત

અસંખ્ય જીવન કિતાબોનાં પાનાં મનઃચક્ષુ સમક્ષ ખૂલવાં લાગ્યાં. અહીં કરેલ અનેક અવલોકનો તાજાં થઈ ગયાં.

જીવનના

એક નવા તબક્કાની

શરૂઆત

MY SOUL HAS A HAT

MARIO de ANDRADE
 San Paolo 1893-1945

I counted my years & realized that I have
less time to live by, 
than I have lived so far.

I feel like a child who won a pack of candies:
at first he ate them with pleasure, 
but when he realized that there was little left,
he began to taste them intensely.

I have no time for endless meetings
where the statutes, rules, procedures
& internal regulations are discussed, 
knowing that nothing will be done.

I no longer have the patience
to stand absurd people
who, despite their chronological age, 
have not grown up.

My time is too short: I want the essence, 
my spirit is in a hurry. 
I do not have much candy In the package anymore.

I want to live next to humans, 
very realistic people who know
How to laugh at their mistakes,
Who are not inflated by their own triumphs 
& who take responsibility for their actions.

In this way, human dignity is defended
and we live in truth and honesty.
It is the essentials that make life useful.
I want to surround myself with people
who know how to touch the hearts of those
whom hard strokes of life have learned to grow,
with sweet touches of the soul.

Yes, I’m in a hurry. I’m in a hurry
to live with the intensity
that only maturity can give.
I do not intend to waste
any of the remaining desserts.

I am sure they will be exquisite, 
much more than those eaten so far.
My goal is to reach the end
satisfied and at peace with
my loved ones and my conscience.

We have two lives
& the second begins
when you realize
you only have one.

એક મિત્રે આ કવિતા મોકલી અને ગમી ગઈ. થોડાક વિચાર જન્મ્યા !

૭૮ વર્ષની ઉમરે આ કવિતા મળી, સદભાગ્યે એવું ‘એક જ જીવન’ દસેક વર્ષથી જીવાવા લાગ્યું છે. જ્યારથી એ પ્રતીતિ થઈ છે, ત્યારથી આ વાત કેટલી બધી સાચી છે – તે બાબત કોઈ જ સંશય રહ્યો નથી. માત્ર એક જ વસવસો રહે છે કે,

આ ભાન ઘણું વહેલાં આવી શક્યું હોત.

ખેર ….

જાગ્યા ત્યારથી સવાર

ગધેડાની વાર્તા – એક અવલોકન

કેમ ? શિર્ષક વાંચીને એકદમ આકર્ષાઈ ગયા ને? !

આ લખાણનો એ જ તો આશય છે. પણ મારી વાત કહું , એ પહેલાં સોશિયલ મિડોયા પરથી મળેલ મૂળ અંગ્રેજી વાર્તા અને એનો સાર અહીં વાંચો 👇

Tale of a donkey

એનો સારાંશ >>>

So, it’s our responsibility not to react on every donkey released by the media and preserve our relationship with our friends, relatives and community.

વાતનો ગુજરાતી અનુવાદ નથી કરતો પણ એના સારાંશ પર આ એક અવલોકન છે!

સોશિયલ મિડિયા વિશે અહીં અગાઉ લખ્યું હતું – આ રહ્યું

એ સાર સોશિયલ મિડિયાનું એક અત્યંત કુરૂપ પાસું છે – કદાચ બહુ જ મોટી હાનિ કરી શકે તેવું. કદાચ એ કાળીમસ કુટિલ મકસદથી સતત રીતે કરવામાં આવી રહ્યું છે.

– નાઝી જર્મનીના ગોબેલ્સની જાણીતી રીતિ નીતિ અનુસાર.

પોતાના પંથકમાં ટોળાં ભેગાં કરવાં – એ ધર્મનીતિ ( Theocracy ) અને રાજનીતિની સદીઓથી મહત્વાકાંક્ષા રહી છે. ઈતિહાસ એની સાક્ષી પૂરે છે . એ વૈશ્વિક ચાલબાજી છે.

પણ… આપણે શાણા ગુજરાતીઓ શું એ ન સમજી શકીએ એટલા બધા બુદ્ધુ છીએ?

શું આપણે આપણી બુદ્ધિ ગીરે મૂકી દીધી છે?

અસ્તુ !

સ્પંદન-15

હાલના કપરા કાળ માટે બહુ જ જરૂરી સ્પંદન. અશુભ સમાચારો વચ્ચે મીઠી વીરડી.

"બેઠક" Bethak

હતાશા, નિરાશાના વાદળ છાયા,
થીજી ગયાં સ્પંદન સઘળાં, ખમૈયા કર
કાળના ખપ્પરમાં કિલ્લોલતા પરિવાર
ચીસ ધરબાઈ ગઈ દિલમાં, ખમૈયા કર
નયનોમાં સુકાયા શોણિતના અશ્રુ
વેદના બની કંપતો ચિત્કાર, ખમૈયા કર
પ્રાર્થું હે જગન્નિયંતા, ભૂલ માફ કર
બાળને તારી પાંખમાં લે, ખમૈયા કર.

એક તૂ ના મિલા, સારી દુનિયા મિલે ભી તો ક્યા હૈ…
ક્યારેક પ્રાણવાયુ માટે આ શબ્દો સાર્થક થશે એવી તો કોને કલ્પના હોય? ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાન આજે એક ક્ષણમાં પુરાઈ ગયાં છે અને એ ક્ષણ … એ ક્ષણ એ અંતર છે… પ્રાણ અને પ્રાણવાયુ વચ્ચેનું, હૃદય અને ફેફસાં વચ્ચેનું, વર્તમાન અને ભવિષ્ય વચ્ચેનું, માનવ અને ટેકનોલોજી વચ્ચેનું, માનવ અને માનવ વચ્ચેનું, સૂનકાર અને ધબકાર વચ્ચેનું. સામાન્ય માનવી -દર્દી હોય કે પરિવારનો સદસ્ય -આશા અને નિરાશાના વમળમાં સપડાયો છે. હવામાં છે … સાઈરનોની ગુંજ, શ્વાસ માટેની તડપન, અધીર આંખો અને ચિત્કાર …મચ્યો છે હાહાકાર.

…આ હાહાકાર….કદાચ ગઈકાલ સુધી આ દોડતી દુનિયાને સ્વપ્ને પણ ખ્યાલ ન હતો કે આવું…

View original post 796 more words

બે ચહેરા

આ બે ફોટા જુઓ

એક જ દિવસે પાડેલા આ વ્યક્તિના બે પોઝ – એક પોઝિટિવ અને બીજો નેગેટિવ. પણ એ તો ફોટોગ્રાફી કળાની વાત. અહીં વાત બીજી કરવાની છે.

કોઈને પણ ડાબી બાજુ વાળો ચહેરો જ વધારે ગમે. આ લખનાર પણ એમાંથી બાકાત નથી. પણ જણ તો એનો એ જ છે. માત્ર બાહ્ય દેખાવ જ ભિન્ન છે. ભિન્ન જ નહીં – એકમેકથી સાવ વિરોધાભાસી.

પણ અંદર?

એ જણની કે કોઈ પણ જણની અંદર પણ બે જણ બિરાજમાન હોય છે. ભલે ને એ મહાન સંત કેમ ન હોય?

આપણને ગમે કે ન ગમે – પણ એ જ તો વાસ્તવિકતા છે ને?

બન્નેનો સ્વીકાર

ન ગમ્યું ને?

ન જ ગમે !

આપણને કુરૂપને દૂર રાખવા કેળવણી આપવામાં આવી છે.

પણ કેળવણીની બીજી રીત એ પણ છે કે,

* જે છે – તેનો સ્વીકાર

* એ બે ભિન્ન સ્વરૂપો પ્રગટ થાય – ત્યારે એને તટસ્થ રીતે જોવાનો મહાવરો

* સાક્ષી ભાવ

અનુભવે એમ સમજાયું છે કે, જેમ જેમ આ મહાવરો પુષ્ટ બનતો જાય, તેમ તેમ અસદનું પ્રમાણ ઘટવા લાગે . ધીમે ધીમે એ જ કાદવમાંથી કમળના છોડનો અંકૂર ફૂટે .

ફૂટે…. ફૂટે …. ને ફૂટે જ


કારણ એ કે, માનવ પિંડના પાયાના જિન્સમાં એ અંકૂર સુષુપ્ત હોય જ છે. એને પોષણ મળે તો એમાંથી નવું સર્જન થાય અને એની ચરસીમામાં કમળ પ્રગટે.

સતત જાગૃતિ.

સતત જાતના સ્વભાવ અને વર્તનનું નિરીક્ષણ.

ક્ષતિ તો થવાની જ. પણ એ માટે પ્રતિક્રમણ .

ફરી એ ન થાયએ માટે શક્તિ આપવાની પરમ તત્વને પ્રાર્થના.

ચાલતા રહીએ

આ લેખના વિચારને સમરૂપ અગાઉના લેખ પણ કદાચ વાચકને ગમે –

રૂપ કુરૂપ

સદ – અસદ

સર્જનની પીડા

ડો. જેકિલ અને મિ. હાઈડ