સૂરસાધના

ગુજરાતી લેખિનીમાં સ્વૈરવિહાર

Category Archives: વિચારમંથન

પ્રવૃત્તિ અને નિવૃત્તિ – કામિની સંઘવી

     જીવન ટકાવવા માટે પણ નિવૃત્ત થવું જરુરી છે. નિવૃત્તિ જિંદગીનો એક એવો હિસ્સો છે, જેની કોઈ અવગણના કરી શકતું નથી. જેમ જીવન તેમ મૃત્યુ, તેમ જ જેમ પ્રવૃત્તિ તેમ નિવૃત્તિ. જેમ જન્મ મરણ ટાળી નથી શકાતાં; તેમ પ્રવૃત્તિ પછીની નિવૃત્તિને  પણ ટાળી શકાતી નથી. હા પણ નિવૃત્તિમાં પણ જે પ્રવૃત્તિ  રહી શકે તે ( વ્યક્તિ) જ સાચી નિવૃત્તિ લઈ શકી છે તેમ જાણવું. 

આખો લેખ અહીં….

abhi

આ ચિત્ર પર ક્લિક કરો.

Advertisements

ઉત્સવ આનંદનો કે અસ્તિત્વનો?

      દિવાળીના આ સપ્પરમા દિવસે, અહીં અમેરિકામાં તો કોણ આપણને મળવા આવી શકે કે, આપણે કોઈને મળવા જઈ શકીએ? પણ નેટ મિત્ર શ્રી. ઉત્તમ ગજ્જરે મોકલેલ એક ઈમેલ સંદેશામાં ‘દિવ્ય ભાસ્કર’ની કળશ પૂર્તિમાં શ્રી. કાના બાંટવાનો એક લેખ વાંચતાં જ ગમી ગયો. એ વાંચતાં ઉપજેલ આનંદને વ્યક્ત કરવા અને દિલનો ઉમળકો ઠાલવવા આ સંદેશ – ચિત્ર બનાવ્યું….

Utsav

એ સરસ મજાનો લેખ આ રહ્યો.

દિવાળી કેવી ? ક્યાં? ક્યારે?

     દર વર્ષની જેમ દિવાળીના શુભેચ્છા સંદેશ આવવા લાગ્યા.

   ભલે એ ચીલાચાલુ રીત હોય પણ એમાંથી પડઘાતો મિત્રોનો પ્રેમ તો સદા બહાર, સદા હાજર હોય છે જ ને? અહીં દૂર ખૂણે બેઠેલા માટે દિવાળી અને બેસતું વર્ષ બહુ પ્રસ્તુત નથી હોતાં,  પણ એક બે મિત્રોને જવાબ વાળવા, નેટ પર ખાંખાખોળાં કરતાં નીચેનો સંદેશ બહુ જ ગમી ગયો.

Diwali_1

    આ વાત અને આ સંદેશ  અહીંના મોટા ભાગનાં લખાણોમાં પડઘાતાં રહ્યાં  જ છે ને? આપણા સૌના દિલમાં દીવો તો પેટેલો હોય જ છે,  પણ એ જડતાના પડળોથી ઘેરાયેલો , ટુંટિયું વાળીને સૂતેલો હોય છે. એ દીવાની વાટને  જરાક સંકોરી,  ફરીથી પ્રજ્વલિત કરીએ તો?

દરેક ક્ષણે
દિવાળીનો ઉલ્લાસ

અવર્ણનીય
આનંદછતાં કેવો
અનભિવ્યક્ત?

આ સપ્પરમા તહેવારોમાં ઔપચારિક રીતે  ‘ખાલી ઘર’ની વાત ન કરાય, એમ વ્યાવહારિક ડહાપણ કહે છે. પણ કોણ જાણે કેમ – એક ખાલી ઘર યાદ આવી ગયું – આ રહ્યું .

અને
….

મન
તે અવર્ણનીય આનંદના

દીવાના પ્રકાશથી
ઝળહળી ઊઠ્યું.

ગઝલનું એક સરનામું

ખાંખાં ખોળાં બહુ કિમતી હોય છે – ઝગમગતા હીરા જેવા ! આજે એના પ્રતાપે એક સરસ સરનામું મળી ગયું ….

ghalib

આ શિર્ષક ચિત્ર પર ક્લિક કરો

બહુ સરસ, મધુર,  માણવી, મમળાવવી ગમે તેવી ગઝલો ત્યાંથી મળશે.

પણ… આ શિર્ષક પરથી એક ટચુકડું અવલોકન ….

       કોઈને માફ કરી દેવું એ બહુ મોટી હિમ્મત અને શૌર્ય માંગી લે છે. પણ એનાથી અનેક ગણી મોટી હિમ્મત અને શૌર્ય કોઈની માફી માંગવામાં હોય છે. કોઈની પ્રત્યક્ષ માફી માંગવી એ તો બહુ દુષ્કર હોય છે; પણ આપણા પોતીકા એકાંતમાં પણ આપણે આપની જાતને   ‘justify’   કરવા  જ ટેવાયેલા હોઈએ છીએ. પણ જેમ જેમ પ્રતિક્રમણ કરવાનું તપ આપણે કરતા થઈએ, તેમ તેમ, ધીમે ધીમે, हौले हौले , આપણામાં એ કૌશલ્ય, એ વીરતા અંકુરવા લાગે છે – એને મ્હોર બેસે છે, અને જીવનની હળવાશનું ફળ આપણે ચાખી શકીએ છીએ.

એક વાર એ હળવાશ ચાખી તો જોઈએ?
અંધકારની એ ખીણમાં
પાછા વળવા
મન જ નહીં થાય.

       આપણે કદાચ એ ધાર્મિક રીત તરફ સૂગ ધરાવતા હોઈએ. પણ ‘વૈજ્ઞાનિક રીત’નો પાયાનો સિદ્ધાંત છે –

અવલોકન

Observation

       કોઈ પણ ચીજ કે ઘટનાનું બારીકીથી અને તટસ્થ નિરીક્ષણ કરવામાં આવે તો જ તેના ગુણ દોષ જાણવા મળે.

    જગતની બધી ચીજોમાં આપણી સૌથી નજીક અને સૌથી વ્હાલી ચીજ કઈ?

   ‘આપણી જાત’  જ તો વળી કંઈ !  એનું આમ નિરીક્ષણ કરતાં થઈએ તો? …… નિજ દોષ  દર્શન  – અહીં 

રાખ

‘રાખ’ શબ્દના બે અર્થ થાય છે –  ash, keep

રાખી લેવા જેવી આ રાખ ગમી ગઈ !

રાખમાં વાળું છું
વેદનાની ક્ષણો.
વેદિમાં સંસ્કાર પામેલી ક્ષણો,
રાખની
ધૂણાની રાખ
ચિતાભસ્મ આરતી પછી
શિવની ભભૂત
બળે સ્મશાનની ધૂળમાં, ઊગે ધાસ,
ચરે ગામો સ્રોતસ્વિની.
રાખનું પણ છેવટે સત્ય નથી.
તમે નથી,
હું નથી,
પછી જે છે તે છે.

– રધુવીર ચૌધરી

આખી અછાંદસ રચના નીચેના ચિત્ર પર….

ls

આ ચિત્ર પર ક્લિક કરો.

કવિતાની એકે એક પંક્તિ આપણને વિચારતા કરી દે છે. પણ … એ વિચારોના અંતે ફળશ્રુતિ કદાચ આ જ નીસરે…

sarita

આ શબ્દ ચિત્ર પર ક્લિક કરી, એ કયા હોવાપણાંની ફલશ્રુતિ છે – તે આસ્વાદો….

અને છેલ્લે …
શ્રી. રઘુવીર ચૌધરી વિશે જાણો….અહીં

વિશ્વની સૌથી કદરૂપી સ્ત્રી

કેવું વિચિત્ર શિર્ષક?

     જયારે Lizzie Velasquez હાઈસ્કૂલ માં હતી ત્યારે તેને યુ ટ્યુબ ના એક વિડીઓમાં વિશ્વની સૌથી કદરૂપી સ્ત્રી તરીકે ઓળખાવવામાં આવી હતી. તે એક વિચિત્ર પ્રકારની બીમારી સાથે જન્મી છે કે સમગ્ર વિશ્વમાં તેના સિવાય માત્ર ૨ વ્યક્તિઓજ આ પ્રકારની બીમારી થી પીડાય છે તેના શરીરમાં એડીપોઝ ટીસ્યુઝ (Adipose tissues) ની હાજરી નથી જેના કારણે સ્નાયુઓનું નિર્માણ થતું નથી, શક્તિનો સંગ્રહ થઇ શકતો નથી અને વજન પણ વધતું નથી. તેના શરીરમાં ફેટ-ચરબીની માત્રા ૦ છે અને વજન લગભગ ૩૦ કિલો જેટલુંજ છે.

એની  આ સત્યકથા વાંચીને આ અદભૂત જીવનકથા મિત્રોને વહેંચ્યા વગર ન જ રહેવાયું.

lizzie

આ ચિત્ર પર ક્લિક કરો…

માનવજીવનનાં જાતજાતનાં પાસાંઓ જોઈ આપણે હેરત પામી જઈએ, અને એ માન્યતા દૃઢ બની જાય કે…

કોઈ પણ અવસ્થામાં આપણે હોઈએ,
જીવન એ આપણને મળેલી મહામૂલ્યવાન ભેટ છે.
આપણા સીમિત જીવન કાળમાં …

એને સુવાસિત કરવાનું,
હર ઘડી ‘જીવતા’ રહેવાનું,
જીવનનો ઉલ્લાસ માણવાનું,
એને વહેંચવાનું

કદી ન વીસરીએ.

 

મોટા સાથે જઈએ તો?

સાભાર – શ્રીમતિ પ્રજ્ઞા વ્યાસ 

pm

ધ્યાન – ક્ષિતીજ વિસ્તારીને ….

      ધ્યાન એક અવસ્થા છે – ક્રિયા નહીં, એવું અહીં ઘણી વખત લખેલું છે. શ્રી. શ્રી. રવિશંકરના આજના સંદેશા પરથી એ માન્યતાને પુષ્ટિ મળી.

experience20meditation

આ ચિત્ર પર ક્લિક કરો

ટુંકમાં – એ અવસ્થાએ પહોંચવાના રસ્તા/ ક્રિયાઓ …….

  1. યોગાસન, તાઈ-ચી વિ. શારીરિક સાધનાથી

  2. શ્વાસની કસરતો અને શ્વાસ પર એકાગ્રતાથી

  3. પાંચમાંની કોઈ પણ ઇન્દ્રીયના સહારાથી 

  4. લાગણીઓના બળથી 

  5. બૌદ્ધિક વ્યાયામ અને પ્રયત્નથી 

સર્જકતા માટે સાધના

“A man cannot directly choose his circumstances, but he can choose his thoughts, and so indirectly, yet surely, shape his circumstances.” — James Allen

Mental creation always precedes physical creation. Before a building is physically constructed, there’s a blueprint.

Your thoughts are the blueprint of the life you are building one day at a time. When you learn to channel your thinking — both consciously and subconsciously — you create the conditions that make the achievement of your goals inevitable.

You are the designer of your destiny. This simple routine will help you crystallize where you want to go, and how you will get there.

      કોઈ પોતાના સંજોગો આગોતરા નક્કી કરી ન શકે. પણ તે પોતાના વિચારોની પસંદગી ખચિત કરી શકે. અને એમ કરતાં કરતાં, આડકતરી પણ સચોટ રીતે સંજોગોને આકાર આપી શકે.

– જેમ્સ એલન

સર્જકતા મ્હોરાવવાની એક સરસ રીત ……. અહીં 

શું તમે તમારી બેગ તૈયાર રાખી છે ?!

     કોઈ પણ જીવ પ્રત્યે આપણે, ક્યારેય પણ ઘૃણા, તિરસ્કાર, અનાદર, ધિક્કાર, ફિટકાર, દ્વેષ, વેરઝેર, ક્રોધ કે નકારાત્મકતાની લાગણીઓ ના રાખીએ. તમામ જીવો પ્રત્યે આપણે આદર, પ્રેમ, હેત, પ્રીતિ, સન્માન કે અહોભાવની લાગણીઓ રાખીએ. આ બધા શુભ ભાવો માટે આપણે કોઈ જ મૂરત જોવાનું હોતું નથી. આ તો એક રોજબરોજની પ્રક્રિયા છે. આપણું જીવન જ આપણે એવી રીતે કંડારવાનું છે કે, ક્યારેય પણ, કોઈ પણ ઘડીએ આપણને હાકલ આવે ત્યારે આપણી સદભાવનાઓની બેગ તૈયાર ભરેલી જ પડી હોય. શું આપણે આવી કોઈ બેગ તૈયાર રાખી છે ખરી ?

આખો લેખ અહીં…..

mb

આ ચિત્ર પર ક્લિક કરો