સૂરસાધના

ગુજરાતી લેખિનીમાં સ્વૈરવિહાર

Category Archives: વિચારમંથન

મરણમાં રહ્યું છે હવે જાગવાનું – ગઝલાવલોકન

ગયું છે જીવન એટલું ઊંઘવામાં,
મરણમાં રહ્યું છે હવે જાગવાનું.

રવીન્દ્ર પારેખ

        એક સરસ ગઝલ ‘લયસ્તરો’ પર વાંચવા મળી અને જાગવાનો મહિમા એક નવા મિજાજમાં ઉજાગર થઈ ગયો.

        આખું યે આયખું ઉંઘવામાં જ મોટા ભાગે જતું હોય છે. કદાચ જાગી જવાય તો એ મરણ છે – ઊંઘતા રહેલા એ મહોરાનું મરણ! આ થાનક પર  વારંવાર આ વાત દોહરાવવામાં આવી છે. એની બહુ જ સરસ  અભિવ્યક્તિ આ ગઝલમાં મળી.

        જાગવાની વાત – કશાકના મરવાની વાત !

એ મરણનું
ઢોલ પીટી પીટીને
સ્વાગત !
કાળા નહીં,
ફૂલ ગુલાબી અક્ષરમાં 

આખી ગઝલ આ રહી

Advertisements

જિંદગી – ગઝલાવલોકન

life33

    ઘણી બધી પદ્ય અને ગદ્ય રચનાઓનો માનીતો અને બહુ જ લોકપ્રિય વિષય. આજે મહેન્દ્ર ભાઈ ઠાકરે (મુંબાઈ) સ્વ. આદિલ મન્સુરીની એક સરસ ગઝલ મોકલી. આ રહી….

life11

        આમાંના એક પણ શેરનું રસદર્શન કરાવવાની જરૂર છે ખરી? સીધાં, સોંસરવાં હૃદયમાં ઊતરી જાય તેવાં -ક્યાંક સાવ ગામઠી ભાષામાં – વાત, કવિત અને ઉપમાઓ.

      પણ ગઝલાવલોકન માટે બહુ મજાનો વિષય મળી ગયો!

     અબજો લોકોને જન્મથી જિંદગીનું સ્ટેજ તો એક સરખું જ મળ્યું છે. એ જ હાથ, પગ, ધડ, મગજ અને માણસના જિન્સ! પણ કશુંક એવું છે, જે એક માણસને અને એના માનસને બીજાથી જૂદા પાડી દે છે. એટલા બધા જૂદા કે, એકમેક સામે તલવારો, ભાલાઓ, તીરકામઠાં, બંદૂકો, બોમ્બો અને એનાથી ય ભયાનક … વાગ્બાણો અને વિચાર શસ્ત્રો લઈને સૌ જિંદગીની લડાઈમાં મહાવીર યોદ્ધા બની, રણહાક લલકારતા ધોડી જાય છે.

       કેમ કાંઈક પ્લેટોનિક ચમત્કાર નથી સર્જાતો કે, ‘મૂળ એક જ છે.’ – એ સત્ય આત્મસાત બની જાય?

      કદાચ એમ બને તો?

આવી ગઝલો લખાય જ નહીં !

 

ડો.જેકિલ અને મિ. હાઈડ

      સાયન્સ કોલેજનાં એક વર્ષમાં અમારે આ જગવિખ્યાત રહસ્ય કથા ભણવામાં આવતી  હતી. અલબત્ત અમે તે  સંક્ષિપ્ત રૂપે જ ભણ્યા હતા. લગભગ એ જ અરસામાં કે આગળ પાછળ ‘કુમાર’ માં – તેના આધાર પર લખાયેલ લઘુનાટિકા પણ વાંચવામાં આવી હતી.

માનવ મનનાં બે પાસાં
સદ અને અસદ નું
અદભૂત ચિત્રણ કરતી કથા

      ૧૯૭૦ પછીના દાયકામાં શ્રી. મધુ રાય લિખિત એબ્સર્ડ નાટક ‘ ખેલંદો’ જોવા મળ્યું હતું – તેમાં  પણ આ જ મત્લાની અજીબો ગરીબ રીતે માવજત કરવામાં આવી હતી.

    એ યાદો જીવનભરનું સંભારણું બની રહી છે.

    આજે ચરોકી જાતિની એક લોકકથા આધારિત સ્લાઈડ શો જોવા મળ્યો અને એ યાદો તાજી થઈ ગઈ.

wolves

આ ચિત્ર પર ક્લિક કરો……

આ બ્લોગ પર આ જ વિષયને લગતાં ત્રણ અવલોકન પણ લખ્યા હતા….

સદ – અસદ

રૂપ -કુરૂપ

શા માટે ? ( અને એના જવાબ રૂપે આ  માટે )

જો સમય હોય તો R.L. Stevenson ની એ અદભૂત નવલકથા અહીંથી ડાઉનલોડ કરીને અથવા ઓન -લાઈન વાંચી શકશો

આ બધામાં આજે જોયેલ સ્લાઈડ શો બહુ જ ચોટદાર લાગ્યો.

કયા વરૂને આપણે જમાડતા રહીએ છીએ?

 

માયા

        માયા વિશે શાસ્ત્રોમાં બહુ બહુ લખાયું છે.  જો કે, એમાંનો એક ટકો પણ આ ‘માયા’એ વાંચ્યો નથી – એ પણ એક માયા જ છે. પણ માયા વિશે ગુરૂજી શ્રી. શ્રીરવિશંકર નો સરસ સંદેશ આજે વાંચવા મળ્યો , અને થોડીક સમજણ પડી!

maya

આ ચિત્ર પર ક્લિક કરો.

એમાંથી એક તારણ …

What is not Maya?

   What cannot be measured? Joy cannot be measured, love cannot be measured, life cannot be measured, so that is why these are not called Maya.   

      Truth cannot be measured. Truth, consciousness, and bliss – this is what God is. What is God? ‘Sat’ means truth, ‘Chit’ means consciousness, ‘Ananda’ means bliss. God is truth, consciousness, and bliss – these cannot be measured. And this is what you are too! The nature of your spirit is bliss. Bliss cannot be measured, love cannot be measured, and that is what is not Maya.

શું માયા નથી?

    ઈ ચીજને માપી ન શકાય? આનંદ, પ્રેમ અને જીવનને માપી ન શકાય. એટલે આ ત્રણ ચીજ માયા નથી. 

   સત્યને માપી શકાતું નથી. સત્ય, ચેતના અને પરમ શાંતિ – એ ઈશ્વરનાં સ્વરૂપ છે. ઈશ્વર શું છે? સત એટલે સત્ય, ચિત એટલે ચેતના અને આનંદ એટલે પરમ શાંતિ. ઈશ્વર સત, ચિત અને આનંદ છે. આ ત્રણને માપી શકાતા નથી ( એટલે જ ઈશ્વરને પણ માપી શકાતો નથી.) અને તમે ( આપણે) પણ આ જ ચીજ છીએ. ચૈત્ય તત્વનું સ્વરૂપ પરમ શાંતિ છે. પરમ શાંતિ માપી શકાતી નથી. પ્રેમ માપી શકાતો નથી.

  અને એટલે એ માયા નથી

 

સેવાનો આનંદ

સાભારશ્રી./ શ્રીમતિ દિપક અને મંજરી બુચ – દાદા દાઈની પરબ

અંતરયાત્રાનાં ત્રણ ચરણ –

  • સાધના
  • સત્સંગ
  • સેવા

આ વિડિયોમાં સેવાનો મહિમા ….

અંધારું લઇ પાંખમાં, ઉડ્યાં અંધ કપોત

ગહન ગૂફના ગોખમાં, તેં પ્રગટાવી જ્યોત
અંધારું લઇ પાંખમાં, ઉડ્યાં અંધ કપોત

–  સંજુ વાળા

એ દોહા સપ્તક અહીં …

     અંતરની અંધકાર ભરી ગુફામાં જાગૃતિનું કોડિયું પ્રગટે અને અંધ કપોત બધી જ લાચારી અને અશક્તિને અતિક્રમી,  ઊડવા માટે શક્તિમાન બને એની ઝાંખી કરાવતો આ દોહો વાંચતાં જ ગમી ગયો.

     ત્રીજા દોહામાં એ અંધકારનું, એ અજ્ઞાનનું સરસ વર્ણન છે.  નકરી સ્વાર્થલક્ષી બેભાનાવસ્થામાં ક્યાંથી સંગીત પ્રગટે? – બિન વારસી   બીન લટકતું જ રહે ને?

તારામાં તું ઓતપ્રોત, હું મારામાં લીન
ઘરની જર્જર ભીંત પર મૂક લટકતું બીન

    આ થાનકે અંધકાર અને જાગૃતિની ઘણી વાતો લખાણી છે. એટલે બીજું કોઈ અવલોકન ઉમેરવા મન નથી, પણ જાગૃતિ પછીનું આ મનભાવન ગીત આ ટાણે યાદ આવી ગયું .

અંદર તો એવું અજવાળું , અજવાળું

જીવનની પરીક્ષાનું પેપર !

इतनी सारी मुश्किलें

कैसे होंगी हल

कैसे लिख पाउँगा

इतने सारे प्रश्नों के उत्तर

निर्धारित समय में


कितनी सारी मुश्किलें

मुश्किलें कैसे होती हैं आसान

पता नहीं

मुश्किलों की किताब की कोई

कूंजी नहीं बाज़ार में

बाज़ार में बिकती हैं सफलता की कूंजियाँ

 –  ભગવત રાવત

બહુ જ ગમી ગઈ એ કવિતા –  આ રહી

મનગમતો વિષય. જીવનના  તાળાની ચાવીની વાત. અહીં એ અંગે ઘણું બધું લખ્યું છે. આ એમાં એક ઉમેરો.

પ્રવૃત્તિ અને નિવૃત્તિ – કામિની સંઘવી

     જીવન ટકાવવા માટે પણ નિવૃત્ત થવું જરુરી છે. નિવૃત્તિ જિંદગીનો એક એવો હિસ્સો છે, જેની કોઈ અવગણના કરી શકતું નથી. જેમ જીવન તેમ મૃત્યુ, તેમ જ જેમ પ્રવૃત્તિ તેમ નિવૃત્તિ. જેમ જન્મ મરણ ટાળી નથી શકાતાં; તેમ પ્રવૃત્તિ પછીની નિવૃત્તિને  પણ ટાળી શકાતી નથી. હા પણ નિવૃત્તિમાં પણ જે પ્રવૃત્તિ  રહી શકે તે ( વ્યક્તિ) જ સાચી નિવૃત્તિ લઈ શકી છે તેમ જાણવું. 

આખો લેખ અહીં….

abhi

આ ચિત્ર પર ક્લિક કરો.

ઉત્સવ આનંદનો કે અસ્તિત્વનો?

      દિવાળીના આ સપ્પરમા દિવસે, અહીં અમેરિકામાં તો કોણ આપણને મળવા આવી શકે કે, આપણે કોઈને મળવા જઈ શકીએ? પણ નેટ મિત્ર શ્રી. ઉત્તમ ગજ્જરે મોકલેલ એક ઈમેલ સંદેશામાં ‘દિવ્ય ભાસ્કર’ની કળશ પૂર્તિમાં શ્રી. કાના બાંટવાનો એક લેખ વાંચતાં જ ગમી ગયો. એ વાંચતાં ઉપજેલ આનંદને વ્યક્ત કરવા અને દિલનો ઉમળકો ઠાલવવા આ સંદેશ – ચિત્ર બનાવ્યું….

Utsav

એ સરસ મજાનો લેખ આ રહ્યો.

દિવાળી કેવી ? ક્યાં? ક્યારે?

     દર વર્ષની જેમ દિવાળીના શુભેચ્છા સંદેશ આવવા લાગ્યા.

   ભલે એ ચીલાચાલુ રીત હોય પણ એમાંથી પડઘાતો મિત્રોનો પ્રેમ તો સદા બહાર, સદા હાજર હોય છે જ ને? અહીં દૂર ખૂણે બેઠેલા માટે દિવાળી અને બેસતું વર્ષ બહુ પ્રસ્તુત નથી હોતાં,  પણ એક બે મિત્રોને જવાબ વાળવા, નેટ પર ખાંખાખોળાં કરતાં નીચેનો સંદેશ બહુ જ ગમી ગયો.

Diwali_1

    આ વાત અને આ સંદેશ  અહીંના મોટા ભાગનાં લખાણોમાં પડઘાતાં રહ્યાં  જ છે ને? આપણા સૌના દિલમાં દીવો તો પેટેલો હોય જ છે,  પણ એ જડતાના પડળોથી ઘેરાયેલો , ટુંટિયું વાળીને સૂતેલો હોય છે. એ દીવાની વાટને  જરાક સંકોરી,  ફરીથી પ્રજ્વલિત કરીએ તો?

દરેક ક્ષણે
દિવાળીનો ઉલ્લાસ

અવર્ણનીય
આનંદછતાં કેવો
અનભિવ્યક્ત?

આ સપ્પરમા તહેવારોમાં ઔપચારિક રીતે  ‘ખાલી ઘર’ની વાત ન કરાય, એમ વ્યાવહારિક ડહાપણ કહે છે. પણ કોણ જાણે કેમ – એક ખાલી ઘર યાદ આવી ગયું – આ રહ્યું .

અને
….

મન
તે અવર્ણનીય આનંદના

દીવાના પ્રકાશથી
ઝળહળી ઊઠ્યું.