સૂરસાધના

ગુજરાતી લેખિનીમાં સ્વૈરવિહાર

રોકડને રામ રામ

‘ નૂતન ભારત’ શ્રેણીની બધી વાર્તાઓ માટે અહીં ‘ક્લિક’ કરો.

       આખા દિવસની કાળી  મજૂરી પછી રામદુલાર બશેર લોટ ખરીદવા કરિયાણાની સ્થાનિક દુકાને ઊભો હતો. લોટ મળતાં તેણે પસીનાથી રેબઝેબ બંડીના ખિસ્સામાંથી, ધૂળથી ખરડાયેલું, પ્લાસ્ટિકનું કાર્ડ કાઢ્યું અને ધોતીના છેડેથી લૂછી, લાલાજીને આપ્યું. લાલાજીએ એના મશીનમાં ફેરવી, હસતા ચહેરે રામદુલારને કાર્ડ પાછું આપ્યું. એ જ સાંજે ૮૦૦ કિલોમિટર દૂર રામકિશન પણ ચુનીલાલની કરિયાણની દુકાનેથી અડધો શેર દાળ ખરીદી આમ જ કાર્ડ આપી, વિદાય થયો. રામદુલાર બિહારના મધુબની જિલ્લામાં આવેલા બસોપટ્ટી ગામનો રહેવાસી છે. રામકિશન ઝારખંડના ગિરિદિહ જિલ્લાના ગાવા ગામમાં રહે છે, અને આ વાત ઓગસ્ટ મહિનાની ત્રીજી તારીખની છે.

     બિહારના ગોહરા ગામના રહેવાસી રોહિત કુમાર કહે છે કે, ‘અમારાથી સૌથી નજીકનું એ.ટી.એમ. ૧૦ કિલોમિટર દૂર છે. અને ત્યાં જઈએ ત્યારે બેન્કોમાં લાંબી લાઈનોની બબાલ વેઠવી પડે છે.‘ આવો જ આનંદ પશ્ચિમ બંગાળના ફલકટા ગામના કરિયાણાના વેપારી પ્રસેનજિત સૂત્રધારે પણ વ્યક્ત કર્યો હતો.

      આ વાત છે – મોટી નોટોની બબાલથી ઘણા પહેલાંની! આવા દસ લાખ ઘરાકો ‘નોવો –પે’ કાર્ડ વાપરી ખરીદી કરે છે. એમને આવી સવલત પૂરી પાડતા ૪૪,૦૦૦ રિટેલ વેપારીઓ પણ આખા દેશમાં ઠેર ઠેર હાજર છે. રોકડ રકમનો વપરાશ ઘટાડવાની સરકારી નેમ માટે ‘નોવો-પે’ આશાનું એક કિરણ છે. જૂની ચલણી નોટો રદ થયા પછી, માત્ર બે જ અઠવાડિયામાં આ માટે ‘નોવો-પે’ને ઘણી બધી બેન્કોની લીલી ઝંડી મળી ગઈ છે.

નોવો-પે કાર્ડ અને એ માટેની આ મોબાઈલ ‘એપ’ આ રહ્યાં –

nv1

નોવો-પેની સવલત આપતી બે  દુકાનો……

nv2

       માત્ર આધાર કાર્ડ પરથી આ સવલત હવે મળી શકે છે. એ સાથે ડિપોઝિટ કરવાની, રોકડ રકમ મેળવવાની અને બીજી સવલતો પણ આ મહેનતકશ આદમીઓ માટે હવે હાથવગી થઈ ગઈ છે. ઘણી બેન્કોએ પણ આ માટે સહકારનો હાથ લાંબો કર્યો છે. ઝારખંડ, બિહાર, ઓરિસ્સા, ઉત્તર પ્રદેશ અને બીજા ૧૬ રાજ્યોમાં ‘નોવો-પે’ ફેલાઈ ગયું છે.

     પણ આ એમ ને એમ નથી બન્યું. ૨૦૧૨થી આમ થાય, તે માટે શ્રીકાન્ત અને તેના સાથીદારો બન્ગલરૂમાં વિખ્યાત અબજોપતિ વિનોદ ખોસલાની ‘ખોસલા લેબ’ ખાતે જહેમત ઊઠાવી રહ્યા હતા.

     કોણ શ્રીકાન્ત? આ જણ

શ્રીકાન્ત નાદમુનિ

nv3

       સાવ અજાણ્યું નામ નહીં વારૂ? ભાગ્યે જ કોઈ એના વિશે જાણતું હશે. પણ ૫૦૦ અને ૧૦૦૦ રૂપિયાની, ગાંધીજીના ફોટાવાળી નોટો ગેરકાયદેસર બની ગઈ એના બે વર્ષ પહેલાં આ જણે રોકડ રકમને રામ રામ કરતી પદ્ધતિ શરૂ કરી  હતી. અને તે પણ મુંબાઈ, દિલ્હી કે બન્ગલુરૂ જેવાં મોટાં શહેરો માટે જ નહીં; બસોપટ્ટી અને ગાવા ગામના આવા છેવાડાના આમ(!) આદમીઓ માટે પણ.

     રામદુલાર અને રામકિશનની રોજગારી પણ હવે તેમના બેન્ક ખાતામાં જમા થાય છે. તેમને હવે રસ્તામાં લુખ્ખાઓથી લૂંટાઈ જવાનો ડર પણ દૂર થઈ ગયો છે. હવે એમનાં ઝૂંપડામાં ચોરી થવાની દહેશત વિના, આખા દિવસની મજૂરી બાદ તે લોકો ચેનથી ઊંઘી શકે છે.

     ન માની શકાય તેવી આ વાત જાણીને નવાઈ લાગી ને? પણ, અબજો રૂપિયાના માર્કેટની આ શક્યતા વિશે દૂરંદેશી ધરાવતા વિનોદ ખોસલાએ ‘આધાર’ કાર્ડ બનાવવાનું પાયાનું કામ કરનાર અને ઝળહળતી કારકિર્દીવાળા શ્રીકાન્તનું હીર પારખી, ‘ખોસલા લેબ’માં જોડાવા આમંત્રણ આપ્યું હતું. આધાર કાર્ડના પ્રોજેક્ટના પ્રણેતા નંદન નિલેકાનીએ પણ આ કામની ઉપયોગિતા સમજી શ્રીકાન્તને શુભેચ્છા સાથે આ માટે પરવાનગી આપી હતી.

      શ્રીકાન્તની સાથે તેજસ્વી કારકિર્દીવાળા શ્રીધર રાવ, ગૌતમ બંદોપાધ્યાય અને શંકર બાલી પણ છે. અને હવે તે લોકો નોવો-પે નામની કંપનીનું સંચાલન કરી રહ્યા છે.

       શ્રીકાન્તની ઝળહળતી કારકિર્દી ની ટૂંક ઝલક –

  • માયસોર યુનિવર્સિટીમાંથી E. ( Electronics)
  • ૧૯૮૭ – લુઇસિયાના યુનિવસિટીમાંથી S. ( Elect. Engg.)
  • વિશ્વવિખ્યાત ‘સન માઈક્રોસિસ્ટમ’ની કમ્પની – ‘ઈન્ટેલ’માં પેન્ટિયમ અને અલ્ટ્રાસ્પાર્ક પ્રોજેક્ટોમાં કામગીરી
  • સિલિકોન ગ્રાફિક્સમાં Interactive TV platform માં કામગીરી
  • NetScape ના સ્થાપક જેમ્સ ક્લાર્ક સાથે Healtheon | WebMD માં કામગીરી
  • ૨૦૦૨ – ભારત પાછા. ઇન્ફોસિસના સી.ઈ.ઓ.  નંદન નિલેકાની સાથે  ઈ-ગવર્મેન્ટ ફાઉન્ડેશનમાં – સરકારી સિસ્ટમોના ડિજિટાઈઝેશનનું પાયાનું કામ
  • ભારત સરકારની UID Authority of India  માં આધાર કાર્ડનું પાયાનું કામ
  • ૨૦૧૨ થી અબજોપતિ વિનોદ ખોસલાની ‘ખોસલા લેબ્સ’માં સી.ઈ.ઓ. – ‘નોવોપે’ ની શરૂઆત
  • ૨૦૧૬ ઓગસ્ટ – આશરે ૪૪,૦૦૦ રિટેલ વેપારીઓ સાથે જોડાણ – ૧૦ લાખથી વધારે ગ્રાહકો.

અને આ વિડિયો પણ જોઈ લો –

મૂળ લેખ

વિશેષ સંદર્ભ

http://novopay.in/

https://yourstory.com/2012/11/srikanth-nadhamuni-puts-forth-khosla-labs-ambitious-vision-to-create-transformational-startups-in-india/

http://www.livemint.com/Industry/LA4FbPEpq8PKnOHlsNN4LJ/Vinod-Khoslabacked-Novopay-launches-mobile-wallet.html

http://khoslaimpact.com/?page_id=281

http://www.business-standard.com/article/companies/novopay-banks-on-rural-customers-116080200137_1.html

રસ્તાનો વીમો

‘ નૂતન ભારત’ શ્રેણીની બધી વાર્તાઓ માટે અહીં ‘ક્લિક’ કરો.

     હુબળીના ટિમ્માસાગર બસવેશ્વર મંદિર તરફ જતા રોડના નાકે આવેલી પોતાની હોસ્પિટલમાં બેઠેલા ડો. મૃત્યૂંજય સિંધુરને એ રસ્તો નવો નક્કોર બની ગયેલો જોઈને હરખ હરખ થઈ ગયો. કેટલા વખતથી હુબળી-ધારવાડ મ્યુનિ. કોર્પોરેશનમાં  ૩૮૫ મીટર લાંબા આ રસ્તાને રિપેર કરવા તેમણે ધા નાંખી હતી? કેટકેટલા લોકોની સહીઓ ઉઘરાવી હતી? કેટકેટલા કોર્પોરેટરોને આ કામ માટે કાકલુદીઓ કરી હતી?

ms1

      આભાર મ્યુનિસિપલ કમિશ્નર શ્રી. મણિવન્નનનો, જેમણે મ્યુનિ. બોર્ડમાં રસ્તો રિપેર કરવાની યોજના મંજૂર કરાવી અને સાડા દસ લાખ રૂપિયાના ખર્ચે ઘણા વખતથી બિસ્માર પડેલો એ રસ્તો રિપેર થઈ ગયો.

       પણ ખાંખતિયા આ ડોક્ટરને બીજી ચિંતા ઊભી થઈ. ‘આખો દિવસ આ રસ્તા પર સતત ટ્રાફિક રહે છે. મંદિરના કારણે એક દિવસ પણ એવો જતો નથી કે, ખાસ કોઈ વાહન એની પરથી પસાર ન થતું હોય. બે ચાર વર્ષમાં તો ફરી  આ રસ્તો એવો ને એવો થઈ જશે, અને ફરીથી મણિવલ્લન સાહેબને વિનંતી કરવાની. અને એ આઈ.એ.એસ. ઓફિસરની બીજે ક્યાંક બદલી થઈ ગઈ, તો નવા સાહેબની દાઢીમાં હાથ નાંખવાનો. આનો કોઈ કાયમી ઉકેલ જ નહીં?’

    ડોક્ટર આમ વિચારી રહ્યા હતા, એટલામાં એમની નજર ટેબલ પર પડેલ હોસ્પિટલના વીમાના પ્રિમિયમની નોટિસ પર ગઈ. એમના ચકોર ચિત્તમાં એક ઝબકારો થયો. ‘આ રસ્તાનો વીમો લીધો હોય તો? જાતજાતનાં જોખમો સામે રક્ષણ આપવાનો તો વીમા કમ્પનીઓનો ધંધો હોય છે. આ રસ્તાનો વીમો પણ એ લોકો લે તો?’

     ડો. સિંધુરે ઓરિએન્ટલ ઇન્સ્યોરન્સ કમ્પનીને તરત ફોન જોડ્યો. થોડીક જ વારમાં તેમને ખબર પડી કે, આખા દેશમાં આવો કોઈ કિસ્સો હજુ સુધી નોંધાયો ન હતો. પણ જો રસ્તાના માલિક ગણાય એવા મ્યુનિ. કોર્પોરેશન પાસેથી ‘નો ઓબ્જેક્શન સર્ટિફિકેટ’ મેળવવામાં આવે, તો પોલિસીની વિગતો તૈયાર કરવાનું કામ વીમા કમ્પની હાથમાં જરૂર લેશે. એમને તો ધંધાની એક નવી તક મળવાની ને?

     ડોક્ટરની ગાડી બીજા જ દિવસે મણિવન્નન સાહેબની ઓફિસ તરફ ઊપડી. મણિવન્નન સાહેબ તો આ ભેજાંગેપ ડોક્ટરની જાહેર જનતાના હિત માટેની લાગણી પર ઓવારી ગયા. તેમણે બને તેટલી કોશિશ આ માટે કરવાની બાંહેધરી આપી.

     માર્ચ- ૨૦૦૭ અને ડો સિંધુરે એક બ્લોગ શરૂ કર્યો અને આવી વીમા પોલિસી લેવાના ફાયદા સમજાવતું અભિયાન શરૂ કર્યું. સ્થાનિક છાપાંએ પણ એમની ઝુંબેશ ઉપાડી લીધી. જાણીતા ડોક્ટર હોવાના સબબે એમના ઘરાકોએ પણ શુભનિષ્ઠાવાળા આ ડોકટરને મજબુત ટેકો આપ્યો. આખા શહેરમાં ‘રસ્તાના વીમા’ ની આ નવતર વાત ચર્ચાનો રસપ્રદ વિષય બની ગયો.

     અને જુઓ તો ખરા! – ઓગસ્ટ મહિનો શરૂ થવાની સાથે જ ભારતનો પહેલો રસ્તો બે લાખ રૂપિયા સુધીના ખર્ચ માટે માત્ર વાર્ષિક ૩૦૩ રૂપિયાના પ્રિમિયમ પેટે સુરક્ષિત બની ગયો. કહેવાની જરૂર છે કે, એ રકમ ડોક્ટરે ‘ગાંઠનાં ગોપિચંદન’ કરીને કાઢી હતી?

     ચંદનની જેમ એમની શુભ ભાવનાના સમાચાર માત્ર હુબળી શહેર જ નહીં પણ આખા કર્ણાટક રાજ્યમાં ફેલાઈ ગ્યા. લિમ્કા બુક ઓફ રેકોર્ડને આની જાણ થતાં આ અંગે ૨૦૦૮ માં એવોર્ડ પણ એમને આપી દીધો.

      બીજા જ વર્ષે આ વીમાની શરતો વધારે ઉદાર બની શકી અને ૬ લાખ રૂપિયા સુધીનું જોખમ લેવા વીમા કંપની તૈયાર થઈ ગઈ.  હવે તો ડોક્ટર સિંધુરને પણ રકમ ભરવી પડતી નથી. એ રસ્તા પર રહેતા લોકોએ આ બોજો સહિયારા ધોરણે ઊપાડી લીધો છે.

સાભાર – શ્રી. ધીમંત પારેખ, The Better India.

ડોક્ટર સિંધુરનો બ્લોગ  

મૂળ સ્રોત

http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article1312149.ece

‘મા’ની શિક્ષિકા

‘ નૂતન ભારત’ શ્રેણીની બધી વાર્તાઓ માટે અહીં ‘ક્લિક’ કરો.

      બાર વર્ષની બેબી એની પથારીમાં સુતી સુતી આંસું સારી રહી. આજે એની શાળામાં વિતેલી ઘટના માટે એને મરવા જેવું લાગ્યું હતું. એની ક્લાસની કેટલી બધી છોકરીઓની માતાઓ આજે શાળામાં આવી હતી? વર્ગ શિક્ષિકાએ  એ બધી સાથે એમની દીકરીઓના અભ્યાસ અંગે કેટલી બધી વાતો કરી હતી? એમના અંગે કેટલી બધી  માહિતી અને સૂચનો આપ્યાં હતાં? અને ક્લાસમાં પહેલા પાંચમાં નંબર રાખતી હોવા છતાં એની વાતો સાંભળવા કોઈ કહેતાં કોઈ જ નહીં.

      બેબીને પોતાનું જીવતર ઝેર જેવું લાગવા માંડ્યું. આમે ય ચંદીગઢની એ બદનામ બસ્તીમાં કશું ય સારું ક્યાં જોવા મળે એમ હતું? નામ તો રૂડું રૂપાળું ‘બાપુ ધામ’ હતું.  પણ ‘ભાઈ’ લોકનો એ બદનામ અડ્ડો હતો.  ભાંગ્યાં તુટ્યાં, દેશી લઠ્ઠાની બદબૂથી ગંધાતાં ખોરડાં –  પાકી દિવાલનાં એટલે એમને ઝૂંપડીઓ  તો ન જ કહેવાય. પણ ઠેર ઠેર તિરાડો અને ગળતાં ધાબાં વચ્ચે સીસકતો એક નાનો ઓરડો અને એનાથીય નાનું રસોડું. કચરા અને કાદવથી ખરડાયેલી સાવ સાંકડી શેરીઓ. રોજ રાતે કેટકેટલાં ખોરડાંઓમાં દારૂ પીને આવેલા પતિનો માર ખાતી પડોશણોની ચીસો અને હૈયું વલોવી નાંખે તેવાં આક્રંદ.

b1

        છેવાડાની ગલીની તો વાત જ ન પુછો. બેબીને એ ગલી તરફ નજર નાંખવાની  પણ સખ્ત  મનાઈ હતી. ત્યાંનાં ખોરડાં બીજાં બધાં કરતાં વધારે ચમકદાર હતાં. એમાંથી બસ્તીની દુકાનોમાં ખરીદી કરવા આવતી બૈરીઓના કપડાં અને નખરાં કશાક અજનવી કારણોએ ઝમકદાર હતાં. એમના ગળામાં ચમકતાં અછોડા, હાથ પર રણકતી બંગડીઓ અને  મોંમાંથી રસ ઝરતી પાનની પિચકારીઓ એમની સમૃદ્ધિની ચાડી ખાતી હતી. એ તો બીજી બહેનપણીઓ સાથે થતી વાતોમાંથી જ એને ગનાન મળ્યું હતું ને કે, ઈવડી ઈઓના વર જ નહોતા. રોજ કેટલાય વરોની એ વહુઓ!

       ‘છી … છી… છી…કેવી બેશરમી?  મારી મા જયકુમારી તો રોજ મને રાતે ભજન કરાવે છે, અને બિચારા બાપુ થાક્યા પાક્યા આવ્યા હોય તો પણ ભજનની સાથે તાળીઓ તો અચૂક પાડે જ. બિચારી મા શી રીતે નિશાળની મિટિંગમાં આવી શકે? એને તો પોતાની સહી કરતાં પણ ક્યાં આવડે છે?’  આંસુઓની ધાર વચ્ચે બેબીના મનમાં આવા વિચારોની હારમાળા સતત ચાલુ રહી. આ જ જળોજથામાં ક્યારે એની આંખ મિંચાઈ ગઈ, તેની બેબીને ખબર જ ન પડી.

     સવારના આછા પાતળા ઉજાસમાં બેબીની આંખ ખુલી. કોઈક નવો જ ઉત્સાહ એના કોશે કોશમાં ઝણઝણાટી ફેલાવી રહ્યો. હમણાં જ તો એ સપનું પૂરું થયું હતું ને? શું હતું એ સપનામાં ?

   ‘બેબી એની મા જયકુમારીને ‘ક’ અને ‘ખ’ વાંચતાં અને લખતાં શીખવાડતી હતી! મા હસવું આવે તેવા લીટાડાથી સ્લેટમાં એકડો અને બગડો ઘૂંટતી હતી. લે. કર વાત! માની શિક્ષિકા દીકરી! હા…. હા….  હા….  ‘

   એ અટ્ટ હાસ્યે બેબીને જગાડી દીધી. તેઓ બધો જ શોક દૂર થઈ ગયો. આ નવી શક્યતાએ તેના માનસપટલનો કબજો લઈ લીધો. બેબીએ નિશાળમાં એની ખાસ બહેનપણી રેણુને આ સપનાંની વાત કરી. બન્ને જણીઓએ નક્કી કર્યું કે, તે દિવસે સાંજે ઘેર જઈને એમની ‘મા’ઓને પહેલો પાઠ ભણાવશે!

    બેબીની ઘરનિશાળનો એ સપ્પરમા દિવસે જન્મ થયો.

  જયકુમારીએ પહેલાં તો આનાકાની કરી. ‘મારે વળી ભણીને શું કામ છે? છોકરાંને નિશાળ વિદાય કરી કારખાનામાં  મારું વૈતરું  ભલું.  સાંજે ઘેર આવીને રોટલા ટીપવાના અને બેબીના બાપુના પગ દબાવવાના. બસ આ જ તો મારી જિંદગી છે ને? અને શું ખોટી છે? ભલે અમે બે ન ભણ્યા પણ અમારી બન્ને જણની આકરી મહેનતના પ્રતાપે છોકરાંવ તો ભણી શકે છે ને? એમને અમારી જેમ મજૂરી નહીં કૂટવી પડે ને?’

     પણ બેબી કોનું નામ? શિક્ષિકા બનવાનો આવો લ્હાવો શેં જતો કરાય? અને તે દિવસે રાતે જયકુમારીને સપનામાં મેર મુઆ…‘ક’ ‘ખ’ અને ‘ગ’ નાચતા દેખાયા!

    ત્રણ જ મહિના અને વાલી/ શિક્ષક મિટિંગમાં જયકુમારી પણ હાજર હતી. બેબીના બધા વિષયમાં સૌથી વધારે માર્ક આવ્યા છે, તે બતાવતા રિપોર્ટ કાર્ડ પર સહી કરતાં એની છાતી ગર્વથી ધડકતી હતી.

    ‘મારી બેબીએ મને ભણાવી!’ – જયકુમારીએ ગર્વથી વર્ગ શિક્ષિકાને બાતમી આપી!

    એક જ વર્ષ અને બેબીની ‘ગેન્ગ’માં બીજી બાર છોકરીઓ જોડાઈ ગઈ હતી. જયકુમારી હવે હિન્દી અને અંગ્રેજી બન્ને ભાષા વાંચી શકતી થઈ ગઈ. તેણે હિંદીમાં લખવા પણ માંડ્યું.

    ‘યુવા સત્તા’ નામની સેવા સસ્થાને બેબી-રેણુ-રમાવતી વિ.ના આ ઉમદા કામની ખબર પડી અને તેમણે જરૂરી ચોપડીઓ, નોટો, પેન્સિલો, બ્લેકબોર્ડ, ચાક, ડસ્ટર વિ. સામગ્રી પૂરી પાડવાનું માથે લઈ લીધું. ભડભાદર વિદ્યાર્થીનીઓની સંખ્યા પણ ૧૦૦ ઉપર પહોંચી ગઈ. રમાવતીએ તો એના બાપને પણ રપેટીમાં લઈ લીધો અને એની માસ્તર બની ગઈ!

    ત્રણ જ વર્ષ અને આ ઘર શાળામાંથી ૧,૨૦૦ વયસ્ક પુરૂષો અને સ્ત્રીઓ લખતાં વાંચતાં થઈ ગયાં છે! રમાવતીએ પોતાના રીક્ષા ડ્રાઈવર બાપુને ભણાવ્યા અને બાપુએ એને બોનસ આપ્યું – ‘તારું લગ્ન કરી, વિદાય કરી દેવાનો પ્લાન અભરાઈએ.’ હવે રમાવતી કોલેજમાં ભણવાનાં સપનાં  જોવા માંડી છે ! બાપુ હવે એક ઓફિસમાં પટાવાળા બની ગયા છે અને કોઈ ઝંઝટ વિના બમણો પગાર લાવે છે. અને જુઓ તો ખરા, એમની હિમ્મત કેટલી બધી ગઈ? લોન પર રકમ લાવી એમણે ભાડાની રીક્ષાની જગ્યાએ પોતાની માલિકીની રીક્ષા વસાવી લીધી અને એને ભાડે ફેરવવા આપીને રોજનો ૧૦૦ રૂપિયાનો વકરો કોઈ મહેનત કર્યા વિના ઊભો કરી દીધો.

b2

      જુઓ.. આ નિશાળમાં હવે ૧૬૦૦ મહિલાઓ અને પુરૂષો ભણે છે! વા વાત લઈ જાય તેમ ચંદીગઢની બીજી ઝૂંપડપટ્ટીઓમાં પણ ઘર નિશાળો ધમધમતી થઈ ગઈ છે.

સંદર્ભ – શ્રી. ધીમંત પારેખ,  The Better India,  Times of India

મસાણમાં મહિલા

‘ નૂતન ભારત’ શ્રેણીની બધી વાર્તાઓ માટે અહીં ‘ક્લિક’ કરો.

૧૯૯૩, અમદાવાદ

       કલ્પનાને એની ફોઈ બહુ જ વ્હાલી હતી. બાળવિધવા અને નિઃસંતાન ફોઈ માટે પણ કલ્પના જિગરનો ટૂકડો હતી. તે દિવસે એંશી વર્ષનાં ફોઈબા ગુજરી ગયાં. કુટુમ્બ મોટું હતું. તેમને અગ્નિદાહ કોણ આપે તે માટે ડાઘુઓમાં ચર્ચા શરૂ થઈ. પાછલા રૂમમાં સ્ત્રીઓ શોકમગ્ન થઈ ભેગી થયેલી હતી. કલ્પના પણ તેમની સાથે શોકમગ્ન ચહેરે બેઠી હતી.

     એકાએક કલ્પના ઊભી થઈ, અને ઘરની ઓસરીમાં ઠાઠડી પર શબને બાંધી રહેલા સ્વજનોને સત્તાવાહી સ્વરે કહ્યું,” હું મસાણ આવવાની છું, અને હું જ ફોઈબાને અગ્નિદાહ દઈશ.” એકદમ સન્નાટો વ્યાપી ગયો. કોઈ શાસ્ત્રમાં આ માટે આજ્ઞા ન હતી. પણ કલ્પના બધાંની માનીતી હતી. ઘરમાં એની હાક વાગતી. કોઈ એની ઉપરવટ થવા કાબેલ ન હતા.

    એક વડીલે હિમ્મત કરી કહ્યું, “બેન, ત્યાંનું દૃશ્ય તું સહન નહીં કરી શકે. કદાચ તું ત્યાં બેભાન પણ થઈ જાય અને અમારે નવી ઉપાધિ. વળી ત્યાં રોકકળ થાય તે યોગ્ય પણ ન ગણાય.”

   કલ્પનાને શોકમગ્ન પણ સત્તાવાહી અવાજે કહ્યું, “હું નાની હતી ત્યારથી મારો ઉછેર ફોઈબાએ જ કર્યો છે. મમ્મી તો નિશાળમાં જવાની લ્હાયમાં ક્યાં અમને સમય આપી શકે તેમ જ હતું? એમને ભગવાનને ઘેર જવાની આ છેલ્લી સફરમાં એમને કાંધ આપવાની મારી ફરજ છે, અને હું બીજા કોઈને એ ફરજ સોંપીશ નહીં. અને મારી આંખો ભીની હશે , પણ રોવાનો એક અવાજ મારા હોઠેથી નીકળે તો મને પકડીને મસાણની બહાર લઈ જવાની તમને છૂટ છે. ”

      ઘણી બધી સમજાવટ છતાં કલ્પના ટસની મસ ન થઈ તે ન જ થઈ.  બધાને કલ્પનાની આ મક્કમતા સામે ઝૂકી જવું પડ્યું.  ઠાઠડીનો આગલો છેડો પકડવાની પહેલ પણ કલ્પનાને જ કરી. છેક પોળના નાકે તૈયાર ઊભેલી શબવાહિની સુધી તેણે કોઈને એ સ્થાન લેવા ન દીધું તે ન જ દીધું. ગાડીમાં ફોઈના શબની બાજુમાં પણ તે જ બેસી ગઈ.

    અને… મસાણમાં અગ્નિસંસ્કાર પણ કલ્પનાના હાથે જ દેવાયો.

   અમદાવાદની ઔદિચ્ય બ્રાહ્મણોની મસ મોટી નાતમાં આ ઘટના મહિનાઓ સુધી ચર્ચાતી રહી. પણ કલ્પનાએ એક નવો ચીલો પાડ્યો હતો. તેણે તેનો ધર્મ બજાવ્યો હતો.

૧, નવેમ્બર૨૦૧૬, બનારસ

       વારાણસીના ભદૈની મહોલ્લામાં ચકચાર મચી ગઈ. ૭૦ વર્ષના યોગેશચંદ્ર ઉપાધ્યાય એમની દીકરીના ઘેર ધોલપુર, રાજસ્થાનમાં અવસાન પામ્યા હતા. પવિત્ર ગંગા નદીમાં તેમના છેલ્લા સંસ્કાર કરવા માટે તેમનું શબ તેમના વતન વારાણસીમાં લાવવામાં આવ્યું હતું. પણ આમ તો ઘણા લોકોની અંતિમ યાત્રામાં બનતું જ હતું ને? દરેક હિન્દુની એ કામના હોય છે કે, ગંગા નદીમાં એમનાં અસ્થિ વિસર્જન થાય. પણ વિવાદ બીજી જ બાબત અંગે હતો.

     શું હતો એ વિવાદ? અને શું હતી તે અભુતપૂર્વ ઘટના?

g1

      યોગેશચંદ્ર રાજસ્થાનના ધોલપુરમાં એમની દીકરી ગરિમા સાથે  ઘણા વખતથી રહેતા હતા. પણ ઘણા વખતથી તેમની તબિયત નાદુરસ્ત રહેતી હતી. ગરિમાએ બાપુના ઈલાજ માટે ઘણી બધી જહેમત અને ખર્ચ ઊઠાવ્યા હતા. પણ તેમની ઇચ્છા વતનમાં પાછા ફરવાની હતી. બનારસમાં જ રહેતી તેમની બીજી ચાર દીકરીઓનો પણ આગ્રહ હતો કે, છેલ્લા દિવસોમાં બાપુ વતનમાં રહે તો તેમના જીવને ટાઢક વળે. પણ તેમની એ આશા નીરાશામાં પલટાઈ ગઈ. પોલિસ ખાતામાં અફસર એવી ગરિમાને ઘેર જ યોગેશ ચન્દ્ર અવસાન પામ્યા.

     બહોળા કુટુમ્બમાં એમને અગ્નિસંસ્કાર આપનારાઓની કમી ન હતી. પણ પાંચે દીકરીઓનો આગ્રહ હતો કે,

     ‘આખી જિંદગી અમારા ઉછેર અને ઘડતર કરનાર અને અમારા લગ્ન પ્રસંગો ઉત્સાહથી ઉકેલનાર બાપુના જીવનના છેલ્લા પથ પર કાંધ આપવાની અમારી સહિયારી ફરજ અને જવાબદારી છે. બીજા કોઈને એ કામ ન જ સોંપાય.’

     બાપુને સૌથી વહાલી ગરિમા તો ઠાઠડીની આગળ જ બેસી ગઈ, અને સત્તાવાહી સ્વરે કહ્યું, ‘ આ જમણો અને આગળનો છેડો તો હું જ કાંધે લેવાની.”

   ઉત્તર પ્રદેશના રૂઢિચુસ્ત  સમાજ માટે પાંચ પાંચ મહિલાઓનો આ આગ્રહ વજ્રઘાત સમાન હતો. ઘણી આનાકાની અને ઉગ્ર ચર્ચાના અંતે હાજર રહેલા બધા ડાઘુઓને આ સકારણ નારી હઠ આગળ ઝૂક્યા સિવાય બીજો કોઈ આરો જ ન હતો.

     છેવટે ગંગાનદીના હરિશ્ચન્દ્ર ઘાટ તરફ યોગેશચંદ્રના જીવનની આખરી સફર ચાર ચાર દીકરીઓની કાંધ પર શરૂ થઈ, ત્યારે જ આ વિવાદનો અંત આવ્યો.

g2g3

      અને……. હિન્દુ સમાજના છિન્ન ભિન્ન થઈ રહેલા/ ગયેલા રિવાજોમાં એકનો ઉમેરો થઈ ગયો. હવે ‘પું’નામના નર્કની દિશામાંથી જીવાત્માને સ્વર્ગારોહણ કરાવવાના પુત્રોના હક અને ફરજમાં પુત્રીઓ પણ સહભાગી બની હતી. તેમનો આ વિશેષાધિકાર હિન્દુઓની પવિત્ર ગંગાનદીના કાંઠે અને એવા જ મહત્વના ધામ વારાણસીમાં  સ્થાપિત થયો હતો.

સંદર્ભ –

https://www.sabrangindia.in/article/betiyo-ne-uthai-pita-ki-arthi

http://www.nationaldastak.com/story/view/slap-on-conservatism

………………………

      કદાચ આ વિષયાંતર લાગે પણ થોડાક હળવા, નીચેના હાસ્યલેખ તરફ પણ જરાક નજર નાંખી લેજો! ઠીક લાગે તો  ‘નર્કસ્થ’ બનવા વિશે વિચારવાનું શરૂ કરી દેજો  !

નર્કસ્થ

મડદા મિયાં

‘ નૂતન ભારત’ શ્રેણીની બધી વાર્તાઓ માટે અહીં ‘ક્લિક’ કરો.

       સ્વ. જીવરામ જોશીએ ‘મિયાં ફૂસકી’ નું અમર પાત્ર સર્જીને ગુજરાતી કિશોર કિશોરીઓને ખુશ ખુશ કરી દીધા હતા. સૌને જાણ છે તેમ, એ મિયાં હળવા સ્વભાવના,  થોડાક અદકપાંસળી મિજાજના અને …….. ડરપોક હતા.

am1

       અહીં એમની વાતો વાંચવા મળવાની છે, એમ માની ખુશ ખુશાલ ન થઈ જતા! અહીં તો મડદાં ઊંચકવાનો, એમને અવલ મંઝિલ પહેલાંના થાનકે પહોંચાડવાનો ‘શોખ’ ધરાવતા અને બહાદૂર  ‘અયુબ મિયાં’ વિશે ચપટીક જાણ કરાવવાની છે !

am2

      અયુબ અહમદ કર્ણાટક રાજ્યના મૈસૂર શહેરનો વતની છે. એ ત્યાં ‘બોડી મિયાં’ તરીકે જાણીતો છે. પણ આપણે શબ્દોની ભેળસેળ નહીં કરીએ, અને એને ‘મડદા મિયાં’ તરીકે ઓળખીશું. અયુબ દસ વર્ષનો હતો ત્યારે એ નિશાળમાંથી ગાવલી મારીને મસ્જિદની બહાર બેસતા ભિખારીઓ સાથે સંગત કરવા લાગ્યો. એના અબ્બા અને કાકાને આ વાતની જાણ થઈ ત્યારે એને ધોલધપાટ કરવા લાગ્યા. પણ અયુબ તો કહેતો જ રહ્યો કે, એ ગરીબ લોકોને એની જરૂર છે. થોડાક દિવસ આમ ચાલ્યું, પણ અયુબ તો એની માન્યતા પર અટલ જ રહ્યો. ત્યારે  ‘અયુબ જૂદી જ ખોપરી છે’ –  એનો ખ્યાલ અબ્બાને આવી ગયો. ત્યાર પછી તેમણે અયુબને ટોકવાનું બંધ કરી દીધું. થોડોક મોટો થયો ત્યારે અબ્બાને મદદ કરવા અયુબે મજૂરી કરવાનું શરૂ કર્યું.  પણ એમાંથી થતી આવકનો મોટો ભાગ તે ગરીબો અને દલિતો માટે ખર્ચી નાંખતો.

am3


અઢાર વર્ષની ઉમરે અયુબ મૈસુરથી ગુન્ડલપેટ જવાના રસ્તા પર તેના મિત્ર સાથે જઈ રહ્યો હતો, ત્યારે  મૈસુરથી થોડેક જ આગળ એની નજર સડી રહેલી એક લાશ પર પડી. તેણે મિત્રને ગાડી ઊભી રાખવા કહ્યું. લાશ ફોગાઈ ગઈ હતી, દુર્ગંધ મારતી હતી અને તેની ચારે તરફ કીડા સળવળી રહ્યા હતા.

      મરનારના સગાં સંબંધી લાશની વ્યવસ્થા કરશે એમ માની બન્ને મિત્રો ગુન્ડલપેટ પહોંચી ગયા. પણ પાછા વળતાં તેમણે જોયું કે. લાશ તો ત્યાંની ત્યાં જ પડી હતી.


       તેણે મિત્રને વિનંતી કરી કે, લાશને નજીકની હોસ્પિટલમાં લઈ જઈએ. તેનો મિત્ર પણ દયાભાવ વાળો હતો , એટલે  તે કબુલ થયો . સહી ન શકાય તેવી દુર્ગંધ મારતી હોવા છતાં બન્નેએ ચાદરમાં લાશને લપેટી, હોસ્પિટલના મડદાં વિભાગને સુપ્રત કરી. ત્યાં હાજર રહેલા પોલિસ ઓફિસરે આ જુવાનિયાઓને આ સત્કાર્ય માટે શાબાશી આપી અને સરકારી રાહે આવી સેવા આપનાર વ્યક્તિઓને આપવા પાત્ર થતી રકમ પણ આપી દીધી.

     પણ ઘેર પહોંચતાં તો અયુબની ધોલાઈ જ થઈ ગઈ. બધાંએ એને ટોક્યો કે. લાશનો ધર્મ જાણ્યા વિના એની અંતિમ ક્રિયા વિશે અયુબને શી ખબર પડે. અને એ જવાબદારી તો મરનારનાં સગાં સંબંધી કે મિત્રોની છે.   એ જમાનામાં જેને ઘેર મરણ થયું હોય, ત્યાં એક મહિના સુધી નજીકના સંબંધીઓ સિવાય કોઈ મળવા પણ જતું ન હતું. કદાચ મરનારનું ભૂત એમને વળગી જાય!

    ઘરમાંથી એના સત્કાર્ય વિશે કોઈ સહકાર કે પ્રશંસા નહીં મળે, તેની અયુબને ખાતરી થતાં, તે ઘર છોડીને ભાગી ગયો અને  બન્ગલરુમાં રહેવા લાગ્યો. સદભાગ્યે તેને પાણી સ્વચ્છ કરવાના એક પ્લાન્ટમાં નોકરી મળી ગઈ. એના કામથી માલિક એટલો બધો ખુશ થઈ ગયો કે, તેણે શનિ– રવિ  બન્ગલરુમાં ફરવા હરવા રકમ આપી.  સૌ કરે તેમ અયુબ પણ બન્ગલરુના વિખ્યાત ‘લાલ બાગ’માં સૌથી પહેલાં પહોંચી ગયો. ત્યાં ફરતાં ફરતાં એક ઝાડી પાસે લોકોનું ટોળું ભેગું થયેલું તેણે જોયું. બધાંની વચ્ચે ઘુસી જઈને અયુબે નજર માંડી, તો તેના સદનસીબે(!) એક મડદું ત્યાં પડેલું તેને દેખાયું. તેનો સંવેદનશીલ  આત્મા કકળી ઊઠ્યો.

     ‘આનાં પણ કોઈ સગા સંબંધી હશે. કેવી મજબુરી હશે કે,  અંતિમ વેળાએ તેને કોઈનો સાથ ન મળ્યો?’

   કોઈની મદદ લઈ , શબને બગીચાની બહાર લઈ ગયો, અને એક રીક્ષાવાળાને કાલાવાલા કરી પોલિસ સ્ટેશને એ લાશને પહોંચાડી દીધી. પોલિસે ફરીથી તેના સત્કાર્ય માટે તેને શાબાશી તેમ જ ઈનામ આપ્યાં.

      હવે અયુબને ખાતરી થઈ ગઈ કે, તે કાંઈ ખોટું કામ કરતો ન હતો. તેને હિમ્મત આવી અને પ્લાન્ટના માલિકની રજા લઈ વતન પાછો ફર્યો.

   ઘેર પહોંચ્યો ત્યારે તો તેના હરખનો પાર ન રહ્યો. છાપામાં ફોટા સાથે આ સમાચાર પ્રસિદ્ધ થયા હતા. ઘરનાં  બધાંએ તેનું હરખથી સ્વાગત કર્યું.

am4

      હવે અયુબને એના જીવન કાર્ય વિશે કોઈ જ શંકા ન રહી.  તેની પાસે બન્ગલરુમાં ભેગી કરેલી ૧૦,૦૦૦ ₹ ની માતબર રકમ પણ હતી જ ને? થોડીક લોન તેણે લીધી અને તેના મિત્રની જૂની થઈ ગયેલી એમ્બેસેડર કાર તેણે ખરીદી લીધી.

       તે દિવસથી અયુબ અહમદ ‘મડદાં મિયાં’ તરીકે આખા મૈસુરમાં વિખ્યાત બની ગયો. અલ્લા મિયાંની મહેર કે, એના સત્કાર્યની સુવાસે તેને જીવન સંગિની પણ મળી ગઈ. તે પણ અયુબના ઉમદા સ્વભાવ અને કોઈને પણ મદદ કરવાની વૃત્તિનો આદર કરતી હતી.સીવણ કામની તેની આવકમાંથી તે પણ અયુબને આ કામ માટે મદદ કરવા લાગી.

     આજની તારીખમાં બન્નેને બે વ્હાલસોયી દીકરીઓ પણ છે, અને આખું કુટુમ્બ આ ‘પાક’ કામ માટે ગૌરવની લાગણી ધરાવે છે. અત્યાર સુધીમાં આ ‘મડદાં મિયાં’ એ એક હજારથી વધારે મડદાંઓને  સદગતિ આપી છે.

am5

        હવે તો ફેસબુક પર પણ અયુબ કામગરો બની ગયો છે. મળેલ મડદાંના ફોટા પાડી ફેસબુક પર મુકે છે. અમુક કિસ્સાઓમાં સગાં વહાલાંને ખબર પડતાં , લાશનો કબજો લેવા આવી જાય છે. અને સાથે સાથે આ ખુદા ના ફરિશ્તાનો આભાર માની સારી એવી રકમની બક્ષિસ પણ આપી જાય છે.  પણ મોટા ભાગે તો સરકાર તરફથી મળતી ૧૦૦ ₹ ની મામુલી બક્ષિસ જ. ઘણી વખત તો લાશને દફનાવવાનો કે અગ્નિસંસ્કાર કરવાનો ખર્ચ પણ અયુબ જાતે જ ભોગવે છે.

       એક વખત એને એક જ દિવસમાં ચાર લાશ મળી હતી, અને તેમને યોગ્ય સ્થાને પહોંચાડવા બહુ જ તકલીફ પડી હતી. અયુબની ઉમેદ  છે – એક એમ્બ્યુલન્સ ખરીદવાની- જેથી એવા સંજોગોને પણ પહોંચી વળાય! મૈસુરના પોલિસ કમિશ્નર શ્રી. સુબ્રહ્મણ્યેશ્વર રાવ કહે છે ,”અમને અયુબના આ ખાનદાન કામ માટે ગર્વ છે.”

     આપણે પણ ‘મડદાં મિયાં’ને સલામી બક્ષીએ.

સાભાર – શ્રી. મનોજ શર્મા, બેન્ગલોર મિરર

સંદર્ભ –

http://bangaloremirror.indiatimes.com/news/india/call-him-body-miyan/articleshow/57114223.cms

http://www.thebetterindia.com/89922/ayub-ahmed-body-miyan-mysuru/

 

ભોપાળનો ઓસ્ટ્રેલિયન ચા વાળો

‘ નૂતન ભારત’ શ્રેણીની બધી વાર્તાઓ માટે અહીં ‘ક્લિક’ કરો.

ma1

      ચોત્રીસ જાતની મધુર, મઘમઘતી ચા પીવડાવનાર મધુર! તમારી ‘ચા-૩૪’ નામની હોટલના પાછળના ભાગમા આવેલી ઓફિસની કાચની બારીમાંથી આગળના હોલમાં ચાની ચુસ્કી માણી રહેલા તમારા ઘરાકોના ખુશખુશાલ ચહેરાઓ જોતાં જોતાં એક મધુરા દિવાસ્વપ્નમાં તમે સરકી ગયા છો. ભોપાલના શિવાજીનગરની તમારી ‘ચા-૩૪’ હોટલમાંથી મનની કેવી પાંખો વડે અને  કઈ સુભગ ક્ષણે સિડની, ઓસ્ટ્રેલિયાની લટાર મારવા માંડ્યા છો – એની તમને ક્યાં કશી જાણ જ છે?

ma2

       ૨૦૦૯ ની એ યાદગાર સાંજે ઓસ્ટ્રેલિયન સરકારની સ્વાસ્થ્ય અંગેની તમારી ઓફિસમાંથી થાક્યા પાક્યા તમારી રૂમ પર  જવા માટે તમે દાદર ચઢી રહ્યા છો. માંડ તેત્રીસ વર્ષના મધુર મલ્હોત્રા!   તમે હજુ આધેડતામાં પગ નથી મુક્યો. છતાં બહુ જવાબદારીવાળું અને માથાકૂટ વાળું તમારું સરકારી અને કોમ્યુટર સાથે નિસ્બત ધરાવતું એ કામ તમને સારો એવો પગાર તો આપે છે, પણ ભોપાળમાં એકલા અટૂલા રહેતાં તમારાં મા-બાપની યાદ પણ આ સાત સાત વર્ષનાં વહાણાં વાયાં છતાં, તમને સતત સતાવ્યા કરે છે. બહેનો પરણીને બીજા શહેરોમાં રહેવા જતી રહી છે. માની તબિયત નરમ ગરમ રહ્યા કરે છે. અને બાપુજી પણ સતત એકલતા અનુભવ્યા કરે છે. એ દિવસની સાંજે પણ તમે એ જ વિચારોના ચક્કરોમાં ફસાયેલા છો. દાદરનું એક એક પગલું ચઢતાં, એક એક જૂની યાદ તમારા મગજમાં ઊભરાતી જાય છે. સાથે સાથે તમે ભણવા માટે દેશમાં અને અહીં કરેલા સંઘર્ષ માટે અપાર સંતોષની  લાગણીના ઓડકારની સાથે તમે ચપટીક ખુશહાલ મિજાજની લહેરખીનો અનુભવ પણ કરતા રહો છો. કેટલી બધી મહેનત અને મગજમારીથી તમે સિડનીની યુનિવર્સિટીમાંથી માસ્ટર્સની ડીગ્રી મેળવી હતી? એના પરિપાક રૂપે જ આ માતબર પગારવાળી નોકરી તમે મેળવી શક્યા છો ને?

     આવી મિશ્રિત લાગણીઓની વચ્ચે, તમે રૂમ પર પહોંચો છો, અને ટપાલપેટીમાંથી હમણાં જ લાવેલી ટપાલના થોકડામાં સૌથી ઉપર રાખેલો, દેશમાંથી આવેલો કાગળ આતૂરતાથી ખોલો છો. અને આ શું? એમાંથી તમને ખબર પડે છે કે, તમારી વ્હાલી માનું દિલ હવે ધડકવામાં ભૂલો કરવા માંડ્યું છે. એના ઈલાજ રૂપે તેની ઓપન હાર્ટ સર્જરી અઠવાડિયા પછી થવાની છે.

       તમે તમારો સેલ ફોન હાથમાં લો છો, અને ‘સાહેબ’ને જાણ કરો છો કે, તમારે તાત્કાલિક ભારત જવું પડે એમ છે – માત્ર પંદર દિવસ માટે જ. તમારા આઈ.ટી. ક્ષેત્રના જ્ઞાન અને  દિવસ-રાત કામ પર મચ્યા રહેવાની તમારી કામગીરીથી ‘સાહેબ’ ખુશ છે. તે તમને રાજીખુશીથી ‘હા’ પાડે છે અને માના સ્વાસ્થ્ય માટે દુવા પાઠવે છે. બીજા જ દિવસે મળતી પહેલી જ ફ્લાઈટમાં તમે દેશ જવા રવાના થાઓ છો. મધુર મલ્હોત્રા! તમને ક્યાં ખબર હતી કે, એ નિર્ણય તમને ક્યાંથી ક્યાં પહોંચાડી દેવાનો છે?

      માનું ઓપરેશન સહીસલામત રૂપે પતી ગયું, અને તમારા પાછા ફરવાનો દિવસ આવી ગયો. તમે કમને સિડની પહોંચી તો ગયા, પણ મનમાં એક જ સંકલ્પ સાથે – ‘જતાંની સાથે જ રાજીનામું મુકી દેવું છે, મારી અત્યાર સુધીની બચતથી એક વર્ષ સુધી તો મને ભોપાલમાં કશો વાંધો નહીં આવે. પપ્પાનો બાંધકામનો ધંધો પણ છે જ ને? મારે દેશમાં નોકરી શોધવા ક્યાં કશી ઝંઝટ કરવી પડે તેમ છે?”

     સિડનીની તમારી નોકરી અને અન્ય બાબતો આટોપી લઈ, એક મહિનામાં તમે હમ્મેશ માટે દેશ ભેગા થઈ ગયા. પપ્પા/ મમ્મી પણ ખુશખુશાલ હતાં – ‘દીકરો પાછો આવ્યો હતો.’ તમે પપ્પાના ધંધામાં ખૂંપવા બહુ કોશિશ કરી. પણ તમારા ડિજિટલ ભેજાના ન્યુરોન સાથે એ કામનો ઝાઝો મેળ પડતો ન હતો. ક્યાં એ અટપટા ઓલ્ગેરિધમ અને ક્યાં આ સિમેન્ટની થેલીઓનો હિસાબ? અને સરકારી કામો? એ ગંદી, ભ્રષ્ટાચારી રીતરસમો તો તમારા કોઠે સહેજ પણ ચઢે તેમ ક્યાં હતી?  ઓસ્ટ્રેલિયાથી પાછા ફરવાનો એ નિર્ણય સાવ ખોટો હતો અને પોચટ ભાવુકતામાં, ભૂલથી લેવાઈ ગયો હતો, તેવા મનોભાવ હવે તમારા મનમાં ઘેરાવા લાગ્યા હતા.

       ૨૦૧૧ની સાલનાએ સપ્પરમા દિવસે ઘણાં વર્ષો પછી મળેલી તમારી કોલેજ કાળની મિત્ર શેલી જ્યોર્જ સાથે તમે એક હોટલમાં બેઠા હતા. પાંચ આંગળીઓમાં પાણીની ભરેલા પાંચ પ્યાલા લઈને ચા પીરસનાર છોકરો આવ્યો, બે પ્યાલા તમારા ટેબલ પર થાક અને કંટાળાથી મુક્યા અને કર્કશ અવાજમાં તેણે તમારો ઓર્ડર ચીલાચાલુ રીતે પુછ્યો. તમે બે ચાનો ઓર્ડર તો આપ્યો, પણ સિડનીના સુખદ અનુભવો સાથે આ બીનાને સરખાવતાં સરખાવતાં, તમારા મનના નીરાશાજનક ભાવો વધારે ને  વધારે અંધારઘેર્યા ઘેરા થવા લાગ્યા. બાજુના ટેબલો પરથી ફેલાતા સિગરેટ /બીડીના ધૂમાડા પણ આ ભાવોમાં વધારો કરે અને ઉબકા આવે તેવી દુર્ગંધ ઉમેરતા ન હતા?

      શેલી તરત તમારા મનની એ કાલિમા પારખી ગઈ હતી અને બોલી હતી,” મધુર! શા વિચાર કરે છે?” હવે તમારા મનમાં ચાલી રહેલી ગડમથલ અને ગમગીની તમારા હોઠ વચ્ચેથી વહેવા લાગી. તમારા માટે જાત જાતના વિકલ્પો શેલીના દિમાગમાંથી વહેવા લાગ્યા. કોઈક અગમ્ય ઘડીએ  તેને એક તુક્કો સૂઝ્યો,” ચાની મસ્ત હોટલ શરૂ કરીએ તો?”  અને એ ઘડીએ ‘ચા-૩૪’નો જન્મ થયો.

……………….

     એ દિવસથી શરૂ કરીને આ સાત વર્ષમાં મધુર અને શેલીની એ હોટલ ધમધોકાર ચાલતી થઈ ગઈ છે. અલબત્ત શરૂઆત એટલી સરળ નહોતી જ. ખર્ચ બચાવવા એ બન્ને જાતે જ ચા બનાવતા હતા. બીજે મળતી હતી તેવી, અતિશય દૂધ વાળી, રગડા જેવી  ‘ભોપાલિયા’ ચા અથવા ‘ઈરાની’ ચાના  ઘરાક ઓછા હતા. પણ મધુરના ડિજિટલ દિમાગમાંથી હવે જાત જાતની ચાના એલ્ગોરિધમ સર્જાવા લાગ્યા! ધીમે ધીમે દૂધનું પ્રમાણ ઓછું કરવાથી ખર્ચમાં તો બચત થઈ જ. પણ બન્નેના આશ્ચર્ય વચ્ચે ઘરાકી વધવા લાગી. ‘જરાક આદૂ નાંખજો ને?’ અથવા ‘ફૂદિનો રાખો છો?’ અથવા ‘ચાનો મસાલો ઉમેરતા હો તો?’ – જેવી ફરમાઈશો આવવા લાગી. આમ મધુર-શેલીની ચામાં સુગંધીઓ ઉમેરાવા લાગી. અલબત્ત ધૂમ્રપાન પર કડક પ્રતિબંધનું બોર્ડ તો હોટલમાં પેંસતાં જ દેખાય એમ રાખ્યું હતું! શેલી ચા પીરસવા આવતી હતી, તે ભોપાલ જેવા રૂઢિચૂસ્ત શહેર માટે નવાઈની વાત હતી, અને થોડીક વધારે આકર્ષક પણ!

  ચાના પ્યાલા-રકાબી ધોવાની પળોજણમાંથી બચવા મધુરે માટીના દેશી કુલ્લડ વાપરવા શરૂ કર્યા. બીજે શરૂ થયેલી પ્લાસ્ટિકની પ્યાલીઓ કરતાં આ કુલ્લડ મોંઘા જરૂર હતા, પણ એમાંથી ચુસકી લેતાં ચાનો સ્વાદ,  મજા અને રંગત સાવ અવનવા જ હતા. આશ્ચર્યજનક રીતે આ નોવેલ્ટીથી આકર્ષાઈને પણ ઘરાક વધવા માંડ્યા.

   ધીમે ધીમે બાવીસ જાતની ફ્લેવર વાળી ચા પીરસાવી શરૂ થઈ ગઈ, અને ૨૦૧૬ સુધીમાં તો ૩૪ જાત સુધી એ લિસ્ટ લંબાઈ ગયું. સાથે હળવો નાસ્તો પીરસવાનું પણ ઘણા વખતથી શરૂ કર્યું હતું.

   આવક વધતાં, હોટલને વધારે ને વધારે આકર્ષક બનાવવા પર બન્નેએ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. મિત્રો સાથે બે ઘડી હળવાશ અનુભવવા માંગતા ઘરાકો પર  કર્ણપ્રિય સંગીતની સુરાવલીઓ અને મનને શાતા આપે તેવા આછા પ્રકાશના સંયોજનથી ધારી અસર મધુર અને શેલી ઊભી કરી શક્યા છે.  ઉનાળામાં રોજના ૫૦ થી ૧૦૦ ગ્રાહકો અને શિયાળામાં તો ૨૦૦-૪૦૦  ગ્રાહકોને ‘ચા-૩૪’ ખેંચી લાવે છે. હવે તો મધુર અને શેલીના સ્ટાફમાં છ વ્યક્તિઓ પણ કામ કરતી થઈ ગઈ છે.

ma3

        મધુરને એક ખબરપત્રીએ પુછી પણ નાંખેલું,” પરદેશથી આવીને હાઈ- ટેક્નોલોજીની જગ્યાએ તમે ‘ચા’ વાળા બનવાનું કેમ નક્કી કર્યું?” અને મધુરે એનો લાક્ષણિક રીતે જવાબ આપ્યો હતો, “તમે કેવી રીતે ચા આપો છો, અને કેવા વાતાવરણમાં સેવા આપો છો? – તે જોઈ ચા પીવા મિત્રો અને કુટુમ્બ કબીલા વાળા અહીં ભેગા થાય છે. અને તમે તેમના દિલમાં વસવા લાગો છો. મને આવકની સાથે આ સંતોષ બોનસમાં મળે છે.”

ચાલો! ‘ફેસબુક’ પર મધુરની મધુર ચા પીવા….

સંદર્ભ –  (સાભાર – શ્રીમતિ તાન્યા સિંઘ, ‘Better India’ )

http://www.thebetterindia.com/73542/chai-34-tea-cafe-bhopal-madhur-malhotra-nri/http://www.indiatimes.com/news/india/here-is-the-story-of-another-chaiwala-who-left-a-job-paying-over-rs-30-lakh-in-australia-to-open-chai-34-in-bhopal-264148.html

એકલો

lonely_1

બાલિકાઓના બેલી

‘ નૂતન ભારત’ શ્રેણીની બધી વાર્તાઓ માટે અહીં ‘ક્લિક’ કરો.

ss1

ss2

      શ્યામ સુંદર! તમારા પૌરૂષથી ભરેલા રૂક્ષ ચહેરાની નીચે મહિલાઓ માટે અપાર પ્રેમ છલકાય છે! પણ કેવી મહિલાઓ માટે? ઉછરતી કળીઓ જેવી, આવતીકાલની મહિલાઓ માટે જ તો!  તમે નાના હતા ત્યારે તમને તમારી બહેનો સાથે રમવાનું વધારે પસંદ હતું. પાંચિકાઓ ઉછાળવા અને દોરડાં કૂદવા જેવી છોકરીઓની રમતો તમને વધારે પસંદ આવતી હતી. બધાં તમારી મશ્કરી કરતાં કે ‘આ તો છોકરી થતાં થતાં છોકરો બની ગયો છે!’ તમારા બાળક મનમાં એ વખતે પણ સંશય પેદા થતો હતો કે, ‘ગામમાં છોકરીઓની સંખ્યા કેમ બહુ ઓછી રહે છે?’

     યુવાનીનો દોર ફૂટવા છતાં, લાખોમાં કોઈકને જ હોય, તેવી તમારી એ લાક્ષણિક વૃત્તિ તો ચાલુ જ રહી. પણ હવે એમાં સમાજની કુરૂપતાઓની સમજ પૂરેપૂરી ઉમેરાઈ ગઈ હતી. તમને બહુ ગમતી હતી એવી, ગરીબ ઘરની મનજિત (* કાલ્પનિક પાત્ર) જ્યારે પરણીને સાસરે ગઈ; ત્યારે એનાથી વિખૂટા પડવાના દર્દ કરતાં વધારે દર્દ તમને એનાં માવતરને ચૂકવવા પડેલા દહેજના બોજને કારણે થયું હતું. કન્યાવિદાય વખતની રોકકળની પાર્શ્વભૂમિકામાં, માંડ પેટિયું રળી ખાતા, એ કુટુમ્બે શી રીતે એ કમરતોડ જફા વ્હોરી હશે, એની વ્યથા તમારા ચિત્તને કોરતી જ રહી, કોરતી જ રહી. હવે તો તમને ખબર પણ પડી ગઈ હતી કે,ગામમાં છોકરીઓની સંખ્યા કેમ ઓછી હતી? ‘કઈ અકુદરતી રસમોના કારણે આમ થતું હતું?’ – એ તમે હવે સમજવા લાગ્યા હતા.

      બાલિકાઓના પ્રેમી, ઓ શ્યામસુંદર! માનાં પેટમાંથી જ સમાજના કુરિવાજોની વેદી પર વધેરી દેવામાં આવતી બાલિકા ભૃણોની અને દૂધપીતી કરી દેવામાં આવતી નવજાત બાળકીઓની બહાર ન સંભળાતી ચીસ હવે તમને સંભળાવા લાગી હતી. મારવાડી સમાજના આ કુરિવાજો સામે લડત આપવા તમારું અસલી રાજસ્થાની ખમીર ઊછળવા લાગ્યું હતું. કોઈક સુભગ પળે તમારા ચિત્તમાં આ આક્રોશને વાચા આપતો સંકલ્પ પ્રગટ્યો. તમે એજ ઘડીએ એક નિર્ધાર કર્યો.

કુરિવાજો સામે હું મારા શૂરવીર બાપદાદાઓની જેમ લડત આપીશ

ભલે મનની તલવાર હોય!

    છોકરીઓ અને એમનાં ગરીબ માબાપ માટેની આ કૂણી લાગણીની સાથે સાથે નષ્ટ થઈ રહેલી વનરાજિ માટેની વ્યથા પણ તમારા ચિત્તને કોરી ખાતી હતી. તમે નાના હતા ત્યારે આંબળી પિપળી રમતા હતા તે ઘટાદાર, લીલાંછમ વૃક્ષો કપાઈ ગયાં હતાં. ગામની ભાગોળે જંગલી તેમ જ ઉપયોગી ઝાડવાંઓ પણ મરણ શરણ થઈ ગયાં હતાં. લીલોતરીના પ્રેમી એવા તમારા દિલમાં એ સૂકો વગડો કુહાડીની ધારની જેમ આઘાત કર્યા કરતો હતો.

      શ્યામ સુંદર પાલીવાલ! ૨૦૦૬ની સાલમાં તમને જેમાં અખૂટ શ્રદ્ધા હતી તેવી તમારી કૂળદેવીની કૃપા તમારા એ નિર્ધારના અમલીકરણ માટે વરસી. પિપલાન્ત્રી ગામના સરપંચ તરીકે તમે ચુંટાઈ આવ્યા. ગામના પંચની પહેલી સભામાં જ તમારા જિન્સમાં ધરબાઈને પડેલી વેપારી કુનેહ અને ચિત્તમાં સતત ઘુમરાઈ રહેલા આ આક્રોશના બળે તમે એક પ્રસ્તાવ પંચના સભ્યો સમક્ષ મૂક્યો, ‘દરેક બાલિકાના જ્ન્મને વધાવી લેવા આપણે ગ્રામજનોને પ્રેરીએ, મદદ કરીએ તો?” અમૂક અપવાદો સિવાય મોટા ભાગના સભ્યોએ તમારા સૂચનને ટેકો આપ્યો. એ જ દિવસે ઠરાવ કરવામાં આવ્યો કે, ‘જન્મ લેતી દરેક બાલિકાના નામે તેનાં કુટુમ્બીજનો ૧૧૧ વૃક્ષો રોપશે. પંચાયત એમને જાળવી રાખશે. બાલિકા યુવતિ બને અને તેનાં વિવાહ થાય તે વખતે આ વૃક્ષો કાપીને એમાંથી થતી આવક એનાં માબાપને આપવામાં આવશે. આ ધરતી પર પગ મુકનાર એ લક્ષ્મીના આગમનને આમ સત્કારી લેવામાં આવશે.’

ss3

       આમ પણ રાજસમંદ જિલ્લાનું પિપલાન્ત્રી ગામ સરકારની સારી સારી યોજનાઓના અમલીકરણમાં સક્રીય ભાગ લેવા માટે પ્રખ્યાત હતું જ. આ ઠરાવે આખા જિલ્લામાં પિપલાન્ત્રી ગામની શાખ વધારે ઊંચી કરી દીધી. શ્યામસુંદર! આટલું કરીને અટકી જાય એ પાલીવાલનો બચ્ચો નહીં ને? તમે તો આજુબાજુના ગામો પણ આવી યોજનાઓ કરે તેમ સમજાવવા અવિરત પ્રયત્નો કરતા રહ્યા.

      ‘ભામાશા યોજના’ પણ તમે આમ જ શરૂ કરી દીધી ને? જન્મ લેનાર છોકરીના નામે બેન્કમાં ખાતું ખોલાવવાનું અને તેમાં દાન આપનાર ભામાશાઓ તેમજ બાલિકાના માબાપ જોગવાઈ થાય તેમ રકમ જમા કરાવતા રહે. જ્યાં સુધી એ કન્યા પુખ્ત વયની ના થાય, ત્યાં સુધી એમાંથી રકમ ઊપાડી ન શકાય. આમાંથી જ તેનાં લગ્ન માટે દહેજની રકમ મળી જાય. ભામાશા કાર્ડ પણ બાળકીની માતાના નામે જ તો. અન્ના હજારેના વિચારો મુજબ, અને તમારી સ્વ. દિકરી કિરણના નામને ચિરંજીવ કરતી ‘કિરણ નિધિ યોજના’ પણ બધાંને સાથે રાખીને કામ કરવાની તમારી કુનેહના પ્રતાપે જ શરૂ થઈ ગઈ ને?આ યોજના હેઠળ, જન્મ લેનાર બાળકીના નામે પંચાયતમાં ફિક્સ ડિપોઝિટ રાખવાની શરૂઆત પિપલાન્ત્રી ગામે કરી દીધી.

     શ્યામ સુંદર પાલીવાલ! આવી જડબેસલાક યોજનાઓ તો તમારા વેપારી પણ નવજાત બાલિકા જેવા કોમળ દિમાગમાંથી જ નીકળી શકે ને?!

ss4

નોંધ

      જયપુરથી ૩૫૦ માઈલ દક્ષિણે અને ઉદયપુરથી ૬૭ માઈલ ઉત્તરે આવેલ રાજસમંદ જિલ્લો આમ તો રળિયામણો છે. પણ જયપુર, જોધપુર, કોટા વિ, શહેરોના હસ્ત કારીગીરી ગૃહોદ્યોગ અને આજુબાજુમાંથી નીકળતા આરસપહાણની ખાણોને કારણે એની વનસંપદા સતત ઘટતી રહી છે.

    ૨૦૦૬ની સાલમાં, પિપલાન્ત્રી ગામના તે વખતના સરપંચ, શ્રી. શ્યામ સુંદર પાલીવાલે શરૂ કરેલ આ બધી યોજનાનોના પ્રતાપે, એક વખત ઉજ્જડ બની ગયેલ ગામના વગડામાં હાલ લીમડો, આંબો, આમળાં અને સીસમનાં વૃક્ષો લહેરાઈ રહ્યાં છે. આ વૃક્ષોમાં ઉધાઈ અને બીજો સડો ન લાગે તે માટે, આજુબાજુ કુંવારપાઠાનાં ૨૫ લાખ છોડ પણ ઊગાડવામાં આવ્યાં છે. સૌંદર્ય પ્રસાધન કરતી બનાવટોમાં આના થતા ઉપયોગથી ગામને ઘણી મોટી આવક ઊભી થઈ ગઈ છે.

સાભાર – 1) શ્રી. મોઇઉદ્દિન ચિસ્તી, 2) Better India

સંદર્ભ

http://www.thebetterindia.com/73393/piplantri-rajasthan-girl-child-planting-trees/

https://en.wikipedia.org/wiki/Piplantri

પ્રવાસિની

‘ નૂતન ભારત’ શ્રેણીની બધી વાર્તાઓ માટે અહીં ‘ક્લિક’ કરો.

    ભાગ્યે જ કોઈ ગુજરાતી સાહિત્ય રસિક વ્યક્તિ  અમદાવાદની છોરી, ચિર-પ્રવાસિની,  પ્રીતિ સેનગુપ્તા વિશે નહીં જાણતી હોય. જે ન જાણતાં હોય તેમની જાણ સારૂ,  એમનો ટૂંક પરિચય આ રહ્યો –

https://sureshbjani.wordpress.com/2007/05/29/preeti_sengupta/

   પણ આ વાત એ  પ્રીતિબેનની  નથી. જો કે, જેમની વાત કરવાની છે – તે મહેર બેન પારસી છે – એટલે એવણ પણ ગુજરાતી જ ને?! લગભગ પ્રીતિબેનની જ ઉમરનાં મહેરબેને  પ્રીતિબેનની ઘણાં પહેલાં એન્ટાર્કટિકાની ધરતી પર પગ મુકેલો!

mm1

        મુંબાઈમાં ૧૯૪૫માં જન્મેલી મહેર સુખી પણ મધ્યમ વર્ગના, પારસી કુટુમ્બનું એક માત્ર સંતાન છે. પંચગીનીના મનોરમ્ય અને આહ્લાદક વાતાવરણમાં આવેલ સેન્ટ જોસેફ કોન્વેન્ટમાં તેનો શાળા કાળ ગયો છે. મુંબાઈની સોફિયા કોલેજમાંથી તેણે બી.. કરેલું છે, અને મુંબાઈની સરકારી લો કોલેજમાંથી એલ.એલ.બી.

    પણ અલગારી રખડપટ્ટીના રસિયા જીવને ચીલાચાલુ કારકિર્દી થોડી પસંદ આવે?  ઊડવા મળે માટે તેને એર ઇન્ડિયામાં એર હોસ્ટેસ બનવાનું વધારે પસંદ પડ્યું! ૧૯૬૫ ના જમાનામાં સૌને અજાયબી જેવું લાગતું. મુક્ત મનના એમનાં માવતરના આશિર્વાદ અને શુભેચ્છા વગર શક્ય બન્યું હોત. નૈરોબી, જાપાન, ન્યુયોર્કના રૂટ પર મહેરબેન સાત  વર્ષ  ઊડતાં રહ્યાં.

    મહેરબેનનું આખું નામ છેમહેર  હેરોઇસ મુસ. પણ એમના અંતરંગ વર્તુળમાં સૌ એમનેમેગેલનમહેર ના હુલામણા નામે બોલાવે છે. ઉપનામ પણ એકદમ  વ્યાજબી છે. ૭૨ વર્ષના આયખામાં મહેરે ૧૮૦ દેશો સર કરી લીધા છે ! એમના ભરચક ભરાઈ ગયેલા  ૧૮ પાસપોર્ટોની થોકડી આનો સજ્જડ પુરાવો છે

mm2

     ૧૯૭૨ માં એમની બદલી એર ઇન્ડિયાના ગ્રાઉન્ડ સ્ટાફ તરીકે થઈ. પણ તેમની ચિત્તવૃત્તિને અનુકૂળ હતું. આથી તેમણે એર લાઈન્સના પ્રવાસન વિભાગમાં (tourism deptt.) જોડાવાનું વધારે પસંદ કર્યું. બૌદ્ધ ધર્મના પ્રવાસીઓને આકર્ષવાના પ્રોજેક્ટ હેઠળ તેમની પહેલી નિમણુંક ગૌતમ બુદ્ધના જન્મ સ્થળ લુમ્બિની( નેપાળ)  ખાતે થઈ હતી!

mm3

     પણ આમાં એર હોસ્ટેસની જેમ ઊડવાની તક તો ક્યાંથી મળે? મધ્યમ વર્ગની મહેરે એના ઊડવાના અને જગતની અવનવી જગ્યાઓની મુલાકાત લેવાના અભરખા પૂરા કરવા વેકેશનની રજાઓ અને ખર્ચ બચાવવાનું શીખી લીધું. અલબત્ત એર ઇન્ડિયામાં નોકરીના સબબે તેને બહુ ઓછા ભાવમાં એર ટિકિટો મળી જતી, અને Frequent flier discount પણ. હોટલોમાં રહેવા માટે પણ ચિર પ્રવાસી તરીકેની તેની તવારીખ કામમાં લાગતી. કદીક આવા પ્રવાસ માટે કોઈ સ્પોન્સર પણ મળી જતા.

    મહેરે મુલાકાત લીધેલી જગ્યાઓનું લિસ્ટ વાંચીએ તો આપણને ચક્કર આવી જાય. યુરોપ, એશિયા અને અમેરિકાની ધરતી પરની, પ્રવાસીઓના સ્વર્ગ જેવી જગ્યાઓ તો ખરી . પણ એમેઝોનના ગીચ જંગલો, સિનાઈના રણમાં આથડતા બેદૂઈન ભરવાડો, પેરૂની ઈન્કા જાતિનું પવિત્ર સ્થળ મચુ પિચ્છુ, વનુટા ટાપુ પરનો ભભૂકતો જ્વાળામુખી અને કેરિબિયન ટાપુઓની મોહક સૃષ્ટિ પણ આમાંથી બાકાત નથી. કોન્ગોના જંગલોમાં પિગ્મીઓ સાથે કે, કોઈક  જતું હોય તેવી પેસિફિક મહાસાગરની ઈસ્ટર આઈલેન્ડની ભુલાયેલી  સંસ્કૃતિના અવશેષ સમાન જંગલી લોકો  સાથે અથવા પપુઆ ન્યુગિનીની સેપિક નદીના કાંઠે માનવભક્ષી આદિવાસીઓ સાથે પણ મહેરે વાતચીત કરી છે. એવી જગ્યાઓ છે, જેના વિશે આપણને નેશનલ જ્યોગ્રાફિક કે ડીસ્કવરી ચેનલમાં માહિતી મળી શકે.

    3  મી સદીના મહાન યુરોપિયન મુસાફર માર્કો પોલોએ પ્રવાસ કર્યો હતો તે રૂટ પર પાંચ મહિનાની સફરમાં મહાન ગુજરાતી મુસાફરણે સમરકંદ, બુખારા,  ઉઝબેકિસ્તાન,  ગોબીનું રણ, મોન્ગોલિયા અને ચીનના બાઈજિંગની મુલાકાત પણ લીધી છે.  આખું તો શું? – અડધું લિસ્ટ પણ અહીં મુકવામાં આવે,તો બે લેખ જેટલી જગ્યા લિસ્ટ રોકી લે !

    પ્રવાસ ઉપરાંત મહેરે ઘણા સામાયિકોમાં પોતાના પ્રવાસ વર્ણનના લેખ પણ લખ્યા છે. એટલું નહીં, અનેક ફોટાઓ અને વિડિયો સાથે પ્રવાસોની માહિતી આપતાં પ્રવચનો પણ મહેર આપી ચુકી છે. યુટ્યુબ પર ઘણા બધા વિડિયો આપણને જોવા મળી જાય તેમ છે. જૈફ ઉમરે બાળકોને પ્રવાસ વિશે જ્ઞાન આપતાં પુસ્તકો લખવા માટે  મહેર કટિબદ્ધ છે.

 પ્રવાસના ગાંડા શોખ જેવો એનો બીજો શોખ છેરસોઈ અને ખટસવાદિયાપણું.  ફરવા હરવાની સાથે સાથે ખાવા/ ખવડાવવાની શોખિન મહિલા ૧૮૦ દેશોની વાનગીઓ પણ ચાખી ચુકી છે. એમાં એમેઝોનના જંગલના ઝાડ પરથી વિણેલાં જીવડાંઓમાંથી બનાવેલ વાનગી પણ સામેલ છે ! લખનારને ગમે તેવી વાત છે કે, મહેરને મીઠાઈઓ નથી ભાવતી!

mm4

     જો કે, એની સૌથી વધારે યાદગાર સફર તો ૧૯૭૬ માં એન્ટાર્કટિકાની   રહી છે. ત્યાં પહોંચ્યા સુધીની અનેક વિટંબણાઓથી ભરેલી, દિલ ધડકાવી દે તેવી કહાણી આપણે વાંચીએ તો મહેરને સલામ કરવી પડે. વિસા મળવાના કારણે અને તેના પ્લેનમાં યાંત્રિક ખરાબી થવાના કારણે, તે  માડાગાસ્કરમાં સ્ટીમર પકડી શકી. પણ  કેપટાઉનમાં સ્ટીમર પર પહોચીને જંપી અને એન્ટાર્કટિકા પર ભારતનો તિરંગો પહેલી વાર ફરક્યો!

mm5

     મહેરને અફસોસ એ વાતનો છે કે, હજી ૨૫ દેશો બાકી છે, પણ એની આંખે હવે ઝાંખ વળે છે, કાન થોડાક ગીરે મુકેલા છે, અને કરોડ રજ્જુ ચૈઇડ ચૈડ કરે છે!

      મહેરના શબ્દોમાં જ સમાપન…

    “My ideology has always been to go where nobody has ever been, do what nobody has ever done and never be afraid to ask,”

સંદર્ભ –

http://www.thebetterindia.com/86322/meher-moos-mumbai-first-indian-woman-antarctica-travel/

http://www.cntraveller.in/story/how-did-meher-moos-get-her-18-passports/

https://yourstory.com/2016/04/meher-moos/

 

નિકોલાસ ઇફેક્ટ: યુરોપના એક સમાજવ્યાપી આંદોલનની હૃદયસ્પર્શી, પ્રેરક કહાણી